سولفامتوکسازول/تریمتوپریم
سولفامتوکسازول/تریمتوپریم، که با نام کوتریموکسازول هم شناخته میشود، یک آنتیبیوتیک ترکیبی است. این دارو با مهار دو مرحله از ساخت فولات، رشد برخی باکتریها را متوقف میکند.
بیشتر برای برخی عفونتهای ادراری، تنفسی، پوستی و رودهای استفاده میشود. در شرایط خاص برای درمان یا پیشگیری از عفونت پنوموسیستیس نیز بهکار میرود.
بثورات پوستی گسترده، تاول، زخم دهان، تب، زردی، کبودی غیرعادی یا تنگی نفس میتواند نشانهٔ عارضهٔ جدی باشد؛ در این موارد فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
اگر به داروهای سولفونامیدی حساسیت داشتهاید، بیماری کلیه یا کبد، کمبود فولات، اختلال خونی یا مصرف داروهای متعدد دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید. بارداری، شیردهی و مصرف وارفارین یا داروهای مؤثر بر پتاسیم نیز نیازمند بررسی است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
سولفامتوکسازول/تریمتوپریم یک آنتیبیوتیک ترکیبی از خانوادهٔ سولفونامیدهاست و در گروه داروهای ضدعفونت قرار میگیرد. سولفامتوکسازول و تریمتوپریم دو مرحلهٔ پیدرپی در مسیر ساخت فولات موردنیاز باکتری را مهار میکنند و به این ترتیب رشد برخی باکتریها کاهش مییابد. این دارو برای همهٔ عفونتها مناسب نیست و انتخاب آن به محل عفونت و حساس بودن میکروب بستگی دارد. شکلهای قرص، سوسپانسیون و تزریقی آن وجود دارد.
موارد مصرف
- برخی عفونتهای دستگاه ادراری ناشی از باکتریهای حساس
- تشدید حاد برونشیت مزمن در بزرگسالان، در صورت مناسب بودن دارو
- برخی عفونتهای پوست و بافت نرم ناشی از باکتریهای حساس
- عفونت رودهای ناشی از شیگلا
- درمان یا پیشگیری از پنومونی پنوموسیستیس در افراد دارای نقص ایمنی و در شرایط خاص
- برخی عفونتهای گوش میانی در کودکان، در شرایط منتخب
روش مصرف
مقدار، فاصلهٔ بین نوبتها و طول درمان را دقیقاً طبق نسخه رعایت کنید و دورهٔ درمان را خودسرانه کوتاه نکنید، حتی اگر حالتان بهتر شد. قرص و سوسپانسیون را میتوان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد؛ اگر معده را ناراحت میکند، مصرف همراه غذا کمککننده است. در طول درمان مایعات کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک مصرف مایعات را محدود کرده باشد؛ سوسپانسیون را پیش از هر نوبت خوب تکان دهید و برای اندازهگیری از پیمانهٔ دارویی استفاده کنید. اگر یک نوبت را فراموش کردید، آن را نزدیک نوبت بعد دو برابر نکنید. فرآوردهٔ تزریقی باید توسط کادر درمان آماده و تزریق شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به سولفامتوکسازول، تریمتوپریم، داروهای سولفونامیدی یا واکنش شدید پوستی به داروها را اطلاع دهید.
- اگر بیماری کلیه یا کبد، کمخونی، اختلالات خونی، کمبود فولات، سوءتغذیه یا مصرف طولانیمدت الکل دارید، پیش از مصرف مطرح کنید.
- اگر کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز دارید، پزشک باید پیش از تجویز دارو مطلع باشد؛ احتمال تخریب گلبولهای قرمز وجود دارد.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را ارائه دهید؛ بهویژه وارفارین، متوترکسات، داروهای قلبی، داروهای دیابت، داروهای فشارخون و مکملهای پتاسیم.
- در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از شروع دارو اطلاع دهید.
