تیوتپا
تیوتپا یک داروی ضدسرطان تزریقی از گروه عوامل آلکیلهکننده است. با آسیبزدن به ماده ژنتیکی سلولهای در حال تقسیم، برای از بین بردن سلولهای سرطانی یا آمادهسازی بدن پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز به کار میرود.
بیشتر در رژیمهای آمادهسازی پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز، همراه با داروهای دیگر، و در برخی برنامههای درمانی تومورهای جامد استفاده میشود. در شرایط مشخص، برای سرطان سطحی مثانه یا تجمع مایع ناشی از سرطان نیز به کار میرود.
تیوتپا میتواند مغز استخوان را بهشدت سرکوب کند و خطر عفونت و خونریزی را بالا ببرد؛ آزمایشهای خون و مراقبت حمایتی در طول درمان ضروری است. آمادهسازی و تزریق آن فقط باید توسط تیم آموزشدیده در مرکز درمانی انجام شود.
پیش از درمان، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کبد، کلیه یا قلب، درمانهای قبلی سرطان و فهرست کامل داروها و واکسنها را اعلام کنید. تب، خونریزی، تنگی نفس، زردی، گیجی شدید یا تشنج نیازمند اطلاع فوری به تیم درمان است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیوتپا یک داروی تزریقی ضدسرطان از گروه عوامل آلکیلهکننده است و بهصورت فرآوردهای برای تهیه محلول عرضه میشود. این دارو با ایجاد آسیب در ماده ژنتیکی، تکثیر سلولهای سریعالرشد را مهار میکند؛ به همین دلیل سلولهای سرطانی و نیز سلولهای سالم مغز استخوان و مخاطها ممکن است آسیب ببینند. کاربرد شاخص آن، همراهی با داروهای دیگر برای آمادهسازی پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز است و در برخی سرطانها نیز طبق برنامه تخصصی مصرف میشود. بهدلیل احتمال سرکوب شدید مغز استخوان و آسیب به کبد، کلیه، پوست یا دستگاه عصبی، پایش منظم بخشی از درمان است. مانند برخی داروهای همگروه، میتواند باروری را کاهش دهد و خطر سرطان ثانویه را در آینده افزایش دهد.
موارد مصرف
- آمادهسازی پیش از پیوند سلولهای بنیادی خونساز در بیماریهای خونی، با استفاده از سلولهای خود بیمار یا اهداکننده
- آمادهسازی پیش از پیوند برای برخی تومورهای جامد
- درمان برخی سرطانهای پستان یا تخمدان، معمولاً همراه با داروهای ضدسرطان دیگر
- کنترل تجمع مایع در حفرههای بدن که بهعلت بیماری سرطانی ایجاد شده است
- درمان سرطان سطحی مثانه از نوع پاپیلاری
روش مصرف
تیوتپا خوراکی نیست و نباید در خانه آماده یا تزریق شود؛ پودر آن باید با روش استریل بازسازی و سپس طبق برنامه رقیق و تزریق شود. مقدار، فاصله، طول دوره و مسیر مصرف، از جمله تزریق وریدی یا در کاربردهای خاص داخل حفرهای یا داخل مثانه، بر اساس بیماری، آزمایشها و برنامه شیمیدرمانی یا پیوند تعیین میشود؛ این جزئیات را خودسرانه تغییر ندهید و نوبت تغییرکرده را دوبرابر نکنید. چون دارو تزریقی است، غذا زمان مصرف آن را تعیین نمیکند. در درمانهای با دوز بالا، دستور مرکز درباره شستوشوی پوست، تعویض لباس و ملحفه را رعایت کنید؛ اگر محلول به پوست رسید، محل را بلافاصله با آب و صابون بشویید و در تماس با چشم یا سایر مخاطها با آب فراوان شستوشو دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به تیوتپا یا داروهای شیمیدرمانی مشابه حساسیت داشتهاید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- تب، عفونت فعال، خونریزی، کمخونی یا کاهش قبلی گلبولهای سفید و پلاکت را گزارش کنید؛ آزمایش خون پیش از نوبتهای درمان اهمیت دارد.
- سابقه بیماری کبد، کلیه یا قلب، پرتودرمانی قبلی بهویژه در ناحیه مغز، یا دورههای متعدد شیمیدرمانی را اعلام کنید؛ این عوامل میتوانند خطر سمیت را بیشتر کنند.
- فهرست همه داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها، فرآوردههای گیاهی و واکسنهای اخیر را همراه داشته باشید؛ بهخصوص داروهای رقیقکننده خون، ضدتشنج، ضدقارچ، آنتیبیوتیک، ضدویروس و داروهای شیمیدرمانی دیگر.
