کلونیدین
کلونیدین دارویی از گروهِ آگونیستهای گیرندهٔ آلفا-۲ آدرنرژیکِ مرکزی (Central Alpha-2 Adrenergic Agonist) است که با کاهشِ فعالیتِ سیستمِ عصبیِ سمپاتیک، فشار خون و ضربانِ قلب را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای کنترلِ فشار خون بالا تجویز میشود، بهتنهایی یا همراه با داروهای دیگر. کاربردِ شناختهشدهٔ دیگرِ آن، کمک به کاهشِ نشانههای ترک در قطعِ مصرفِ موادِ افیونی است.
مهمترین نکته دربارهٔ کلونیدین این است که هرگز نباید مصرفِ آن را ناگهان قطع کرد، زیرا ممکن است فشار خون بهشکلِ خطرناکی بالا برود.
اگر ضربانِ قلب بسیار کند شد، سرگیجهٔ شدید یا غش داشتید، یا قصدِ قطع یا تغییرِ دوزِ دارو را دارید، حتماً پیش از هر اقدامی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلونیدین دارویی ضدفشارخون از دستهٔ آگونیستهای گیرندهٔ آلفا-۲ آدرنرژیکِ مرکزی است که در بخشی از مغز به نامِ ساقهٔ مغز اثر میگذارد. این دارو با کاهشِ پیامهای خروجیِ سیستمِ عصبیِ سمپاتیک، باعثِ گشادشدنِ نسبیِ رگهای خونی، کندشدنِ ضربانِ قلب و در نتیجه پایینآمدنِ فشار خون میشود. هدفِ اصلی از مصرفِ آن، کنترلِ درازمدتِ فشار خون بالا و کاهشِ خطرِ عوارضِ قلبیعروقیِ ناشی از آن است. کلونیدین معمولاً در قالبِ قرصِ خوراکی مصرف میشود و ممکن است بهتنهایی یا در ترکیب با سایر داروهای فشار خون تجویز شود.
موارد مصرف
- کنترلِ درازمدتِ فشار خون بالا (پرفشاری خون)، بهتنهایی یا همراه با سایر داروهای ضدفشارخون
- درمانِ کمکی در فشار خونِ مقاوم که به داروهای اولیه پاسخِ کافی نداده است
- کاهشِ نشانههای ترکِ موادِ افیونی، تحتِ نظرِ مستقیمِ پزشک
- کاهشِ گُرگرفتگیها و تعریقِ شبانهٔ دورانِ یائسگی، در برخی بیماران
روش مصرف
کلونیدین را طبقِ زمانبندیِ مشخصشده توسط پزشک، ترجیحاً هر روز در ساعتهایِ ثابت مصرف کنید تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند؛ مصرفِ آن با غذا یا بدونِ غذا معمولاً بلامانع است، مگر آنکه پزشک یا داروساز دستورِ دیگری داده باشد. نکتهٔ بسیار مهم این است که این دارو هرگز نباید بهطورِ ناگهانی قطع شود، چون قطعِ یکبارهٔ آن میتواند سببِ بالارفتنِ برگشتی و شدیدِ فشار خون شود؛ اگر پزشک تصمیم به قطعِ دارو بگیرد، این کار باید بهتدریج و طیِ چند روز انجام شود. حتی اگر احساسِ ناخوشی نداشتید یا فشار خونتان طبیعی بهنظر میرسید، مصرفِ منظمِ دارو را طبقِ نظرِ پزشک ادامه دهید، زیرا فشار خون بالا اغلب نشانهٔ آشکاری ندارد. برای هرگونه تغییر در دوز یا برنامهٔ مصرف، حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل درازمدت پرفشاری خون، بهتنهایی یا همراه داروهای ضدفشارخون
با یا بدون غذا و هر روز در زمانهای ثابت مصرف شود؛ بخش بزرگتر دوز روزانه را میتوان هنگام خواب مصرف کرد تا خوابآلودگی و خشکی دهان در روز کمتر شود.
درمان کمکی پرفشاری خون مقاوم
همراه سایر داروهای ضدفشارخون مصرف میشود؛ فشارخون و نبض بهدلیل احتمال افت فشار و کندی ضربان باید پایش شود.
