دیگوکسین
دیگوکسین دارویی از خانوادهٔ گلیکوزیدهای قلبی است که با تقویتِ انقباضِ عضلهٔ قلب و کندکردنِ ضربان، عملکردِ قلب را در برخی بیماریهای قلبی بهبود میبخشد.
بیشتر برای درمانِ نارساییِ قلبی و کنترلِ ضربانِ قلب در فیبریلاسیون یا فلاترِ دهلیزی تجویز میشود.
این دارو محدودهٔ درمانیِ بسیار باریکی دارد؛ یعنی فاصلهٔ میانِ دوزِ مؤثر و دوزِ مسمومکننده کم است، به همین دلیل مصرفِ دقیق طبقِ نسخه و آزمایشهای دورهای ضروری است.
اگر تاریِ دید، تهوعِ شدید، سرگیجه یا تغییرِ نامنظمِ ضربانِ قلب را تجربه کردید، یا داروی جدیدی—بهویژه ادرارآور یا آنتیبیوتیک—شروع کردید، حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیگوکسین از خانوادهٔ گلیکوزیدهای قلبی (Cardiac Glycoside) و برگرفته از گیاهِ دیجیتال است که سالهاست در درمانِ بیماریهای قلبی به کار میرود. این دارو با اثر بر پمپِ سدیم-پتاسیمِ سلولهای قلبی، نیرویِ انقباضِ عضلهٔ قلب را افزایش میدهد و در عینِ حال، با تقویتِ فعالیتِ عصبِ واگ، سرعتِ هدایتِ الکتریکی در گرهِ دهلیزیبطنی را کاهش میدهد. حاصلِ این دو اثر، قلبی است که مؤثرتر پمپاژ میکند و ضربانی منظمتر و کندتر دارد. به همین دلیل، دیگوکسین هم در نارساییِ قلبی و هم در برخی آریتمیهای دهلیزی کاربرد دارد. چون فاصلهٔ میانِ دوزِ درمانی و دوزِ مسمومکننده در این دارو باریک است، مصرفِ آن باید همیشه زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک و همراه با آزمایشهای دورهای باشد.
موارد مصرف
- کنترلِ علائمِ نارساییِ قلبی، بهویژه در کاهشِ عملکردِ پمپاژِ بطنِ چپ
- کنترلِ ضربانِ قلب در فیبریلاسیونِ دهلیزی
- کنترلِ ضربانِ قلب در فلاترِ دهلیزی
- درمانِ برخی تاکیکاردیهای فوقبطنی طبقِ تشخیصِ متخصصِ قلب
روش مصرف
دیگوکسین در ایران بهصورتِ قرص، شربت (الگزیر) و شکلِ تزریقی در دسترس است؛ شکلِ تزریقی معمولاً در محیطِ بیمارستانی و زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ درمان مصرف میشود. اگر دیگوکسینِ خوراکی مصرف میکنید، آن را دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک و در ساعتِ مشخصی از شبانهروز میل کنید تا سطحِ آن در خون ثابت بماند؛ میتوان آن را با غذا یا بدونِ غذا خورد، اما بهتر است هر بار به همان شکلِ ثابت مصرف شود. اگر یک نوبت را فراموش کردید و فاصلهٔ زیادی تا نوبتِ بعد نمانده، از دوبرابر کردنِ دوز خودداری کنید و موضوع را با داروسازِ خود در میان بگذارید. به دلیلِ نقشِ حساسِ این دارو در تنظیمِ ضربانِ قلب، هرگز آن را بدونِ مشورتِ پزشک قطع نکنید، حتی اگر احساسِ بهتری داشتید. انجامِ منظمِ آزمایشهای خون، برایِ سنجشِ سطحِ دارو، پتاسیم و عملکردِ کلیه، بخشِ جداییناپذیرِ درمان با دیگوکسین است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نارسایی قلبی با کاهش عملکرد پمپاژ بطن چپ
برای کنترل علائم بهکار میرود و جایگزین درمان اصلی نارسایی قلبی نیست؛ تهوع، اختلال دید یا ضربان نامنظم میتواند نشانهٔ مسمومیت باشد.
فیبریلاسیون دهلیزی
هدف، کنترل ضربان است و نه رفع فیبریلاسیون؛ نبض و نوار قلب باید طبق نظر پزشک پایش شود.
