آتراکوریوم بسیلات
آتراکوریوم بسیلات دارویی از دستهٔ شلکنندههای عضلانیِ غیردپلاریزان است که تنها بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستانی، برای شلِ کاملِ عضلاتِ اسکلتی در کنارِ بیهوشیِ عمومی به کار میرود.
این دارو بیشتر برای تسهیلِ لولهگذاریِ داخلِ نای پیش از جراحی، ایجادِ شلیِ عضلانی در طولِ عمل، و هماهنگیِ بیمار با دستگاهِ تنفسِ مصنوعی در بخشِ مراقبتهای ویژه به کار میرود.
نکتهٔ کلیدی این است که این دارو فقط عضله را شل میکند و بهتنهایی نه خوابآور است و نه مسکنِ درد؛ به همین دلیل همیشه همراه با داروهای بیهوشیِ کامل تجویز میشود.
پیش از هر عملِ جراحی یا بیهوشی، هرگونه سابقهٔ حساسیتِ دارویی، آسم، بیماریِ عصبی-عضلانی مانندِ میاستنی گراویس، یا مشکلاتِ قلبی-تنفسی را حتماً به تیمِ بیهوشی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آتراکوریوم بسیلات از خانوادهٔ شلکنندههای عضلانیِ غیردپلاریزان (Non-depolarizing Muscle Relaxant) است و تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی، توسطِ متخصصِ بیهوشی یا پزشکِ مراقبتِ ویژه تجویز میشود. این دارو با مسدودکردنِ گیرندهٔ استیلکولین در محلِ اتصالِ عصب به عضله، انتقالِ پیامِ عصبی به عضلاتِ اسکلتی را متوقف میکند و شلیِ موقتِ عضلانی پدید میآورد. یکی از ویژگیهای شاخصِ آن این است که دفعش عمدتاً از طریقِ یک واکنشِ شیمیاییِ خودبهخودی در خون انجام میشود، نه کبد یا کلیه، به همین دلیل در بیمارانی با کاهشِ کارکردِ این اندامها نیز گزینهٔ مناسبی به شمار میآید. این دارو بهتنهایی نه هوشیاری را از بین میبرد و نه دردی را تسکین میدهد؛ از اینرو همواره در کنارِ داروهای بیهوشکننده و مسکن به کار میرود و روندِ اثرش بهطورِ کامل توسطِ تیمِ درمان مدیریت میشود.
موارد مصرف
- تسهیلِ لولهگذاریِ داخلِ نای پیش از بیهوشیِ عمومی
- ایجادِ شلیِ عضلانیِ لازم برایِ انجامِ عملهای جراحی
- هماهنگیِ بیمار با دستگاهِ تهویهٔ مکانیکی (تنفسِ مصنوعی) در بخشِ مراقبتهای ویژه
- کاهشِ حرکاتِ غیرارادیِ عضلانی در برخی روشهای تشخیصی یا درمانیِ خاص که نیازمندِ بیحرکتیِ کاملِ بیمارند
روش مصرف
آتراکوریوم بسیلات هرگز در خانه یا بهصورتِ خودسرانه استفاده نمیشود؛ این دارو منحصراً بهصورتِ تزریقِ وریدی، توسطِ متخصصِ بیهوشی و در محیطِ کاملاً کنترلشدهٔ اتاقِ عمل یا آیسییو تجویز میشود. زمانبندی، مقدار و شیوهٔ تزریق (یکباره یا مداوم) را پزشک بر اساسِ نوعِ عمل، شرایطِ فرد و پاسخِ عضلانیِ او تعیین میکند و در تمامِ مدتِ اثرِ دارو، ضربانِ قلب، تنفس و میزانِ شلیِ عضلانیِ بیمار پیوسته کنترل میشود. از آنجا که این دارو بهتنهایی خوابآور یا مسکن نیست، همیشه همراه با داروهای بیهوشیِ عمومی و ضددرد به کار میرود تا بیمار در طولِ عمل نه هوشیار باشد و نه دردی احساس کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسهیل لولهگذاری داخل نای در بیهوشی عمومی
برای لولهگذاری سریع مناسب نیست؛ پیش از تزریق باید بیهوشی کامل و امکان لولهگذاری و تهویهٔ مصنوعی فراهم باشد.
ایجاد شلی عضلانی لازم برای عمل جراحی
فقط همراه بیهوشی عمومی و پایش عصبیعضلانی مصرف شود؛ داروهای بیهوشی استنشاقی میتوانند اثر آن را تقویت کنند.
هماهنگی بیمار با دستگاه تهویهٔ مکانیکی در بخش مراقبتهای ویژه
فلج عضلانی، درد یا آگاهی بیمار را درمان نمیکند؛ آرامبخشی، تسکین درد و پایش کامل تنفس و بلوک عصبیعضلانی ضروری است.
