باکلوفن
باکلوفن دارویی از دستهٔ شلکنندههای عضلانی است که با آرامکردنِ پیامهای عصبیِ نخاع، سفتی و اسپاسمِ عضلانی را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای کاهشِ اسپاسم و سفتیِ عضلانی ناشی از مولتیپلاسکلروزیس (اماس) یا آسیب و بیماریهای نخاع تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که مصرفِ باکلوفن، بهویژه در دوزهای بالا یا فرمِ تزریقی، هرگز نباید ناگهان قطع شود، زیرا قطعِ خودسرانه میتواند واکنشهای شدید ایجاد کند.
اگر خوابآلودگیِ شدید، سردرگمی، مشکل در تنفس یا نشانههای غیرمعمول پس از کاهش یا قطعِ دارو دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
باکلوفن دارویی از دستهٔ شلکنندههای عضلانی است که بر سیستمِ عصبی مرکزی اثر میگذارد و از نظرِ ساختارِ شیمیایی به گاما-آمینوبوتیریکاسید (GABA)، یک ناقلِ عصبیِ بازدارنده در بدن، شباهت دارد. این دارو با اثر بر گیرندههای گابا-بی (GABA-B) در نخاع، تحریکِ بیشازحدِ عضلانی را کاهش میدهد و به این ترتیب سفتی و اسپاسمِ عضلات را تسکین میبخشد. باکلوفن معمولاً برای بیمارانی تجویز میشود که بهدلیلِ آسیب یا بیماریِ سیستمِ عصبی، مانندِ مولتیپلاسکلروزیس یا آسیبِ نخاعی، دچارِ سفتی و اسپاسمِ عضلانیِ آزاردهنده شدهاند. این دارو هم بهصورتِ قرصِ خوراکی و هم بهصورتِ تزریقِ داخلنخاعی، برای مواردِ شدیدتر و زیرِ نظرِ متخصص، در دسترس است.
موارد مصرف
- کاهشِ اسپاسم و سفتیِ عضلانی ناشی از مولتیپلاسکلروزیس (اماس)
- کاهشِ اسپاسمِ عضلانی ناشی از آسیب یا بیماریهای نخاع
- کنترلِ سفتیِ عضلانی در برخی بیماریهای عصبیِ دیگر، مانندِ فلجِ مغزی در کودکان
- کاهشِ دردها و ناراحتیِ همراه با اسپاسمِ شدیدِ عضلانی
- فرمِ تزریقیِ داخلنخاعی برای اسپاسمِ شدیدی که به درمانِ خوراکی پاسخِ کافی نداده است
روش مصرف
قرصِ باکلوفن را میتوان با یا بدونِ غذا مصرف کرد؛ اگر دچارِ ناراحتیِ گوارشی شدید، مصرفِ آن همراه با غذا معمولاً کمککننده است. دوز معمولاً بهتدریج و از مقدارِ کم آغاز میشود تا بدن فرصتِ سازگاری داشته باشد، پس این روند را خودسرانه تغییر ندهید. نکتهٔ بسیار مهم این است که هرگز مصرفِ باکلوفن را ناگهان و بدونِ هماهنگی با پزشک قطع نکنید، زیرا این کار میتواند واکنشهای ناخوشایند و در مواردِ نادر و جدی ایجاد کند؛ قطعِ دارو باید همیشه تدریجی و زیرِ نظرِ پزشک باشد. شکل، مقدار و برنامهٔ دقیقِ مصرف، چه قرصِ خوراکی و چه تزریقِ داخلنخاعی، را فقط پزشک یا داروسازِ معالج بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسپاسم و سفتی عضلانی ناشی از اماس، همراه با درد یا کلونوس
همراه غذا و کمی مایع مصرف شود؛ کمترین دوز مؤثر انتخاب و مدت درمان بر اساس پاسخ و تحمل تنظیم شود.
اسپاسم و سفتی عضلانی ناشی از آسیب یا بیماریهای نخاع
در بیمارانی که برای ایستادن یا راهرفتن به مقداری سفتی عضلانی نیاز دارند، افزایش دوز باید بسیار محتاطانه باشد.
سفتی عضلانی با منشأ مغزی، بهویژه فلج مغزی
در کودکان با منشأ مغزی، خوابآلودگی و ضعف عضلانی شایعتر است؛ افزایش دوز باید آهسته و همراه با پایش انجام شود.