- این دارو برای نوزادان زیر دو ماه مناسب نیست. در سالمندان، افراد کمآب و مبتلایان به بیماری کلیه ممکن است بررسی شمارش خون، عملکرد کلیه و پتاسیم لازم باشد.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا کاهش اشتها
- اسهال، دلدرد یا ناراحتی معده
- سردرد یا سرگیجه
- خارش یا بثورات پوستی خفیف
- حساسیت بیشتر به نور خورشید و آفتابسوختگی آسانتر
- بثورات گسترده، تاول، پوستهریزی، زخم دهان یا درگیری چشمها: مصرف دارو را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو، خسخس، تنگی نفس، دشواری بلع، سرگیجه شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، گلودرد، رنگپریدگی، ضعف شدید، کبودی یا خونریزی غیرعادی: مصرف نوبت بعدی را تا بررسی پزشکی انجام ندهید و سریع به پزشک مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، تهوع مداوم یا درد قسمت بالای شکم: سریعاً برای ارزیابی آسیب کبدی مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، خون در ادرار، درد پهلو، تپش قلب، ضعف شدید یا گیجی: فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال آبکی یا خونی، بهویژه هنگام درمان یا پس از آن: سریعاً با پزشک تماس بگیرید و خودسرانه داروی ضداسهال مصرف نکنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سولفامتوکسازول/تریمتوپریم میتواند اثر وارفارین و خطر خونریزی را افزایش دهد و مصرف همزمان آن با دوفتیلاید، داروی ریتم قلب، ممنوع است. همراهی با متوترکسات میتواند خطر مسمومیت خونی و کلیوی را بیشتر کند؛ فنیتوئین و دیگوکسین نیز ممکن است به پایش دقیقتری نیاز داشته باشند. در کنار برخی داروهای فشارخون، اسپیرونولاکتون یا مکملهای پتاسیم، خطر افزایش پتاسیم و اختلال کلیه بیشتر میشود و برخی داروهای خوراکی دیابت ممکن است افت قند ایجاد کنند. دارو را میتوان با غذا مصرف کرد و تداخل غذایی مهمی شناخته نشده است. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول و نزدیک پایان بارداری، دربارهٔ مصرف این دارو احتیاط بیشتری لازم است؛ تریمتوپریم با سوختوساز فولات تداخل دارد و ممکن است پزشک درمان جایگزین یا حمایت فولات را در نظر بگیرد. دارو وارد شیر مادر میشود و در صورت نارس یا بیمار بودن شیرخوار، زردی، سن کمتر از دو ماه یا کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز، نگرانی بیشتری وجود دارد؛ تصمیم دربارهٔ مصرف در شیردهی باید با پزشک انجام شود.
نگهداری
قرص و سوسپانسیون را در دمای معمول اتاق، دور از گرما، رطوبت و دسترس کودکان نگه دارید. شرایط نگهداری و مدت مصرف سوسپانسیون پس از باز شدن ممکن است بر اساس فرآورده متفاوت باشد، بنابراین دستور روی بستهبندی را رعایت کنید و داروی تغییررنگداده یا تاریخگذشته را مصرف نکنید. فرآوردهٔ تزریقی باید طبق شرایط درجشده روی بستهبندی و در اختیار کادر درمان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 400 mg / 80 mg |
| قرص | 100 mg / 20 mg |
| قرص | 800 mg / 160 mg |
| سوسپانسیون | 200 mg / 40 mg / 5mL |
| تزریقی | 80 mg / 16 mg / 1mL |
| تزریقی | 100 mg / 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۲۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سولفامتوکسازول/تریمتوپریم برای سرماخوردگی مناسب است؟
۰۲آیا میتوان این دارو را همراه غذا مصرف کرد؟
۰۳اگر بعد از مصرف دارو روی پوست ضایعه ایجاد شد چه کنم؟
۰۴آیا این دارو با وارفارین تداخل دارد؟
۰۵آیا سولفامتوکسازول/تریمتوپریم برای نوزادان قابل استفاده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۲۰ سازنده، در گروه J01EE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.