ایجاد بیحرکتی کامل در برخی روشهای تشخیصی یا درمانی خاص
فقط در روشهای مشخص و تحت نظارت تیم بیهوشی مصرف شود؛ تزریق عضلانی ممنوع است و احتمال فلج تنفسی وجود دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به آتراکوریوم، سایرِ شلکنندههای عضلانی یا داروهای بیهوشی را پیش از عمل به تیمِ بیهوشی اطلاع دهید.
- ابتلا به آسم یا بیماریهای حساسیتیِ تنفسی را حتماً بگویید، زیرا این دارو در برخی افراد میتواند با آزادشدنِ هیستامین همراه شود.
- بیماریهای عصبی-عضلانی مانندِ میاستنی گراویس (Myasthenia Gravis) را حتماً اطلاع دهید، چون حساسیتِ بدن به این دسته از داروها را بهشدت تغییر میدهد.
- بیماریهای قلبی-عروقی یا اختلالِ الکترولیتهایی مانندِ پتاسیم و منیزیمِ خون را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و آنتیبیوتیکهای مصرفیتان را پیش از عمل به تیمِ بیهوشی نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هر بیهوشی به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی و قرمزیِ گذرایِ پوست، بهویژه در صورت و گردن
- افتِ خفیف و گذرایِ فشارِ خون
- افزایشِ گذرایِ ضربانِ قلب
- بثوراتِ خفیفِ پوستی یا کهیرِ موضعی
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ ناگهانیِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده و مشکل در تنفس؛ این واکنش در حینِ تزریق زیرِ نظرِ کادرِ درمان مدیریت میشود، اما اگر چنین نشانههایی را در دورانِ نقاهت دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خسخسِ شدیدِ سینه یا تنگیِ نفسِ ناگهانی، بهویژه در افرادِ مبتلا به آسم — این نشانهها را بیدرنگ به پرستار یا پزشکِ بالینی اطلاع دهید.
- افتِ شدید و ناگهانیِ فشارِ خون همراه با سرگیجه یا رنگپریدگیِ قابلِ توجه.
- ضعف یا سستیِ عضلانیِ غیرمعمول که پس از پایانِ اثرِ داروهای بیهوشی همچنان باقی میماند و بازگشتِ حرکت را بهتأخیر میاندازد — این موضوع را حتماً به تیمِ درمان اطلاع دهید.
- دشواری در تنفسِ خودبهخودی یا نیاز به حمایتِ تنفسیِ طولانیتر از حدِ انتظار پس از عمل.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروها میتوانند شدت یا مدتِ اثرِ شلکنندگیِ عضلانیِ آتراکوریوم را افزایش دهند؛ از جمله دستهٔ آنتیبیوتیکهایِ آمینوگلیکوزیدی، برخی گازهای بیهوشیِ استنشاقی، نمکهای منیزیم و برخی داروهای قلبیِ مسدودکنندهٔ کانالِ کلسیم. در مقابل، مصرفِ طولانیمدتِ برخی داروهای ضدتشنج ممکن است بدن را نسبت به این دارو مقاومتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا پیش از بیهوشی، خطرِ تداخل بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ آتراکوریوم در بارداری تنها در مواردی که نیاز به عملِ جراحی یا بیهوشیِ عمومی وجود دارد، مانندِ سزارین، و زیرِ نظرِ کاملِ متخصصِ بیهوشی در نظر گرفته میشود؛ ساختارِ شیمیاییِ این دارو باعث میشود مقدارِ کمی از آن از جفت عبور کند. دربارهٔ شیردهی، از آنجا که این دارو تنها یکبار و در محیطِ بیمارستانی تزریق میشود و بهسرعت از بدن پاک میشود، معمولاً مانعِ مهمی برایِ شیردهی پس از بهبودیِ کاملِ مادر گزارش نشده است؛ بااینحال، زمانِ دقیقِ ازسرگیریِ شیردهی را باید پزشکِ معالج با توجه به شرایطِ خودِ فرد تعیین کند.
نگهداری
از آنجا که آتراکوریوم بسیلات تنها در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمان تجویز میشود، نگهداریِ آن معمولاً برعهدهٔ داروخانهٔ بیمارستانی است؛ این دارو باید در یخچال و دور از نور نگهداری شود و هرگز نباید منجمد شود، زیرا گرما میتواند اثرِ آن را کاهش دهد. اگر این دارو در اختیارِ شما یا خانوادهتان قرار گرفت، آن را دقیقاً طبقِ راهنماییِ داروساز نگهداری کنید، دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر استفاده، تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا با تزریقِ آتراکوریوم بیهوش میشوم؟
۰۲آیا ممکن است در حینِ عمل، هوشیار ولی بیحرکت بمانم؟
۰۳چرا بلافاصله بعد از تزریق، پوستم قرمز شد یا احساسِ گرما کردم؟
۰۴آیا این دارو برای افرادی که مشکلِ کبدی یا کلیوی دارند بیخطر است؟
۰۵بعد از پایانِ عمل، حرکت و قدرتِ عضلانیام کِی برمیگردد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۱۳ سازنده، در گروه M03AC04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.