تیوگوانین
تیوگوانین یک داروی ضدسرطان از گروه ضدمتابولیتهای پورینی است. با مختلکردن ساخت مادهٔ ژنتیکی، تکثیر سلولهای لوسمی را مهار میکند.
بیشتر در طرحهای درمانی لوسمیهای حاد، بهویژه لوسمی میلوئیدی حاد و گاهی لوسمی لنفوبلاستیک حاد، برای ایجاد یا تثبیت بهبود به کار میرود. معمولاً همراه داروهای دیگر و در دورههای مشخص مصرف میشود.
مهمترین خطر آن سرکوب شدید مغز استخوان و آسیب کبدی است؛ در نتیجه ممکن است عفونت، خونریزی یا زردی ایجاد شود. آزمایشهای منظم خون و کبد و توجه فوری به علائم هشدار ضروری است.
در صورت تب، گلودرد، خونریزی یا کبودی غیرعادی، زردی، ادرار تیره، درد شدید شکم، کاهش ادرار یا استفراغ مکرر، پیگیری فوری لازم است. بارداری، قصد بارداری، شیردهی، عفونت یا نیاز به واکسن را پیش از درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیوگوانین یک داروی ضدسرطان از خانوادهٔ ضدمتابولیتهای پورینی است. پس از فعالشدن در سلول، مسیر ساخت و استفاده از مواد لازم برای تکثیر مادهٔ ژنتیکی را مختل میکند و به سلولهای سریعتقسیمشوندهٔ لوسمی آسیب میزند. این دارو معمولاً بخشی از طرح درمانی ترکیبی برای لوسمیهای حاد است، نه دارویی برای مصرف خودسرانه یا درمان همهٔ سرطانها. استفادهٔ پیوسته و طولانیمدتِ نگهدارنده معمولاً توصیه نمیشود، زیرا خطر آسیب جدی کبدی را بالا میبرد.
موارد مصرف
- القای بهبود در لوسمی میلوئیدی حاد
- تحکیم بهبود در لوسمی میلوئیدی حاد
- در برخی طرحهای درمانی لوسمی لنفوبلاستیک حاد
روش مصرف
این قرص فقط در طرح درمانی متخصص خون و سرطان و با زمانبندی دقیقِ همان طرح مصرف میشود؛ مقدار و مدت درمان به نوع لوسمی و داروهای همراه بستگی دارد و ممکن است دورهای باشد. قرص را با آب ببلعید و زمان مصرف را هر روز ثابت نگه دارید؛ چون غذا میتواند جذب را کاهش دهد، آن را طبق دستور فرآورده و معمولاً جدا از غذا مصرف کنید. قرص را خرد نکنید یا پودر آن را تنفس نکنید؛ اگر شکستن قرص لازم شد، شیوهٔ ایمن را از داروساز بپرسید. در صورت فراموشی نوبت یا استفراغ پس از مصرف، نوبت بعدی را دوبرابر نکنید و از تیم درمان دستور بگیرید. خودسرانه درمان را قطع، جابهجا یا طولانی نکنید؛ اثر سرکوب مغز استخوان ممکن است با تأخیر ظاهر شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به تیوگوانین یا مواد تشکیلدهندهٔ قرص حساسیت داشتهاید، یا در گذشته به تیوگوانین یا مرکاپتوپورین پاسخ درمانی نداشتهاید، اطلاع دهید؛ میان این دو دارو مقاومت متقاطع شایع است.
- سابقهٔ بیماری کبدی، زردی، بیماری کلیه، سنگ کلیه، اسیداوریک بالا، بزرگی طحال یا آسیب کبدی در شیمیدرمانی را بگویید.
- اگر قبلاً با داروهای این خانواده افت شدید گلبولهای خون داشتهاید یا آزمایش ژنتیکی یا آنزیمی نشان داده بدنتان این داروها را آهستهتر تجزیه میکند، پزشک باید بداند؛ در این حالت حساسیت به سمیت بیشتر است.
- فهرست کامل داروهای نسخهای، بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه سایر داروهای شیمیدرمانی، داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان و داروهای اثرگذار بر کبد را ارائه کنید.
