گلبول قرمز
گلبول قرمز یک فرآوردهٔ خونی و زیستی برای تزریق وریدی است. هموگلوبین آن به رساندن اکسیژن به بافتها کمک میکند.
بیشتر برای جبران کمخونی شدید یا علامتدار و خونریزی حاد به کار میرود؛ در برخی بیماریهای خونی که به انتقال مکرر نیاز دارند نیز استفاده میشود.
فقط در بیمارستان یا مرکز درمانی و پس از بررسی گروه خونی و سازگاری تزریق میشود. تب، لرز، خارش، تنگی نفس، درد کمر یا ادرار تیره را فوراً گزارش کنید.
اگر سابقهٔ انتقال خون یا واکنش به آن، بارداری، بیماری قلبی یا کلیوی، یا انتقالهای مکرر دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش، درد شدید یا ادرار تیره پس از تزریق نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلبول قرمز یک فرآوردهٔ خونی و زیستی انسانی است که در ردهٔ خون و خونسازی و زیرگروه سایر فرآوردههای خونی قرار میگیرد. این فرآورده گلبولهای قرمز و هموگلوبین را وارد گردش خون میکند تا ظرفیت حمل اکسیژن به بافتها افزایش یابد. اثر آن جایگزین درمان علت کمخونی نیست و برای کمخونی خفیف بدون ارزیابی دقیق بهکار نمیرود. انتخاب فرآورده و مقدار و سرعت تزریق به علت خونریزی یا کمخونی، علائم و وضعیت قلب، ریه و کلیه بستگی دارد.
موارد مصرف
- خونریزی حاد و از دست دادن قابلتوجه خون
- کمخونی شدید یا علامتدار با کاهش ظرفیت حمل اکسیژن
- جبران خونریزی در برخی جراحیها، آسیبهای شدید یا خونریزی پس از زایمان
- کمخونی مزمن در بیماریهایی مانند تالاسمی، نارسایی مغز استخوان یا بیماری داسیشکل، وقتی انتقال مکرر لازم است
- تعویض خون یا برخی درمانهای تخصصی بیماریهای خونی، طبق تصمیم تیم درمان
روش مصرف
این فرآورده فقط از راه وریدی و در بیمارستان یا مرکز درمانی، توسط کادر آموزشدیده تزریق میشود و برای تزریق در خانه یا از راههای دیگر مناسب نیست. پیش از شروع، هویت بیمار، گروه خونی، عامل رزوس، پادتنهای خونی و سازگاری کیسه بررسی میشود و علائم حیاتی در طول و پس از انتقال پایش میگردد. مقدار، سرعت و تعداد واحدها بر اساس علت کمخونی یا خونریزی و شرایط بیمار توسط پزشک تعیین میشود. غذا معمولاً بر انتقال اثر ندارد، اما دستورهای مربوط به ناشتا بودن برای عمل یا بیهوشی مقدم است. هنگام تزریق در صورت تب، لرز، خارش، درد، تهوع، تنگی نفس یا بیقراری فوراً به پرستار اطلاع دهید و خودتان سرعت تزریق را تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خونریزی حاد و از دست دادن قابلتوجه خون
پایش مداوم علائم حیاتی و نشانههای واکنش انتقال ضروری است.
کمخونی شدید یا علامتدار با کاهش ظرفیت حمل اکسیژن
درمان علت زمینهای کمخونی باید همزمان پیگیری شود و از انتقال غیرضروری پرهیز گردد.
جبران خونریزی در جراحی، آسیبهای شدید یا خونریزی پس از زایمان
در خونریزی شدید، نیاز همزمان به پلاکت و فرآوردههای انعقادی نیز باید بررسی شود.
کمخونی مزمن در تالاسمی، نارسایی مغز استخوان یا بیماری داسیشکل، در صورت نیاز به انتقال مکرر
پایش اضافهبار آهن، واکنشهای ایمنی و سازگاری فرآورده در انتقالهای مکرر ضروری است.
تعویض خون و درمانهای تخصصی بیماریهای خونی
این کاربرد باید در مرکز مجهز و با پایش آزمایشگاهی و علائم حیاتی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ هرگونه انتقال خون، واکنش قبلی مانند تب، کهیر، تنگی نفس، زردی یا ادرار تیره، و هرگونه پادتن خونی شناختهشده را بگویید.