- بارداری، احتمال بارداری، قصد فرزندآوری، شیردهی و نیاز به حفظ باروری را پیش از شروع درمان مطرح کنید؛ در کودکان و سالمندان نیز وضعیت عمومی و بیماریهای همراه باید جداگانه ارزیابی شود.
- اگر قرار است جراحی یا بیهوشی داشته باشید، درمان با تیوتپا را به متخصص بیهوشی اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ، بیاشتهایی یا درد شکم
- اسهال
- التهاب، قرمزی یا زخم دهان و دیگر مخاطها
- خستگی و ضعف
- بثورات پوستی، خارش یا قرمزی پوست
- ریزش مو، سردرد یا سرگیجه
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، تنگی نفس یا نشانههای دیگر عفونت: ممکن است ناشی از افت گلبول سفید باشد؛ همان روز به تیم درمان اطلاع دهید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی غیرعادی، خونریزی بینی یا لثه، خون در ادرار یا مدفوع، مدفوع سیاه، استفراغ خونی یا سردرد شدید: احتمال افت پلاکت یا خونریزی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، تورم لب یا صورت یا گلو، خسخس، کهیر گسترده یا غش: احتمال حساسیت شدید مطرح است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، افزایش سریع وزن، ورم شکم یا درد سمت راست بالای شکم: میتواند نشانه آسیب شدید کبدی یا انسداد عروق کبد باشد؛ فوراً به تیم درمان اطلاع دهید.
- گیجی، خوابآلودگی شدید، توهم، اختلال دید، لرزش یا تشنج: احتمال سمیت عصبی وجود دارد؛ در تشنج یا کاهش هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، پوستریزی، درد یا قرمزی شدید پوست، خون واضح در ادرار، درد شدید هنگام ادرار یا کاهش ادرار: این علائم نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند؛ در صورت شدت علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید. داروهای شیمیدرمانی و سرکوبکننده مغز استخوان، بهویژه بوسولفان، سیکلوفسفامید، ملفالان، فلودارابین و ترئوسولفان، میتوانند سمیت خونی و خطر عفونت را بیشتر کنند؛ در رژیمهای پیوند، ترتیب مصرف تیوتپا و سیکلوفسفامید باید دقیقاً توسط تیم پیوند تنظیم شود. برخی داروهای ضدقارچ مانند ایتراکونازول، بعضی آنتیبیوتیکها مانند کلاریترومایسین، برخی داروهای ضدویروس و داروهای ضدتشنج مانند فنیتوئین، کاربامازپین و فنوباربیتال ممکن است اثر یا سمیت تیوتپا را تغییر دهند؛ ریفامپیسین نیز مهم است. واکسنهای زنده یا زنده تضعیفشده، بهویژه واکسن تب زرد، در دوره سرکوب ایمنی نباید تزریق شوند. داروهای رقیقکننده خون و ضدپلاکت میتوانند در صورت افت پلاکت خطر خونریزی را افزایش دهند و هرگونه بیهوشی یا مصرف سوکسینیلکولین باید از قبل اعلام شود. چون تیوتپا تزریقی است، تداخل غذایی مشخصی ندارد؛ بااینحال الکل میتواند تهوع، سرگیجه یا آسیب کبدی ناشی از درمانهای همراه را بدتر کند و بهتر است بدون تأیید تیم درمان مصرف نشود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تیوتپا میتواند به جنین آسیب بزند و در بارداری نباید استفاده شود؛ اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت، پیشگیری مؤثر برای بیمار و در صورت لزوم شریک جنسی لازم است و بازه آن را تیم درمان مشخص میکند. در زمان درمان نباید شیردهی انجام شود. این دارو ممکن است باروری زنان و مردان را کاهش دهد؛ درباره حفظ باروری پیش از شروع درمان تصمیم بگیرید.
نگهداری
ویال پودر تیوتپا را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، بدون یخزدگی و در بستهبندی اصلی نگهداری کنید؛ آن را از گرما و دسترس کودکان دور نگه دارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید. محلول بازسازیشده یا رقیقشده معمولاً در مرکز درمانی و در مهلت کوتاه تعیینشده برای همان فرآورده مصرف میشود؛ آن را در خانه نگه ندارید و با زباله یا فاضلاب دفع نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تیوتپا را میتوان در منزل تزریق کرد؟
۰۲اگر بعد از تزریق تیوتپا تب یا خونریزی داشتم، چه کار کنم؟
۰۳آیا زخم دهان و ریزش مو با تیوتپا طبیعی است؟
۰۴آیا هنگام درمان با تیوتپا میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵آیا تیوتپا بر بارداری و باروری اثر دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه L01AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.