آلوپورینول
آلوپورینول دارویی از دستهٔ ضدنقرس است که با مهار آنزیمی به نام گزانتیناکسیداز، ساخت اسید اوریک را در بدن کاهش میدهد.
این دارو عمدتاً برای پیشگیری درازمدت از حملات نقرس و کنترل سطح بالای اسید اوریک خون، از جمله در برخی بیماران تحت شیمیدرمانی، تجویز میشود.
در موارد نادر، آلوپورینول میتواند واکنشهای پوستی جدی ایجاد کند؛ در صورت بروز هرگونه جوش، تاول یا خارش غیرمعمول پوستی باید فوراً به پزشک اطلاع داد.
اگر بیماری کلیوی یا کبدی دارید، داروهای دیگری مصرف میکنید یا در حین درمان دچار حملهٔ حاد نقرس شدید، حتماً پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلوپورینول از خانوادهٔ داروهای ضدنقرس است و با مهار آنزیمی به نام گزانتیناکسیداز، ساخت اسید اوریک را در بدن کاهش میدهد. کاهش تدریجی اسید اوریک خون از رسوب کریستالهای آن در مفصلها و کلیهها جلوگیری میکند و بهمرور از بروز حملات نقرس میکاهد. این دارو برای درمان حملهٔ حاد نقرس مناسب نیست و صرفاً برای پیشگیری درازمدت بهکار میرود.
موارد مصرف
- پیشگیری از حملات عودکنندهٔ نقرس در مبتلایان به نقرس مزمن
- کاهش سطح بالای اسید اوریک خون (هیپراوریسمی)
- پیشگیری از تشکیل سنگهای کلیوی اسید اوریکی عودکننده
- پیشگیری از افزایش ناگهانی اسید اوریک خون در بیماران تحت شیمیدرمانی سرطانهای خونی (پیشگیری از سندرم لیز تومور)
روش مصرف
آلوپورینول را معمولاً پس از غذا و بههمراه یک لیوان آب کامل میل کنید تا احتمال ناراحتی گوارشی کم شود. نوشیدن آب کافی در طول روز، بهویژه در هفتههای نخست درمان، به دفع بهتر اسید اوریک و پیشگیری از سنگ کلیه کمک میکند. اثر این دارو تدریجی است و ممکن است چند هفته طول بکشد تا سطح اسید اوریک خون کنترل شود؛ گاهی پزشک در همین دوره داروی دیگری را هم برای پیشگیری از حملهٔ نقرس همزمان تجویز میکند. حتی اگر احساس بهبود کامل داشتید، مصرف آلوپورینول را بدون نظر پزشک قطع نکنید، زیرا قطع ناگهانی میتواند به بازگشت حملات نقرس بینجامد؛ مقدار مصرف و مدت درمان را همیشه پزشک بر اساس وضعیت شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از حملات عودکنندهٔ نقرس در نقرس مزمن
برای پیشگیری پایدار معمولاً طولانیمدت مصرف میشود؛ پس از غذا و با آب کافی مصرف شود. برای تسکین فوری حملهٔ حاد نیست و در آغاز درمان ممکن است حملات بیشتر شوند.
هیپراوریسمیِ نیازمند درمان (افزایش پایدار اسیداوریک خون)
درمان بر پایهٔ آزمایشهای دورهای اسیداوریک و علت زمینهای تنظیم میشود؛ هیپراوریسمی بدون علامت، بهتنهایی، معمولاً دلیل کافی برای مصرف نیست.
پیشگیری از عود سنگهای کلیوی اسیداوریکی
مصرف مایعات کافی و قلیایی نگهداشتن ادرار طبق نظر پزشک ضروری است؛ این درمان برای پیشگیری طولانیمدت است، نه تسکین درد یا رفع انسداد حاد سنگ.
پیشگیری از افزایش ناگهانی اسیداوریک خون ناشی از شیمیدرمانی و سندرم لیز تومور
با تأمین مایعات کافی و پایش دستکم روزانهٔ اسیداوریک و عملکرد کلیه، زیر نظر تیم درمان سرطان انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش پوستی به آلوپورینول یا داروهای دیگر
- بیماری کلیوی یا کبدی، بهویژه در سنین بالا که ممکن است نیاز به تنظیم دوز باشد
- مصرف همزمان داروهای دیگر، بهویژه آزاتیوپرین، مرکاپتوپورین، وارفارین یا قرصهای ادرارآور
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- حملهٔ حاد نقرس در حال حاضر (شروع دارو معمولاً تا فروکشکردن حمله به تعویق میافتد)
عوارض احتمالی
- تهوع و ناراحتی خفیف معده
- اسهال
- سردرد
- جوش خفیف پوستی
- خوابآلودگی یا خستگی خفیف
- جوش گستردهٔ پوستی، تاول، پوستهریزی پوست یا زخم در دهان و لب: میتواند نشانهٔ یک واکنش پوستی جدی باشد؛ مصرف دارو را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی صورت، لب یا زبان، خارش شدید یا دشواری در تنفس و بلع: نشانهٔ یک واکنش آلرژیک شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تب، تورم غدد لنفاوی یا زردی پوست و چشم: میتواند نشانهٔ واکنش حساسیتی سیستمیک یا آسیب کبدی باشد؛ در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
- کاهش چشمگیر حجم ادرار یا مشاهدهٔ خون در ادرار: میتواند نشانهٔ آسیب کلیوی باشد؛ در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، عفونت مکرر یا خستگی شدید و غیرمعمول: میتواند نشانهٔ اثر دارو بر سلولهای خونی باشد؛ به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آلوپورینول با برخی داروها تداخل مهمی دارد. مصرف همزمان با آزاتیوپرین یا مرکاپتوپورین میتواند غلظت این دو دارو را در بدن بهشدت بالا ببرد و خطر سرکوب مغز استخوان را افزایش دهد؛ در چنین مواردی معمولاً دوز آن داروها باید بهطور قابلتوجهی کاهش یابد. همزمانی با آمپیسیلین یا آموکسیسیلین احتمال بروز جوش پوستی را بیشتر میکند و ترکیب با وارفارین ممکن است اثر رقیقکنندگی خون را تقویت کند. برخی قرصهای ادرارآور (بهویژه از نوع تیازیدی) و برخی داروهای فشار خون از گروه مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین نیز در کنار آلوپورینول، بهخصوص در نارسایی کلیوی، خطر واکنشهای حساسیتی را افزایش میدهند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا این تداخلها بررسی و مدیریت شوند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات موجود دربارهٔ مصرف آلوپورینول در دوران بارداری محدود است؛ از این رو این دارو تنها در صورتی مصرف میشود که پزشک آن را واقعاً ضروری تشخیص دهد. آلوپورینول و متابولیت فعال آن به مقدار کمی وارد شیر مادر میشوند، بنابراین تصمیم دربارهٔ مصرف در دوران شیردهی باید حتماً با هماهنگی پزشک گرفته شود.
نگهداری
قرص آلوپورینول را در دمای اتاق و به دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. آن را همیشه دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای روی بستهبندی را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را از طریق روشهای صحیح دفع دارو دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 300 mg |
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آلوپورینول حملهٔ حاد نقرس را درمان میکند؟
۰۲چرا با شروع آلوپورینول ممکن است حملهٔ نقرس بدتر شود؟
۰۳چه مدت طول میکشد تا آلوپورینول اثر کند؟
۰۴آیا باید آلوپورینول را همراه با غذا مصرف کرد؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف آلوپورینول را فراموش کنم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۴ سازنده، در گروه M04AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.