- گروه خونی، بارداری فعلی یا قبلی، سقط یا زایمان اخیر را اطلاع دهید؛ این اطلاعات در انتخاب فرآوردهٔ سازگار اهمیت دارد.
- بیماری قلبی، نارسایی کلیه، بیماری ریه یا سابقهٔ تجمع مایع را مطرح کنید؛ این شرایط خطر اضافهبار گردش خون را بیشتر میکنند.
- اگر کودک یا نوزاد، سالمند، فرد کموزن، مبتلا به نقص ایمنی یا پیوند، یا نیازمند انتقالهای مکرر هستید، ممکن است فرآوردهٔ ویژه و پایش دقیقتری لازم باشد.
- اگر پیش از شروع تب، لرز، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا حال عمومی نامناسب دارید، به کادر درمان اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها، حساسیتها و بیماریهای زمینهای خود را ارائه کنید؛ بهویژه داروهای قلبی، ادرارآور و ضدانعقاد.
عوارض احتمالی
- تب خفیف، احساس گرما یا لرز خفیف
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر محدود
- سردرد، تهوع یا احساس ناخوشی گذرا
- درد، سوزش یا کبودی خفیف در محل ورود سرم
- تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، کهیر گسترده، سرگیجه یا غش: فوراً به پرستار اطلاع دهید؛ تزریق باید متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا، لرز شدید، درد کمر یا پهلو، درد قفسهٔ سینه، افت فشار، تهوع شدید یا ادرار قرمز یا قهوهای میتواند نشانهٔ ناسازگاری و تخریب گلبولها باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و اگر پس از انتقال رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفه، درد قفسهٔ سینه، کبودی لبها یا بدتر شدن تنفس در حین یا چند ساعت پس از انتقال میتواند نشانهٔ آسیب حاد ریه یا اضافهبار مایعات باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا همراه با لرز شدید، استفراغ، بیحالی یا افت فشار در حین یا کمی پس از تزریق میتواند نشانهٔ واکنش شدید یا آلودگی فرآورده باشد؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- در روزها تا هفتههای بعد، زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، تب، رنگپریدگی یا خستگی غیرعادی میتواند نشانهٔ واکنش دیررس انتقال خون باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گلبول قرمز با غذا تداخل مستقیم ندارد و با الکل نیز تداخل دارویی مستقیمی شناخته نشده است، اما در زمان انتقال از مصرف الکل پرهیز کنید. هیچ دارو یا مکملی نباید به کیسه اضافه شود و هیچ محلول وریدی نباید بدون هماهنگی از همان مسیر همزمان داده شود؛ محلولهای قندی و حاوی کلسیم ممکن است به گلبولها آسیب بزنند یا باعث ایجاد لخته شوند. فهرست کامل داروها و مکملهای خود را به پزشک و داروساز بگویید، بهویژه اگر داروی قلبی، کلیوی، ادرارآور یا ضدانعقاد مصرف میکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، گلبول قرمز در صورت خونریزی یا کمخونی شدید و با سنجش سود و خطر قابل استفاده است. بارداریهای قبلی، سقط و سابقهٔ انتقال خون را حتماً اعلام کنید، زیرا ممکن است پادتنهای خونی ایجاد شده باشد و انتخاب فرآورده را تغییر دهد. در شیردهی، خود گلبول قرمز از راه شیر منتقل نمیشود و انتقال خون معمولاً مانعی برای ادامهٔ شیردهی نیست؛ با این حال وضعیت مادر و داروهای همراه تعیینکنندهاند.
نگهداری
فرآوردهٔ گلبول قرمز باید در مرکز درمانی و در یخچال اختصاصی فرآوردههای خونی، معمولاً در دمای کنترلشدهٔ ۱ تا ۶ درجهٔ سانتیگراد و طبق برچسب نگهداری شود. آن را در خانه، فریزر یا یخچال معمولی نگه ندارید و کیسهای را که از مرکز خارج شده برای مصرف بعدی جابهجا نکنید. تاریخ انقضا، سلامت کیسه و شرایط نگهداری باید توسط کادر درمان بررسی شود و فرآورده دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گلبول قرمز همان آهن یا سرم آهن است؟
۰۲چرا با وجود یکسان بودن گروه خونی، باز هم آزمایش سازگاری لازم است؟
۰۳اگر هنگام انتقال تب یا خارش پیدا کنم چه کار کنم؟
۰۴آیا گلبول قرمز را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۵آیا هر کمخونی به گلبول قرمز نیاز دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.