درد و ناراحتی همراه با اسپاسم عضلانی ناشی از اماس یا بیماریهای نخاعی
برای دردِ ناشی از اسپاسم است و برای درد عضلانیِ بدون اسپاسم کاربرد یا دوز مستقلی ندارد.
اسپاستیسیته شدید با منشأ مغزی یا نخاعی که به درمان خوراکی پاسخ کافی نداده یا آن را تحمل نکرده است؛ فرم تزریقی داخلنخاعی
فقط از راه داخلنخاعی و با پمپ مناسب انجام شود؛ تزریق وریدی، عضلانی، زیرجلدی یا اپیدورال ممنوع است و تنظیم آن به تیم متخصص و تجهیزات پایش و احیا نیاز دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به باکلوفن یا اجزایِ فرآورده را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- بیماریِ کلیوی یا نارساییِ کلیه را حتماً بگویید، چون باکلوفن عمدتاً از طریقِ کلیه دفع میشود و ممکن است تنظیمِ دوز لازم باشد.
- سابقهٔ تشنج، بیماریهای روانی مانندِ افسردگی، یا سکته را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- در سالمندان و در افرادی که رانندگی یا کار با ماشینآلاتِ حساس دارند، احتمالِ خوابآلودگیِ بیشتر را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساسِ خستگی
- سرگیجه
- ضعف یا سستیِ عضلانی
- حالتِ تهوع
- خشکیِ دهان
- سردرد
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو و مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ بالا، سردرگمیِ شدید، توهم یا سفتی و اسپاسمِ شدیدِ عضلانی پس از کاهش یا قطعِ دارو — نشانهٔ احتمالیِ سندرمِ قطعِ باکلوفن — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خوابآلودگیِ بسیار شدید همراه با تنفسِ کند یا سطحی و عدمِ پاسخدهیِ مناسب — نشانهٔ احتمالیِ مصرفِ بیشازحد — با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنجِ جدید یا تشدیدِ تشنجهای قبلی — این تغییر را حتماً و بدونِ تأخیر به پزشک اطلاع دهید.
- افسردگیِ قابلتوجه یا افکارِ آسیب به خود — این تغییرات را حتماً به پزشک گزارش دهید و در صورتِ خطرِ فوری، بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
باکلوفن میتواند با سایرِ داروهای آرامبخش و کاهندهٔ هوشیاری، مانندِ بنزودیازپینها، مسکنهای اُپیوییدی، برخی داروهای ضدافسردگی و حتی الکل، اثرِ خوابآور و کاهندهٔ تنفس را تشدید کند؛ به همین دلیل مصرفِ همزمانِ الکل توصیه نمیشود. همچنین ممکن است در کنارِ داروهای کاهندهٔ فشارِ خون، افتِ فشار را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ باکلوفن در بارداریِ انسان محدود است و این دارو از جفت عبور میکند؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری تنها زمانی در نظر گرفته میشود که پزشک تشخیص دهد فایدهٔ آن برای مادر از خطرِ احتمالی بیشتر است. مصرفِ نزدیک به زمانِ زایمان نیز نیازمندِ احتیاطِ ویژه و هماهنگی با پزشک است. این دارو به مقدارِ کم در شیرِ مادر نیز ترشح میشود؛ اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
باکلوفن را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمایِ زیاد نگهداری کنید. دارو را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. فرمِ تزریقی معمولاً به شرایطِ نگهداریِ ویژهتری نیاز دارد که باید طبقِ دستورِ داروساز رعایت شود؛ داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را نیز طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2 mg / 1mL |
| قرص | 10 mg |
| قرص | 25 mg |
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید مصرفِ باکلوفن را ناگهان قطع کرد؟
۰۲تفاوتِ قرصِ باکلوفن با فرمِ تزریقیِ داخلنخاعیِ آن چیست؟
۰۳آیا باکلوفن باعثِ خوابآلودگی میشود و رانندگی با آن مشکلی دارد؟
۰۴آیا مصرفِ الکل هنگامِ درمان با باکلوفن مشکلساز است؟
۰۵اگر باردار هستم یا شیر میدهم، مصرفِ باکلوفن چه وضعیتی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۳ سازنده، در گروه M03BX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.