مرکاپتوپورین
مرکاپتوپورین یک داروی ضدسرطان و مهارکنندهٔ سوختوساز پورین است که با مختلکردن ساخت مادهٔ ژنتیکی، رشد برخی سلولهای سرطانی خون را کاهش میدهد.
کاربرد اصلی آن در برنامهٔ درمانی لوسمی لنفوبلاستیک حاد، بهویژه مرحلهٔ نگهدارنده، است. معمولاً همراه داروهای دیگر و طبق برنامهٔ تخصصی خون و سرطان مصرف میشود.
این دارو میتواند مغز استخوان را سرکوب کند و باعث کاهش گلبولهای سفید، گلبولهای قرمز یا پلاکتها شود؛ آزمایش خون منظم ضروری است. مقدار یا زمان مصرف را خودسرانه تغییر ندهید و واکسن زنده را بدون هماهنگی دریافت نکنید.
در صورت تب، گلودرد، عفونت، خونریزی یا کبودی غیرعادی، زردی پوست و چشم، ادرار تیره یا درد شدید شکم، سریع با تیم درمان تماس بگیرید. پیش از مصرف هر داروی جدید، بهخصوص آلوپورینول، فبوکسوستات یا وارفارین، اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مرکاپتوپورین یک داروی ضدسرطان خوراکی از گروه مهارکنندههای سوختوساز پورین است. این دارو پس از تبدیل در بدن، ساخت و تکثیر مادهٔ ژنتیکی را مختل میکند و بر سلولهایی که سریع تقسیم میشوند اثر بیشتری دارد. هدف اصلی آن درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد، معمولاً در مرحلهٔ نگهدارنده و همراه داروهای شیمیدرمانی دیگر است. درمان با آن به پایش منظم شمارش سلولهای خونی و آزمایشهای کبدی نیاز دارد.
موارد مصرف
- درمان نگهدارندهٔ لوسمی لنفوبلاستیک حاد
- ادامهٔ درمان ترکیبی لوسمی لنفوبلاستیک حاد پس از مراحل اولیهٔ شیمیدرمانی
- حفظ پاسخ درمانی و کاهش احتمال عود در چارچوب برنامهٔ تخصصی درمان
روش مصرف
قرص را دقیقاً طبق نسخه و در زمان ثابت مصرف کنید و مقدار، زمانبندی یا مدت درمان را خودسرانه تغییر ندهید. قرص را با آب ببلعید و از جویدن یا خردکردن آن خودداری کنید؛ اگر بلع آن دشوار است، با تیم درمان تماس بگیرید. مصرف با غذا یا بدون غذا به دستور فرآورده و مرکز درمانی بستگی دارد، اما روش مصرف باید هر روز ثابت باشد؛ اگر دربارهٔ شیر و لبنیات در بروشور فرآورده فاصلهای تعیین شده، همان را رعایت کنید. در صورت فراموشی یک نوبت، مقدار بعدی را دو برابر نکنید و دربارهٔ ادامهٔ برنامه از تیم درمان راهنمایی بگیرید. قطع یا ایجاد وقفهٔ خودسرانه میتواند برنامهٔ درمان لوسمی را مختل کند.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به مرکاپتوپورین یا داروهای همخانواده و هر واکنش شدید به داروهای شیمیدرمانی را اطلاع دهید.
- اگر کاهش تعداد سلولهای خونی، عفونت فعال، تب، بیماری کبدی یا کلیوی، زردی یا آزمایشهای غیرطبیعی کبد دارید، پیش از درمان مطرح کنید.
- اگر خودتان یا یکی از اعضای خانواده سابقهٔ کاهش شدید سلولهای خونی با این دارو یا داروهای مشابه داشتهاید، به پزشک بگویید؛ کمبود ارثی برخی آنزیمهای تجزیهکنندهٔ تیئوپورین میتواند خطر مسمومیت را بیشتر کند.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای بدون نسخه را ارائه دهید؛ بهویژه آلوپورینول، فبوکسوستات، وارفارین، کوتریموکسازول، مزالازین و سولفاسالازین.
