تیزانیدین
تیزانیدین دارویی شلکنندهٔ عضلانی با اثر مرکزی (بر سیستم عصبی) است که تنش عضلانی ناشی از اسپاستیسیتی را کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترل اسپاسم و سفتی عضلانی ناشی از مولتیپل اسکلروزیس (اماس) یا آسیب نخاعی تجویز میشود.
این دارو میتواند خوابآلودگی و افت فشار خون ایجاد کند و ترکیب آن با برخی داروها (مانند فلووکسامین یا سیپروفلوکساسین) خطرناک است.
اگر زردی پوست یا چشم، خستگی شدید، افت فشار خون یا توهم رخ داد، یا قصد قطع ناگهانی دارو پس از مصرف طولانی دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیزانیدین یک شلکنندهٔ عضلانی با اثر مرکزی از دستهٔ آگونیستهای گیرندهٔ آلفا-۲ آدرنرژیک (Alpha-2 Adrenergic Agonist) است و از نظر ساختار و مکانیسم، شباهت زیادی به کلونیدین دارد. این دارو با اثر بر گیرندههای آلفا-۲ در نخاع، آزادسازی برخی ناقلهای عصبی محرک را کاهش میدهد و رفلکسهای بیشفعال عضلانی را مهار میکند. نتیجهٔ این اثر، کاهش اسپاسم و سفتی عضلانی (اسپاستیسیتی) است، بدون آنکه قدرت عضلانی بهطور چشمگیر کم شود. هدف اصلی درمان با تیزانیدین، کاهش ناراحتی و بهبود توان حرکتی فرد در فعالیتهای روزمره است.
موارد مصرف
- کاهش اسپاسم و سفتی عضلانی ناشی از مولتیپل اسکلروزیس (اماس)
- کاهش اسپاستیسیتی عضلانی بهدنبال آسیب نخاعی
- کاهش اسپاستیسیتی ناشی از برخی آسیبهای مغزی-نخاعی، به تشخیص پزشک
- بهبود دامنهٔ حرکتی و کاهش ناراحتی ناشی از سفتی مزمن عضلانی
روش مصرف
تیزانیدین را دقیقاً طبق نسخهٔ پزشک و در ساعتهای مشخصشده مصرف کنید؛ قرص را میتوان با غذا یا بدون غذا خورد، اما بهتر است هر بار به همان شکل ثابت مصرف شود تا اثر دارو یکنواخت بماند. قرص را با یک لیوان آب کامل ببلعید، مگر پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. اگر برای مدتی طولانی این دارو را مصرف کردهاید، هرگز آن را ناگهان قطع نکنید، زیرا قطع ناگهانی میتواند سبب بازگشت شدید سفتی عضلانی، افزایش فشار خون یا تپش قلب شود؛ هرگونه تغییر یا کاهش دوز باید تدریجی و تنها زیر نظر پزشک انجام شود. اگر نوبتی از مصرف را فراموش کردید یا دربارهٔ نحوهٔ دقیق مصرف مطمئن نیستید، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسپاسم و سفتی عضلانی ناشی از مولتیپل اسکلروزیس (اماس)
بهدلیل کوتاهبودن اثر، زمان مصرف میتواند با فعالیتهایی که کاهش اسپاسم در آنها مهم است هماهنگ شود؛ خوابآلودگی و افت فشار خون ممکن است رخ دهد.
اسپاستیسیتی عضلانی بهدنبال آسیب نخاعی
افزایش دوز باید آهسته انجام شود تا ضعف عضلانی، خوابآلودگی و افت فشار خون کمتر شود.
اسپاستیسیتی ناشی از آسیبهای مغزی ـ نخاعی
کاهش بیشازحد تون عضلانی میتواند عملکرد حرکتی را مختل کند؛ پاسخ درمانی و تحمل دارو باید پایش شود.
سفتی مزمن و اسپاسم دردناک عضلانی برای بهبود دامنهٔ حرکتی
نوبت اضافی شبانه میتواند خوابآلودگی را افزایش دهد؛ از مصرف خودسرانهٔ طولانیمدت پرهیز شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به تیزانیدین یا سایر اجزای دارو را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر بیماری کبدی دارید یا سابقهٔ اختلال در آزمایشهای کبدی دارید، حتماً بگویید.
- اگر بیماری کلیوی دارید، به پزشک بگویید تا در صورت نیاز، تنظیم دوز انجام شود.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه داروهای کاهندهٔ فشار خون یا آرامبخشها، را به پزشک نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساس خستگی
- خشکی دهان
- سرگیجه
- ضعف عمومی یا سستی
- افت خفیف فشار خون هنگام ایستادن (احساس سبکی سر)
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی غیرمعمول — اینها میتوانند نشانهٔ آسیب کبدی باشند؛ در این صورت به پزشک اطلاع دهید تا آزمایش کبد انجام شود.
- سرگیجهٔ شدید، افت محسوس فشار خون یا احساس غش — در این حالت بنشینید یا دراز بکشید و با پزشک تماس بگیرید.
- توهم یا تغییر ناگهانی وضعیت ذهنی — در این صورت فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا زبان و دشواری در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضربان آهسته یا نامنظم قلب — در صورت بروز، به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تیزانیدین با داروهایی که بازدارندهٔ آنزیم کبدی مسئول متابولیسم آن (CYP1A2) هستند، مانند فلووکسامین و سیپروفلوکساسین، تداخل مهم و پرخطر دارد؛ این ترکیب میتواند غلظت خونی تیزانیدین را بهشدت بالا ببرد و خطر افت فشار خون و خوابآلودگی شدید را زیاد کند، به همین دلیل مصرف همزمان آنها معمولاً توصیه نمیشود. مصرف همزمان با الکل، آرامبخشها، خوابآورها یا مسکنهای اپیوییدی نیز میتواند خوابآلودگی و کاهش هوشیاری را تشدید کند. ترکیب با داروهای کاهندهٔ فشار خون یا سایر آگونیستهای آلفا-۲ (مانند کلونیدین) هم میتواند افت فشار خون را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی پیش از مصرف بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ مصرف تیزانیدین در دوران بارداری محدود است؛ به همین دلیل این دارو باید در بارداری تنها در صورتی مصرف شود که پزشک آن را واقعاً ضروری بداند. دربارهٔ ترشح تیزانیدین در شیر مادر نیز اطلاعات کافی در دست نیست، بنابراین در دوران شیردهی باید دربارهٔ توازن فایده و خطر با پزشک مشورت کرد. تصمیم نهایی دربارهٔ مصرف در این دو دوره را فقط پزشک معالج باید بگیرد.
نگهداری
قرصهای تیزانیدین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. ظرف دارو را همیشه دور از دید کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 4 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف تیزانیدین باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۲آیا میتوان مصرف تیزانیدین را ناگهان قطع کرد؟
۰۳آیا تیزانیدین با داروهای دیگر تداخل دارد؟
۰۴آیا تیزانیدین برای درد کمر هم تجویز میشود؟
۰۵آیا لازم است هنگام مصرف تیزانیدین آزمایش خون بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۳ سازنده، در گروه M03BX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.