سیپروفلوکساسین
سیپروفلوکساسین یک آنتیبیوتیک از گروه فلوروکینولونها (Fluoroquinolone) است که با از بین بردن باکتریهای بیماریزا، عفونت را درمان میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان عفونتهای دستگاه ادراری، برخی عفونتهای گوارشی و تنفسی، و عفونتهای پوست و استخوان است.
این دارو در موارد نادر میتواند باعث التهاب یا پارگی تاندون (بهویژه تاندون آشیل) و آسیب به اعصاب محیطی شود، بهخصوص در سالمندان یا مصرفکنندگان کورتیکواستروئید.
در صورت بروز درد یا تورم ناگهانی تاندون، بیحسی و سوزنسوزنشدن اندام، تپش قلب نامنظم، یا هرگونه واکنش آلرژیک شدید، بلافاصله با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیپروفلوکساسین (Ciprofloxacin) یکی از شناختهشدهترین آنتیبیوتیکهای گروه فلوروکینولونها (Fluoroquinolone) است که در ایران با نامهای تجاری مانند سیپرینول نیز عرضه میشود. این دارو با مهار دو آنزیم باکتریایی به نامهای ژیراز (DNA Gyrase) و توپوایزومراز نوع چهار (Topoisomerase IV)، از تکثیر و ترمیم مادهٔ ژنتیکی باکتری جلوگیری میکند و در نهایت باعث از بین رفتن آن میشود. به همین دلیل، سیپروفلوکساسین یک آنتیبیوتیکِ «باکتریکش» با طیف اثر نسبتاً گسترده بهشمار میرود و برای طیف وسیعی از عفونتهای باکتریایی، بهویژه عفونتهای دستگاه ادراری، کاربرد دارد. این دارو به دو شکل قرص خوراکی و فرم تزریقی در دسترس است و انتخاب شکل دارو و میزان مصرف آن بر عهدهٔ پزشک است.
موارد مصرف
- عفونتهای دستگاه ادراری (ساده و پیچیده)
- اسهال مسافرتی و برخی عفونتهای گوارشی باکتریایی
- برخی عفونتهای تنفسی ناشی از باکتریهای حساس
- عفونتهای پوست و بافت نرم
- عفونتهای استخوان و مفصل
- پروستاتیت باکتریایی
روش مصرف
قرص سیپروفلوکساسین را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد، اما بهتر است آن را با یک لیوان پر آب بنوشید و در طول روز نیز آب کافی بنوشید. این دارو را همزمان با شیر، ماست یا مکملهای معدنی مانند آهن، روی، کلسیم و منیزیم مصرف نکنید، زیرا جذب آن را کم میکنند؛ در صورت نیاز به این موارد، طبق راهنمایی داروساز فاصلهٔ زمانی مناسب را رعایت کنید. دورهٔ درمان را طبق نسخهٔ پزشک تا انتها کامل کنید، حتی اگر پیش از پایان دوره احساس بهبودی کردید، چون قطع زودهنگام میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتری کمک کند. همچنین بهتر است زمان مصرف را هر روز تقریباً ثابت نگه دارید تا سطح دارو در بدن یکنواخت بماند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت سادهٔ دستگاه ادراری (التهاب حاد و غیرپیچیدهٔ مثانه)
قرص با آب کافی و همراه یا بدون غذا مصرف شود؛ برای این عفونت، بهدلیل عوارض جدی، فقط در صورت نبود گزینهٔ مناسب استفاده میشود.
عفونت پیچیدهٔ دستگاه ادراری و پیلونفریت
در کودکان گزینهٔ اول نیست و فقط در موارد ضروری و با پایش عوارض مفصلی و تاندونی استفاده میشود؛ تزریق وریدی باید آهسته و طی دستکم ۶۰ دقیقه انجام شود.
اسهال مسافرتی و برخی عفونتهای گوارشی باکتریایی
در اسهال خونی، تب بالا، کمآبی یا تداوم علائم، ارزیابی پزشکی لازم است؛ مقاومت میکروبی منطقهای باید در انتخاب دارو در نظر گرفته شود.
برخی عفونتهای تنفسی ناشی از باکتریهای حساس
برای پنومونی ناشی از پنوموکوک انتخاب اول نیست و فقط در صورت حساس بودن میکروب و مناسب نبودن گزینههای دیگر مصرف میشود.
عفونتهای پوست و بافت نرم
مصرف باید بر پایهٔ احتمال یا اثبات حساس بودن باکتری باشد؛ در صورت بروز درد یا تورم تاندون، مصرف دارو را قطع و فوراً مراجعه کنید.
عفونتهای استخوان و مفصل
درمان معمولاً طولانی است و به کشت، آزمون حساسیت و پایش منظم پزشکی نیاز دارد.