فلاتر دهلیزی
بهعلت خطر اختلالات ضربان و مسمومیت، تنظیم دوز و پایش باید توسط پزشک انجام شود.
برخی تاکیکاردیهای فوقبطنی
برای همهٔ انواع تاکیکاردی فوقبطنی مناسب نیست و در حملهٔ حاد نباید خودسرانه مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به دیگوکسین یا سایرِ گلیکوزیدهای قلبی حساسیت داشتهاید، حتماً بگویید.
- هرگونه بیماریِ کلیوی را اطلاع دهید، زیرا دفعِ این دارو عمدتاً از طریقِ کلیه انجام میشود.
- اختلالاتِ تیروئید، مشکلاتِ الکترولیتی (بهویژه پتاسیم یا منیزیمِ پایین) و مصرفِ ادرارآورها را با پزشک در میان بگذارید.
- سابقهٔ آریتمیهای خاص یا بلوکِ قلبی را حتماً بازگو کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پزشکِ خود را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع و کاهشِ اشتها
- سردرد یا سرگیجهٔ خفیف
- اسهال
- خستگی و ضعفِ عمومی
- تاریِ دید یا دیدنِ هالهٔ رنگی (زرد یا سبز) دورِ نورها — در صورتِ بروز، به پزشک اطلاع دهید.
- ضربانِ قلبِ بسیار کند، بسیار سریع یا نامنظم — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- گیجی، بیقراریِ ناگهانی یا کاهشِ سطحِ هوشیاری، بهویژه در سالمندان — در این حالت با پزشک تماس بگیرید.
- تهوع و استفراغِ شدید و مداوم که با حالتِ معمولِ شما فرق دارد — به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت، لبها یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دیگوکسین با شمارِ زیادی از داروها تداخل دارد و برخی از آنها میتوانند سطحِ خونیِ آن را بهشکلِ خطرناکی بالا ببرند؛ برای نمونه آمیودارون، وراپامیل، کینیدین و برخی آنتیبیوتیکها مانندِ اریترومایسین و کلاریترومایسین از این دستهاند. ادرارآورهایی که پتاسیمِ بدن را کاهش میدهند نیز خطرِ مسمومیت با دیگوکسین را بیشتر میکنند. آنتیاسیدها و برخی مکملهای فیبردار هم ممکن است جذبِ دارو را کم کنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دیگوکسین از جفت عبور میکند و در برخی شرایطِ خاصِ قلبیِ مادر یا جنین، تحتِ نظرِ دقیقِ متخصصِ قلب و زنان تجویز میشود؛ تصمیم دربارهٔ ادامه یا شروعِ مصرف در بارداری باید کاملاً فردی و توسطِ پزشک گرفته شود. این دارو به مقدارِ کمی در شیرِ مادر ترشح میشود و معمولاً مصرفِ آن در دورانِ شیردهی، با نظارتِ پزشک، بلامانع تلقی میشود؛ بااینحال، تصمیمِ نهایی همیشه با پزشکِ معالج است.
نگهداری
دیگوکسین را در دمایِ اتاق و دور از نور و رطوبت نگهداری کنید و از یخزدگی محافظت کنید. آن را همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید، چرا که حتی مقدارِ کمِ اضافی از این دارو برایِ کودکان میتواند خطرناک باشد. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.25 mg / 1mL |
| تزریقی | 0.25 mg |
| تزریقی | 0.05 mg / 1mL |
| قرص | 0.25 mg |
| قرص | 0.05 mg / 1mL |
| قرص | 0.25 mg / 1mL |
| الگزیر | 0.05 mg / 1mL |
| الگزیر | 0.25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۱ برند از ۲۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید هنگامِ مصرفِ دیگوکسین بهطورِ منظم آزمایشِ خون بدهم؟
۰۲اگر یک نوبتِ مصرفِ دیگوکسین را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۳آیا مصرفِ دیگوکسین همراه با غذا مشکلی دارد؟
۰۴علائمِ مسمومیت با دیگوکسین چیست؟
۰۵آیا مصرفِ دیگوکسین در دورانِ بارداری بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۱ برند از ۲۱ سازنده، در گروه C01AA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.