- وجود تب، عفونت، خونریزی، شمارش پایین سلولهای خون، یا برنامهٔ پرتودرمانی و واکسیناسیون را پیش از شروع یا هر دورهٔ درمان مطرح کنید.
- بارداری، احتمال یا قصد بارداری، شیردهی، و نیز کودک بودن یا سالمندی را اطلاع دهید؛ در بیماری کبد یا کلیه ممکن است به پایش نزدیکتر و تنظیم طرح درمان نیاز باشد.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- کاهش اشتها
- التهاب یا زخم دهان
- ناراحتی گوارشی یا دلدرد خفیف
- تب، لرز، گلودرد، سرفه یا زخمهای عفونی دهان: میتواند نشانهٔ افت شدید گلبول سفید باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در بدحالی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، کبودی بیدلیل، لکههای پوستی، خون در ادرار یا مدفوع، ضعف و رنگپریدگی شدید: احتمال افت پلاکت یا کمخونی وجود دارد؛ فوراً ارزیابی پزشکی لازم است و در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی چشم یا پوست، ادرار تیره، مدفوع روشن، درد یا حساسیت قسمت بالای شکم، افزایش سریع وزن، ورم شکم یا پاها: نشانهٔ آسیب جدی کبدی است؛ مصرف بعدی را متوقف کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا مداوم شکم، نفخ شدید، استفراغ مکرر یا خون در مدفوع: احتمال آسیب شدید روده وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار یا درد پهلو، بهویژه همراه تهوع و بیحالی شدید: میتواند با افزایش اسیداوریک و آسیب کلیه همراه باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، تنگی نفس یا کهیر گسترده: نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تیوگوانین همراه سایر داروهای شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان میتواند افت گلبولهای خون، عفونت و خونریزی را بیشتر کند؛ داروهای آسیبرسان به کبد نیز خطر سمیت کبدی را بالا میبرند. مزالازین، سولفاسالازین و اولسالازین ممکن است با مهار مسیر تجزیهٔ تیوپورین، سرکوب مغز استخوان را تشدید کنند. واکسنهای زنده در زمان ضعف ایمنی میتوانند خطر عفونت داشته باشند. آلوپورینول با تیوگوانین مانند مرکاپتوپورین و آزاتیوپرین رفتار نمیکند و معمولاً بهتنهایی باعث کاهش خودکار مقدار تیوگوانین نمیشود، اما مصرف همزمان باید در طرح درمان ثبت و پایش شود. غذا میتواند جذب دارو را کاهش دهد و الکل فشار بیشتری بر کبد وارد کند؛ در طول درمان از الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تیوگوانین میتواند به جنین آسیب برساند و تا حد امکان در بارداری، بهویژه ماههای نخست، استفاده نمیشود؛ اگر باردارید، احتمال بارداری میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان اطلاع دهید. در طول درمان باید از بارداری پیشگیری شود و دربارهٔ برنامهٔ بارداری و حفظ باروری با متخصص صحبت شود. اطلاعات دربارهٔ ورود دارو به شیر مادر کافی نیست و بهدلیل ماهیت ضدسرطانی آن، شیردهی هنگام درمان معمولاً توصیه نمیشود.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق و جای خشک و خنک و دور از نور و گرمای زیاد نگه دارید؛ از یخزدگی و دسترسی کودکان محافظت کنید و شرایط درجشده روی بسته را در اولویت قرار دهید. تاریخ انقضا را پیش از مصرف بررسی کنید و قرصهای باقیمانده یا تاریخگذشته را برای دفع ایمن به داروساز بسپارید، زیرا تیوگوانین داروی ضدسرطان است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تیوگوانین را میتوان بهتنهایی برای درمان لوسمی مصرف کرد؟
۰۲چرا آزمایش خون و کبد در طول درمان تیوگوانین تکرار میشود؟
۰۳اگر بعد از مصرف تیوگوانین استفراغ کردم یا یک نوبت را فراموش کردم، چه کنم؟
۰۴آیا در دورهٔ تیوگوانین میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵آیا در زمان مصرف تیوگوانین میتوانم باردار شوم یا به نوزاد شیر بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه L01BB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.