تالیدوماید
تالیدوماید یک داروی ضدسرطان و تعدیلکنندهٔ پاسخ ایمنی است. با تغییر التهاب و رشد رگهای خونی، به کنترل برخی بیماریهای خونی و التهابی کمک میکند.
بیشتر در برنامههای تخصصی درمان میلوم متعدد، نوعی سرطان مغز استخوان، معمولاً همراه داروهای دیگر، و برای کنترل تظاهرات پوستی واکنش گرهای جذام به کار میرود.
تالیدوماید در بارداری ممنوع است و حتی یک نوبت میتواند به جنین آسیب شدید بزند. در میلوم متعدد خطر لختهٔ خون و در مصرف طولانی خطر آسیب عصبی محیطی دارد.
پیش از شروع، احتمال بارداری، سابقهٔ لخته یا بیماری قلبی، بیحسی دستوپا، تشنج، بیماری کبد یا کلیه و همهٔ داروهای همزمان را مطرح کنید. تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، تورم یکطرفهٔ پا، واکنش شدید پوستی یا بیحسی جدید نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تالیدوماید یک داروی خوراکی ضدسرطان و تعدیلکنندهٔ پاسخ ایمنی است. مکانیسم آن کاملاً روشن نیست، اما فعالیت پیامرسانهای التهابی، برخی سلولهای ایمنی و رشد رگهای خونی را تغییر میدهد. از آن بیشتر در بعضی برنامههای درمان میلوم متعدد و برای التهاب پوستی واکنش گرهای جذام استفاده میشود. بهدلیل خطر بسیار شدید برای جنین، لختهٔ خون، خوابآلودگی و آسیب عصبی، مصرف آن به پایش دقیق پزشکی نیاز دارد.
موارد مصرف
- درمان میلوم متعدد تازهتشخیصدادهشده، معمولاً همراه دگزامتازون و سایر درمانهای تخصصی.
- درمان تظاهرات پوستی متوسط تا شدید واکنش گرهای جذام؛ درگیری عصبی متوسط تا شدید نیازمند درمان تخصصی جداگانه است.
- کاهش و پیشگیری از عود تظاهرات پوستی واکنش گرهای جذام در بیمارانی که به درمان نگهدارنده نیاز دارند.
روش مصرف
تالیدوماید را دقیقاً طبق نسخه و در زمان ثابت مصرف کنید؛ کپسول یا قرص را با آب کامل ببلعید و آن را باز، خرد یا نجوید. در بسیاری از برنامههای درمانی، مصرف شبانه و با فاصله از غذا انتخاب میشود، اما زمان و فاصلهٔ مناسب به بیماری و فرآورده بستگی دارد و همان دستور نسخه یا بروشور ملاک است. تا زمانی که اثر دارو بر هوشیاریتان روشن نشده، رانندگی و کار با ابزار خطرناک انجام ندهید. اگر یک نوبت را فراموش کردید، مقدار بعدی را دو برابر نکنید و برای زمان نوبت بعدی از داروساز راهنمایی بگیرید. در درمان طولانی واکنش گرهای جذام، کاهش یا قطع دارو ممکن است نیازمند برنامهٔ تدریجی باشد؛ قطع خودسرانه، تغییر قدرت یا جابهجایی بین فرآوردهها ایمن نیست. در طول درمان ممکن است شمارش سلولهای خون، علائم عصبی و در افراد مبتلا به اچآیوی بار ویروسی پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، قصد بارداری دارید، قاعدگیتان عقب افتاده یا غیرعادی شده، یا شیرده هستید، پیش از مصرف اطلاع دهید؛ تالیدوماید در بارداری ممنوع است.
- سابقهٔ لختهٔ خون، آمبولی، سکتهٔ قلبی یا مغزی، بیماری قلبی، ضربان آهسته، فشارخون پایین، سیگارکشیدن، بیتحرکی طولانی یا جراحی پیشرو دارید.
- سابقهٔ گزگز یا بیحسی دستوپا، بیماری عصبی، دیابت یا مصرف زیاد الکل دارید؛ این موارد میتوانند اهمیت و شدت آسیب عصبی را بیشتر کنند.
- کاهش گلبول سفید یا پلاکت، خونریزی آسان، عفونتهای مکرر، اچآیوی، تشنج، بیماری کبدی یا کلیوی دارید؛ دربارهٔ بیماری کبدی دادهٔ کافی وجود ندارد و پایش لازم است.
- همهٔ داروها و مکملهایتان را بگویید، بهویژه داروهای ضدسرطان، آرامبخش و خوابآور، قلبی، ضدتشنج، رقیقکنندهٔ خون، هورمونی، داروهای مؤثر بر اعصاب و داروهای گیاهی.
