سولفاسالازین
سولفاسالازین دارویی ضدالتهاب و تعدیلکننده سیستم ایمنی از خانواده ترکیبات سولفا-سالیسیلات است که در بدن به دو جزء فعال تجزیه میشود و در روده بزرگ و مفاصل اثر ضدالتهابی میگذارد.
بیشترین کاربرد آن کنترل التهاب در کولیت زخمی و بیماری کرون خفیف تا متوسط، و نیز کند کردن روند آرتریت روماتوئید است.
افرادی که به سولفونامیدها یا آسپرین حساسیت دارند نباید این دارو را مصرف کنند، و ادامه درمان معمولاً نیازمند آزمایشهای خونی دورهای برای پایش کبد و سلولهای خونی است.
اگر بثورات پوستی، تب ناگهانی، گلودرد مداوم، زردی پوست یا کبودی و خونریزی غیرعادی دیدید، حتماً و بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سولفاسالازین دارویی ضدالتهاب است که در گروه داروهای گوارشی و ضدروماتیسمی جای میگیرد و از دو بخش به نامهای سولفاپیریدین و ۵-آمینوسالیسیلیکاسید ساخته شده است. باکتریهای روده بزرگ این پیوند را میشکنند و بخش ضدالتهابی آن مستقیماً در دیواره روده رها میشود، به همین دلیل اثر اصلی آن در کولیت زخمی و بیماری کرون موضعی و در محل التهاب است. در آرتریت روماتوئید نیز با تعدیل سیستم ایمنی از پیشرفت التهاب مفاصل میکاهد، هرچند مکانیسم دقیق آن در این کاربرد کمی متفاوت و کندتر است. اثر درمانی این دارو معمولاً فوری نیست و رسیدن به نتیجه کامل هفتهها زمان میبرد، به همین دلیل ادامه منظم مصرف طبق نظر پزشک اهمیت دارد.
موارد مصرف
- کنترل التهاب در کولیت زخمی، هم در دوره حاد و هم برای پیشگیری از عود بیماری
- درمان بیماری کرون خفیف تا متوسط، بهویژه در مواردی که روده بزرگ درگیر است
- کند کردن روند آرتریت روماتوئید و کاهش التهاب و آسیب مفصلی در درازمدت
- در برخی موارد، آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان یا التهاب مفصلی مرتبط با ستون فقرات، به تشخیص پزشک متخصص
روش مصرف
این دارو را طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده و ترجیحاً همراه یا درست بعد از غذا، بههمراه یک لیوان کامل آب مصرف کنید؛ این کار احتمال ناراحتی معده را کم میکند. قرصهای با رهش کندتر یا روکشدار را کامل ببلعید و از خرد کردن یا جویدن آنها خودداری کنید. اثر ضدالتهابی این دارو تدریجی است و رسیدن به نتیجه محسوس معمولاً چند هفته زمان میبرد، پس حتی اگر نشانهها زود بهتر شد یا هنوز تغییری حس نکردید، مصرف را بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، چون قطع ناگهانی میتواند به بازگشت التهاب بینجامد. مقدار و مدت دقیق مصرف را فقط پزشک یا داروسازتان، بر پایه نسخه، مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کولیت زخمی؛ حملهٔ حاد
پس از کنترل علائم، دوز به مقدار نگهدارنده کاهش مییابد. مصرف ترجیحاً پس از غذا و با آب کافی؛ قرص طولانیرهش باید کامل بلعیده شود.
کولیت زخمی؛ حفظ بهبودی و پیشگیری از عود
قطع خودسرانه میتواند خطر عود را افزایش دهد؛ در صورت بازگشت اسهال یا خونریزی، ارزیابی پزشک لازم است.
بیماری کرون خفیف تا متوسط، بهویژه با درگیری رودهٔ بزرگ
اثر درمانی عمدتاً در بیماری کولونی یا ایلئوکولونی است و برای بیماری محدود به رودهٔ باریک قابل اتکا نیست؛ ادامهٔ درمان باید بر اساس پاسخ ارزیابی شود.