- در کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری کبد یا کلیه، انتخاب مقدار و برنامهٔ پایش باید با دقت بیشتری انجام شود.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد، قصد فرزندآوری دارید یا شیرده هستید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان اطلاع دهید؛ دارو میتواند بر جنین و باروری اثر بگذارد.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا بیاشتهایی
- اسهال یا ناراحتی شکم
- خستگی و احساس ناخوشی
- بثورات پوستی
- کاهش گلبولهای سفید، گلبولهای قرمز یا پلاکتها در آزمایش خون
- تب، لرز، گلودرد، سرفهٔ جدید یا نشانههای عفونت؛ همان روز به تیم درمان اطلاع دهید و در صورت بدحالی یا تنگی نفس فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع و مدفوع سیاه؛ سریع ارزیابی پزشکی شوید و در صورت خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، مدفوع روشن، خارش شدید یا درد قسمت بالای سمت راست شکم؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در صورت بدحالی به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا مداوم شکم، استفراغ مکرر یا اسهال شدید؛ سریع با تیم درمان تماس بگیرید و در صورت کمآبی یا شدت علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب و زبان، تنگی نفس، خسخس یا بثورات گستردهٔ تاولدار و پوستهریز؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، رنگپریدگی، تپش قلب یا تنگی نفس جدید؛ ممکن است نشانهٔ کمخونی یا عارضهٔ جدی باشد و باید سریع بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آلوپورینول میتواند مقدار مرکاپتوپورین را در بدن بالا ببرد و خطر سرکوب مغز استخوان، تهوع و استفراغ را افزایش دهد؛ همراهی آن فقط با تنظیم تخصصی درمان ممکن است. فبوکسوستات معمولاً نباید همزمان با مرکاپتوپورین مصرف شود. مرکاپتوپورین ممکن است اثر وارفارین را کاهش دهد و همراهی با کوتریموکسازول، داروهای دیگرِ سرکوبکنندهٔ مغز استخوان، مزالازین، اولسالازین یا سولفاسالازین میتواند خطر کاهش سلولهای خونی را بیشتر کند. داروهای آسیبرسان به کبد نیز ممکن است خطر مسمومیت کبدی را افزایش دهند. مصرف با غذا یا بدون غذا باید طبق دستور فرآورده و بهصورت ثابت باشد و در برخی فرآوردهها لازم است از مصرف همزمان با شیر و لبنیات فاصله باشد. بهعلت خطر آسیب کبدی، مصرف الکل در دورهٔ درمان توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مرکاپتوپورین میتواند به جنین آسیب بزند و با افزایش خطر سقط یا عوارض جدی بارداری همراه باشد؛ در بارداری فقط با تصمیم متخصص مصرف میشود. اگر قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان اطلاع دهید و دربارهٔ پیشگیری از بارداری و باروری راهنمایی بگیرید. شیردهی در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود، زیرا ایمنی آن برای شیرخوار مشخص نیست.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی و کاملاً بسته، در دمای معمول اتاق حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، جای خشک و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و تاریخ انقضا و سلامت قرص را بررسی کنید. چون دارویی سیتوتوکسیک است، قرص شکسته یا خردشده را با دست برهنه لمس نکنید و برای دفع داروی اضافی از داروساز راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا هنگام مصرف مرکاپتوپورین آزمایش خون و کبد لازم است؟
۰۲اگر یک نوبت مرکاپتوپورین را فراموش کردم یا بعد از آن استفراغ کردم چه کنم؟
۰۳آیا مرکاپتوپورین را میتوان با غذا یا شیر مصرف کرد؟
۰۴آیا در زمان مصرف مرکاپتوپورین میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵آیا میتوانم همزمان آلوپورینول یا فبوکسوستات مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۱۰ سازنده، در گروه L01BB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.