کاهش نشانههای ترک مواد افیونی
فقط زیر نظر مستقیم پزشک؛ پیش از هر نوبت فشارخون و نبض بررسی شود و در افت فشار یا کندی ضربان، دوز بعدی بدون دستور پزشک مصرف نشود.
کاهش گرگرفتگی و تعریق شبانهٔ دوران یائسگی
اثر کامل ممکن است ۲ تا ۴ هفته زمان ببرد. با توجه به قدرت قرص ثبتشده، برای رسیدن به دوزهای کمتر از ۰٫۲ میلیگرم، شکل مناسب فرآورده را پزشک یا داروساز تعیین کند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به کلونیدین یا هر یک از اجزای این دارو حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریهای قلبی مانند ضربانِ قلبِ کند، بلوکِ قلبی یا سکتهٔ قلبیِ اخیر را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر بیماریِ کلیوی دارید، پزشک ممکن است دوزِ دارو را متناسب با عملکردِ کلیه تنظیم کند.
- سابقهٔ افسردگی یا سایر اختلالاتِ خلقی را حتماً بگویید، زیرا کلونیدین ممکن است این شرایط را تشدید کند.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
عوارض احتمالی
- خشکیِ دهان
- خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری، بهخصوص در روزهای ابتداییِ مصرف
- سرگیجه، بهویژه هنگامِ برخاستنِ ناگهانی از حالتِ نشسته یا خوابیده
- یبوست
- خستگی و ضعف
- سردرد
- ضربانِ قلبِ بسیار کند یا نامنظم، همراه با سرگیجهٔ شدید یا احساسِ ضعفِ زیاد — با پزشک تماس بگیرید یا در صورتِ شدت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای فشار خونِ برگشتیِ شدید پس از قطعِ ناگهانیِ دارو، مانند سردردِ شدید، تپشِ قلب، تعریق و بیقراری — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غشکردن یا از دست دادنِ هوشیاری — فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تغییراتِ خلقیِ قابلتوجه یا تشدیدِ افسردگی — این موضوع را در اولین فرصت با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلونیدین میتواند با داروهای آرامبخش، خوابآور، مسکنهای افیونی و الکل تداخل داشته باشد و اثرِ خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید کند. مصرفِ همزمان با سایر داروهای پایینآورندهٔ فشار خون یا داروهایی که ضربانِ قلب را کند میکنند، مانند بتابلاکرها (Beta-Blockers)، نیازمندِ نظارتِ دقیقِ پزشک است؛ بهویژه باید مراقب بود که قطعِ همزمانِ کلونیدین و بتابلاکر میتواند خطرِ بالارفتنِ شدیدِ فشار خون را افزایش دهد. برخی داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای نیز ممکن است اثرِ کاهندهٔ فشار خونِ کلونیدین را کم کنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروسازتان بگویید تا خطرِ تداخل به حداقل برسد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ کلونیدین در بارداری فقط در صورتی در نظر گرفته میشود که پزشک، پس از سنجیدنِ فایده در برابرِ خطرِ احتمالی، آن را ضروری بداند، زیرا این دارو از جفت عبور میکند. کلونیدین همچنین به مقدارِ کم در شیرِ مادر ترشح میشود، بنابراین مصرفِ آن در دورانِ شیردهی باید تنها با نظر و نظارتِ پزشک انجام شود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف یا ادامهٔ مصرفِ این دارو حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
کلونیدین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. این دارو را همیشه در ظرفِ دربسته و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید، زیرا حتی مقدارِ اندکی از آن میتواند برای کودکان خطرناک باشد. پیش از مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 0.2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم مصرفِ کلونیدین را خودم و ناگهان قطع کنم؟
۰۲چرا بعد از مصرفِ این دارو دهانم خشک میشود؟
۰۳آیا مصرفِ کلونیدین باعثِ خوابآلودگی میشود و آیا رانندگی بلامانع است؟
۰۴آیا مصرفِ همزمانِ کلونیدین با سایر داروهای فشار خون بیخطر است؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه C02AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.