آرتریت روماتوئید فعال
اثر درمانی فوری نیست و ممکن است ۴ تا ۱۲ هفته زمان ببرد؛ افزایش دوز باید تدریجی باشد و دوزهای بیش از ۲ گرم در روز به پایش دقیق نیاز دارند.
التهاب مفصلی مرتبط با ستون فقرات؛ اسپوندیلوآرتریت
بیشترین کاربرد برای التهاب مفاصل محیطی همراه بیماری است و اثر آن بر التهاب محوری ستون فقرات محدود است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به سولفونامیدها، آسپرین یا دیگر سالیسیلاتها را حتماً به پزشک بگویید.
- اگر دچار نوعی کمخونی ارثی بهنام کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز، بیماری کبدی یا کلیوی، یا اختلالات خونی هستید، پیش از شروع به پزشک اطلاع دهید.
- انسداد روده یا مجاری ادراری، یا هرگونه بیماری زمینهای جدی دیگر را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهایی را که مصرف میکنید، بهویژه رقیقکنندههای خون یا متوترکسات، به پزشک نشان دهید.
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی را حتماً پیش از شروع دارو با پزشک مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع، دلدرد یا کاهش اشتها، بهویژه در روزهای اول مصرف
- سردرد
- تغییر رنگ ادرار، عرق یا پوست به زرد-نارنجی، و گاهی رنگیشدن لنزهای تماسی نرم (بیخطر و بهدلیل رنگ خود دارو)
- حساسیت بیشتر پوست به نور آفتاب
- کاهش برگشتپذیر تعداد اسپرم در مردان
- بثورات گسترده، تاول یا پوستهپوستهشدن پوست همراه با تب یا زخم دهانی: نشانه واکنش پوستی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با پزشک تماس بگیرید.
- گلودرد شدید و مداوم، تب ناگهانی یا کبودی و خونریزی غیرعادی: میتواند نشانه افت سلولهای خونی باشد؛ در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید: میتواند نشانه آسیب کبدی باشد؛ سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
- تنگی نفس، ورم صورت و لب یا خارش گسترده: نشانه واکنش آلرژیک شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سولفاسالازین میتواند جذب فولیکاسید، آهن و برخی داروهای دیگر مانند دیگوکسین را کم کند و در مقابل، اثر داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین را تقویت کند. همزمانی با متوترکسات یا آزاتیوپرین، که گاهی در همین بیماریها با هم تجویز میشوند، نیز میتواند خطر عوارض خونی را بیشتر کند و نیازمند پایش دقیقتر است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورت نیاز، زمانبندی مصرف تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
برخلاف بسیاری از داروهای مشابه، سولفاسالازین در بارداری معمولاً یکی از گزینههای نسبتاً قابلقبول برای کنترل کولیت زخمی یا بیماری کرون شناخته میشود، چون کنترلنکردن بیماری زمینهای خودش میتواند برای مادر و جنین خطرناکتر باشد؛ با این حال تصمیم نهایی و نیاز احتمالی به مکمل فولیکاسید فقط با پزشک است. این دارو مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و در بیشتر موارد زیر نظر پزشک قابل ادامه است، اما در نوزادان نارس یا دارای کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز احتیاط بیشتری لازم است. هر تصمیمی درباره بارداری یا شیردهی را حتماً با پزشک خودتان در میان بگذارید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگه دارید، در بستهبندی را محکم ببندید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف همیشه تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
| قرص طولانیرهش | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سولفاسالازین یک آنتیبیوتیک است؟
۰۲چرا رنگ ادرار یا پوستم بعد از مصرف این دارو تغییر کرده؟
۰۳آیا این دارو روی باروری مردان اثر میگذارد؟
۰۴چه مدت طول میکشد تا اثر این دارو مشخص شود؟
۰۵آیا میتوانم مصرف این دارو را خودم قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۵ سازنده، در گروه A07EC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.