- اگر دارو برای کودک یا سالمند است، یا فرد مدت طولانی کمتحرک خواهد بود، برنامهٔ درمان و پایش باید جداگانه توسط متخصص تعیین شود؛ ایمنی در کودکان کمسن بهخوبی ثابت نشده است.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا احساس منگی
- یبوست و گاهی خشکی دهان
- سرگیجه و افت فشار هنگام برخاستن
- خستگی، ضعف عضلانی یا لرزش
- تهوع، بیاشتهایی یا سردرد
- ورم دستوپا، خشکی پوست یا بثورات پوستی
- تنگی نفس ناگهانی، درد یا فشار قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، یا درد و تورم یکطرفهٔ ساق یا بازو میتواند نشانهٔ لخته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یک طرف بدن، اختلال گفتار، افتادگی صورت، درد شدید قفسهٔ سینه یا عرق سرد میتواند نشانهٔ سکته یا آسیب قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز، سوزش، درد یا بیحسی تازه یا روبهافزایش در دستوپا را همان روز به پزشک اطلاع دهید؛ آسیب عصبی تالیدوماید ممکن است ماندگار شود و پزشک دربارهٔ توقف یا تغییر درمان تصمیم میگیرد.
- تب، لرز، گلودرد، عفونت مکرر، کبودی بیدلیل، لکههای ریز قرمز روی پوست یا خونریزی غیرعادی نیازمند بررسی سریع شمارش سلولهای خون است؛ در صورت شدت یا حال عمومی بد، فوراً مراجعه کنید.
- راش گسترده همراه تب، تاول، زخم دهان، پوستهریزی، تورم صورت یا لبها، خسخس و تنگی نفس میتواند واکنش پوستی یا حساسیتی شدید باشد؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، ضربان قلب بسیار آهسته، تشنج، گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری نیازمند اقدام فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. الکل، داروهای خوابآور و آرامبخش، برخی مسکنهای مخدر، بعضی آنتیهیستامینها و داروهای ضدروانپریشی میتوانند خوابآلودگی و افت هوشیاری را شدیدتر کنند. داروهای کندکنندهٔ ضربان مانند بتابلوکرها، برخی مسدودکنندههای کانال کلسیم و دیگوکسین ممکن است ضربان قلب را بیش از حد آهسته کنند. داروهای آسیبرسان به اعصاب، مانند بورتزومیب، وینکریستین، بعضی داروهای شیمیدرمانی، مترونیدازول، فنیتوئین و آمیودارون، خطر گزگز و بیحسی را بیشتر میکنند. در میلوم متعدد، دگزامتازون، درمانهای حاوی استروژن و داروهای محرک تولید گلبول قرمز میتوانند خطر لخته را بالا ببرند؛ برخی داروهای ضدتشنج، ریفامپیسین و علف چای هم ممکن است اثر روشهای هورمونی پیشگیری را کم کنند، بنابراین انتخاب و پایش روش پیشگیری باید با پزشک انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تالیدوماید در بارداری مطلقاً ممنوع است و حتی یک نوبت میتواند باعث ناهنجاری شدید جنین یا مرگ جنین شود. فردی که امکان بارداری دارد باید طبق برنامهٔ متخصص، پیش از شروع، در طول درمان و تا ۴ هفته پس از پایان درمان آزمایش بارداری و پیشگیری مطمئن، معمولاً با ۲ روش همزمان، داشته باشد. مردان نیز باید هنگام رابطه با فردی که امکان بارداری دارد در طول درمان و تا ۴ هفته پس از پایان درمان از کاندوم استفاده کنند، حتی اگر وازکتومی شده باشند، و اسپرم اهدا نکنند. در دوران شیردهی نباید از تالیدوماید استفاده شود؛ اگر احتمال بارداری یا بارداری رخ داد، مصرف را متوقف و فوراً با پزشک و متخصص زنان تماس بگیرید.
نگهداری
در دمای اتاق، معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه، دور از نور، رطوبت و گرمای زیاد، در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان و افراد باردار نگهداری کنید؛ دستور روی بستهٔ همان فرآورده مقدم است. کپسول یا قرص را تا زمان مصرف از بسته خارج نکنید و باز یا خرد نکنید. اگر پودر با پوست تماس پیدا کرد، محل را با آب و صابون بشویید و اگر به چشم یا دهان رسید با آب فراوان بشویید. تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی باقیمانده را به فرد دیگری ندهید؛ برای امحای ایمن آن از داروساز راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| کپسول | 50 mg |
| کپسول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا خوابآلودگی تالیدوماید طبیعی است؟
۰۲اگر دستوپاهایم گزگز یا بیحس شد، چه کنم؟
۰۳آیا تالیدوماید خطر لختهٔ خون دارد؟
۰۴اگر احتمال بارداری وجود داشت، چه کنم؟
۰۵آیا میتوان کپسول یا قرص تالیدوماید را باز کرد و پودر آن را لمس کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۸ سازنده، در گروه L04AX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.