پروستاتیت باکتریایی مزمن
دورهٔ درمان را کامل کنید؛ در صورت درد، تورم یا التهاب تاندون، مصرف دارو را قطع و فوراً مراجعه کنید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به سیپروفلوکساسین یا سایر آنتیبیوتیکهای خانوادهٔ کینولون
- سابقهٔ تشنج، صرع یا سایر بیماریهای عصبی
- مشکلات تاندون یا مفصل، بهویژه در سالمندی یا مصرف همزمان کورتیکواستروئید
- بیماری قلبی یا عروقی (از جمله اختلال ریتم قلب یا سابقهٔ آنوریسم آئورت) یا مصرف داروهای مؤثر بر ریتم قلب
- دیابت، نارسایی کلیه یا کبد، یا ابتلا به میاستنی گراویس (Myasthenia Gravis)
- سنِ زیر ۱۸ سال؛ مصرف سیپروفلوکساسین در کودکان و نوجوانان معمولاً به موارد خاص محدود میشود و باید با تجویز و نظارت دقیق پزشک متخصص انجام شود
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- تهوع و دلدرد
- اسهال خفیف
- سردرد
- سرگیجه
- بیقراری یا اختلال خواب
- بثورات خفیف پوستی
- افزایش حساسیت پوست به نور آفتاب (احتمال آفتابسوختگی سریعتر از حد معمول)
- درد، تورم یا التهاب ناگهانی تاندون، بهویژه پشت پاشنهٔ پا (تاندون آشیل)؛ در این صورت فعالیت بدنی را متوقف و سریع به پزشک مراجعه کنید.
- بیحسی، سوزنسوزنشدن یا ضعف غیرعادی در دستها و پاها که میتواند نشانهٔ آسیب عصبی باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- تشنج، سردرگمی شدید یا تغییرات روانی غیرمعمول؛ نیاز به مراجعهٔ فوری پزشکی دارد.
- تپش قلب نامنظم، غش یا سرگیجهٔ شدید که میتواند نشانهٔ اختلال ریتم قلب باشد؛ سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید یا خونی که پس از قطع دارو هم ادامه دارد؛ بدون تجویز پزشک داروی ضداسهال مصرف نکنید و به پزشک اطلاع دهید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سیپروفلوکساسین با داروها و برخی مواد غذایی تداخل دارد. آنتیاسیدها، مکملهای حاوی کلسیم، منیزیم، آلومینیوم، آهن یا روی، و همچنین لبنیات یا آبمیوههای غنیشده با کلسیم، جذب این دارو را کاهش میدهند. مصرف همزمان با تئوفیلین ممکن است سطح خونی تئوفیلین و خطر عوارض آن را بالا ببرد، و مصرف همزمان با وارفارین میتواند اثر ضدانعقادی آن و خطر خونریزی را افزایش دهد. مصرف همزمان این دارو با تیزانیدین بهدلیل خطر افت شدید فشار خون و خوابآلودگی یا گیجی عمیق ممنوع است؛ این دو دارو را نباید با هم مصرف کرد و حتماً باید پزشک را از مصرف تیزانیدین آگاه کنید. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) میتوانند خطر تحریک سیستم عصبی و تشنج را بیشتر کنند، و کورتیکواستروئیدها خطر آسیب تاندون را افزایش میدهند. این دارو همچنین ممکن است با داروهای کاهندهٔ قند خون و برخی داروهای مؤثر بر ریتم قلب تداخل داشته باشد. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی را که مصرف میکنید، حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
استفاده از سیپروفلوکساسین در دوران بارداری معمولاً توصیه نمیشود، مگر آنکه پزشک بر اساس ضرورت بالینی و نبودِ جایگزین مناسب آن را تجویز کند؛ برخی مطالعات دربارهٔ اثر احتمالی آن بر رشد غضروف جنین نگرانی مطرح کردهاند. این دارو در شیر مادر نیز ترشح میشود و معمولاً در دوران شیردهی توصیه نمیشود. تصمیم نهایی در هر دو حالت باید با پزشک و بر اساس شرایط شما گرفته شود.
نگهداری
سیپروفلوکساسین را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ دارو دستور دیگری قید شده باشد. آن را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف همیشه تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
| قرص | 250 mg |
| قرص | 10 mg / 1mL |
| قرص | 2 mg / 1mL |
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۱ برند از ۴۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف سیپروفلوکساسین همراه با لبنیات مشکلی دارد؟
۰۲چرا باید در برابر آفتاب مراقب باشم؟
۰۳اگر با مصرف دارو حالم بهتر شد، میتوانم زودتر آن را قطع کنم؟
۰۴آیا سیپروفلوکساسین برای همهٔ عفونتهای ادراری مناسب است؟
۰۵آیا مصرف این دارو برای ورزشکاران خطر خاصی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۱ برند از ۴۰ سازنده، در گروه J01MA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.