تمسیرولیموس
تمسیرولیموس یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای امتور است. با مهار پیامهای رشد و تقسیم سلولی، رشد برخی تومورها را کند میکند.
بیشتر برای درمان سرطان پیشرفتهٔ سلولهای کلیه در بزرگسالان، بهویژه با پیشآگهی نامطلوب، به کار میرود. در برخی پروتکلهای تخصصی برای لنفوم سلولِ منتلِ عودکرده یا مقاوم به درمان نیز استفاده میشود.
این دارو خوراکی یا تزریق خانگی نیست؛ پس از رقیقسازی، بهصورت تزریق وریدی آهسته و با پایش کادر درمان داده میشود. تنگی نفس، تورم صورت، درد قفسهٔ سینه یا غش هنگام تزریق میتواند واکنش شدید باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
اگر بیماری کبد یا کلیه، دیابت، چربی خون بالا، عفونت یا بیماری ریوی دارید، یا داروی رقیقکنندهٔ خون و داروهای متعدد مصرف میکنید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. بارداری یا قصد آن، شیردهی، حساسیت به تمسیرولیموس یا سیرولیموس، و ناتوانی در دریافت داروی ضدحساسیت نیز باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تمسیرولیموس، با نام تجاری توریسل، یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای مسیر امتور است. این دارو پس از ورود به سلول، با تشکیل یک مجموعهٔ مهاری، پیامهای مربوط به رشد و تقسیم سلول را کاهش میدهد و در نتیجه میتواند رشد برخی سلولهای سرطانی را کند کند. کاربرد اصلی آن در سرطان پیشرفتهٔ سلولهای کلیه است و در بزرگسالان مبتلا به لنفوم سلولِ منتلِ عودکرده یا مقاوم نیز ممکن است به کار رود. شکل دارویی آن محلول غلیظ تزریقی است که فقط پس از رقیقسازی و بهصورت تزریق وریدی در مرکز درمانی استفاده میشود.
موارد مصرف
- درمان خط اول سرطان پیشرفتهٔ سلولهای کلیه در بزرگسالانِ دارای عوامل خطر پیشآگهی نامطلوب
- درمان سیستمیک سرطان سلولهای کلیهٔ منتشر یا پیشرفته، در صورتی که متخصص سرطان این دارو را برای برنامهٔ درمانی بیمار انتخاب کند
- درمان لنفوم سلولِ منتلِ عودکرده یا مقاوم به درمان در بزرگسالان
روش مصرف
تمسیرولیموس خوراکی نیست و نباید در خانه تزریق شود. کادر درمان، ویال غلیظ را با حلال اختصاصی و محلول مناسب رقیق میکند و سپس دارو را بهصورت تزریق وریدی آهسته میدهد؛ معمولاً پیش از هر نوبت برای کاهش احتمال واکنش حساسیتی، داروی ضدحساسیت تجویز میشود. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان بر اساس نوع سرطان، پاسخ درمانی، نتایج آزمایشها و عوارض تعیین میشود؛ در صورت تأخیر در نوبت یا بروز عارضه، خودسرانه نوبت را جبران یا درمان را قطع نکنید. پایش شمارش سلولهای خون، قند و چربی خون، عملکرد کبد و کلیه و در صورت نیاز پروتئین ادرار، بخشی از درمان است. چون دارو تزریقی است، همراه یا جدا از غذا بودن مطرح نیست؛ با این حال گریپفروت و آب آن میتواند با درمان تداخل داشته باشد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به تمسیرولیموس، سیرولیموس، پلیسوربات ۸۰، حلال فرآورده یا داروی ضدحساسیت؛ چون واکنش حین تزریق حتی با پیشدارو هم ممکن است رخ دهد.
- بیماری کبدی، زردی، تغییر آزمایشهای کبد، بیماری کلیه، کاهش ادرار یا سابقهٔ نارسایی کلیه؛ دارو عمدتاً از کبد پاک میشود و در طول درمان نیز عملکرد کبد و کلیه پایش میشود.
- دیابت یا قند خون بالا و چربی خون بالا؛ تمسیرولیموس میتواند قند، کلسترول و تریگلیسرید را افزایش دهد.
- عفونت فعال، تب، سابقهٔ التهاب یا بیماری ریه، سرفه و تنگی نفس، یا مصرف کورتون و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی.
- سابقهٔ خونریزی یا کبودی آسان، تومور مغزی یا نخاعی، کاهش پلاکت، مصرف داروهای ضدانعقاد، یا جراحی اخیر و برنامهریزیشده؛ این دارو میتواند خطر خونریزی و اختلال ترمیم زخم را بیشتر کند.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، مصرف الکل یا سابقهٔ وابستگی به آن، صرع، و هر دارو، مکمل، فرآوردهٔ گیاهی یا واکسنی که دریافت کردهاید یا در پیش دارید. کاربردهای تثبیتشدهٔ این دارو مربوط به بزرگسالان است و مصرف آن در کودکان و نوجوانان باید فقط با نظر متخصص سرطان باشد؛ سالمندان ممکن است بیشتر دچار اسهال، ورم و عفونت ریه شوند.
عوارض احتمالی
- خستگی، ضعف یا احساس بیحالی
- تهوع، گاهی استفراغ، اسهال یا یبوست
- زخم، درد یا التهاب دهان
- کاهش اشتها و تغییر مزهٔ غذا
- بثورات پوستی، خارش یا خشکی پوست
- سردرد و ورم خفیف دستها و پاها
- واکنش حساسیتی یا واکنش حین تزریق: گرگرفتگی شدید، تورم صورت یا زبان، خسخس، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، افت فشار یا غش. حین تزریق فوراً به پرستار اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- عفونت جدی یا افت سلولهای خونی: تب، لرز، گلودرد شدید، زخم عفونی، بیحالی غیرعادی، کبودی آسان یا خونریزی. همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در تب بالا، حال عمومی بد یا خونریزی ادامهدار فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب یا التهاب ریه و آمبولی: تنگی نفس جدید یا رو به بدتر شدن، سرفهٔ مداوم، تب، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، تپش قلب یا غش. این نشانهها نیازمند ارزیابی فوریاند؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی مغزی: سردرد شدید و ناگهانی، گیجی، اختلال تکلم یا بلع، ضعف یکطرفه، خوابآلودگی غیرمعمول یا تفاوت اندازهٔ مردمکها. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سوراخ شدن روده: درد شدید یا رو به افزایش شکم، تب، تهوع و استفراغ یا خون در مدفوع. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب کلیه یا کبد و اختلال شدید قند: کاهش محسوس ادرار، ورم منتشر، تنگی نفس، زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد سمت راست بالای شکم، تشنگی شدید یا ادرار بسیار زیاد. این علائم را سریع گزارش کنید و اگر همراه با تنگی نفس، گیجی یا حال عمومی بد است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بدهید. داروهای ضدقارچ قوی مانند کتوکونازول، ایتراکونازول و وریکونازول، برخی داروهای درمان ویروس نقص ایمنی انسانی و بعضی آنتیبیوتیکها میتوانند مقدار مادهٔ فعال دارو را بالا ببرند؛ در مقابل، کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال، ریفامپیسین، ریفابوتین و علف چای ممکن است اثر درمانی را کم کنند. گریپفروت و آب گریپفروت نیز باید پرهیز شود. همراهی با داروهای مهارکنندهٔ آنزیم مبدل آنژیوتانسین مانند انالاپریل یا رامیپریل، مسدودکنندههای کانال کلسیم مانند آملودیپین، داروهای ضدانعقاد، سونیتینیب و واکسنهای زنده نیازمند بررسی دقیق است؛ ترکیب با برخی از آنها میتواند خطر تورم ناگهانی صورت و گلو، خونریزی یا عوارض شدید را بیشتر کند. خود فرآورده حاوی اتانول است؛ اگر الکل مصرف میکنید یا بیماری کبدی، صرع یا اختلال مصرف الکل دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تمسیرولیموس میتواند به جنین آسیب برساند و در بارداری معمولاً نباید استفاده شود، مگر آنکه متخصص پس از سنجش دقیق خطر و فایده آن را ضروری بداند. اگر احتمال بارداری، قصد بارداری یا برنامهٔ فرزندآوری دارید، پیش از شروع و در طول درمان اطلاع دهید؛ زنان و مردان دارای شریکِ در سن باروری باید دربارهٔ پیشگیری مؤثر در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت از متخصص راهنمایی بگیرند. اطلاعات کافی دربارهٔ ورود دارو و مادهٔ فعال حاصل از تجزیهٔ آن به شیر انسان وجود ندارد و بهدلیل احتمال آسیب به نوزاد، شیردهی در طول درمان و تا زمان تعیینشده پس از آن توصیه نمیشود.
نگهداری
ویال غلیظ و حلال همراه آن را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید و هرگز منجمد نکنید. این فرآورده برای سلولها سمی است؛ باید دور از دسترس کودکان باشد و تاریخ انقضا پیش از آمادهسازی بررسی شود. محلول رقیقشده را در خانه نگه ندارید؛ آمادهسازی، نگهداری کوتاهمدت و دفع باقیمانده باید توسط مرکز درمانی و طبق دستور همان فرآورده انجام شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تمسیرولیموس قرص است یا آمپول؟
۰۲چرا قبل از تزریق تمسیرولیموس داروی ضدحساسیت میزنند؟
۰۳آیا میتوانم در زمان درمان گریپفروت یا آب گریپفروت بخورم؟
۰۴اگر دیابت یا چربی خون بالا داشته باشم، چه میشود؟
۰۵آیا پیش از جراحی یا واکسن باید نکتهٔ خاصی را رعایت کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه L01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.