بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · مغز و اعصاب

فنی‌توئین

Phenytoin
رده ATC N03AB02شکل سوسپانسیوندوز 30 mg/5mLبرند در ایران ۲
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

فنی‌توئین دارویی ضدتشنج از دستهٔ هیدانتوئین‌هاست که با آرام‌کردن فعالیت الکتریکی بیش‌ازحد سلول‌های عصبی مغز، از شروع و گسترش تشنج جلوگیری می‌کند.

بیشتر برای چه؟

این دارو بیشتر برای پیشگیری و کنترل تشنج‌های صرعی، به‌ویژه نوع تونیک-کلونیک (بزرگ) و موضعی (کانونی)، و گاهی برای پیشگیری از تشنج در دورهٔ جراحی‌های مغز و اعصاب به کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

دامنهٔ ایمن و اثربخش فنی‌توئین در خون بسیار باریک است، یعنی حتی تغییر کوچکی در نحوهٔ مصرف می‌تواند اثر دارو را کم یا عوارض آن را زیاد کند؛ به همین دلیل پایش منظم و پیروی دقیق از نسخهٔ پزشک ضروری است.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر نشانه‌هایی مانند دوبینی، عدم تعادل، لرزش غیرعادی، بثورات پوستی گسترده یا افزایش دفعات تشنج را دیدید، در اسرع‌وقت با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

۰۲

معرفی دارو

فنی‌توئین یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین داروهای ضدتشنج است و در گروه داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی، در ردهٔ هیدانتوئین‌ها، قرار می‌گیرد. این دارو با محدودکردن عبور یون سدیم از غشای سلول‌های عصبی، فعالیت الکتریکی بیش‌ازحد و ناهماهنگ مغز را که زمینه‌ساز تشنج است، کاهش می‌دهد. هدف اصلی از مصرف فنی‌توئین، پیشگیری از وقوع تشنج یا کاهش شدت و دفعات آن در افراد مبتلا به صرع است، نه درمان قطعی بیماری زمینه‌ای. از آنجا که جذب و متابولیسم این دارو در افراد مختلف متفاوت است، پزشک معمولاً دوز را به‌تدریج و گاهی بر پایهٔ آزمایش سطح خونی دارو تنظیم می‌کند.

۰۳

موارد مصرف

  • پیشگیری و کنترل تشنج‌های تونیک-کلونیک (بزرگ)
  • کنترل تشنج‌های موضعی (کانونی)
  • پیشگیری از تشنج در دورهٔ جراحی‌های مغز و اعصاب
  • ادامهٔ درمان نگهدارندهٔ صرع در کودکان و بزرگسالانی که قادر به بلعیدن قرص نیستند
۰۴

روش مصرف

فنی‌توئین معمولاً در ساعات مشخصی از شبانه‌روز و هر بار به همان شکل (همراه یا بدون غذا) مصرف می‌شود تا سطح آن در خون تا حد امکان ثابت بماند؛ مصرف همراه غذا می‌تواند ناراحتی گوارشی را کم کند. پیش از هر بار مصرف سوسپانسیون، ظرف را خوب تکان دهید تا دارو در مایع به‌طور یکنواخت پخش شود و آن را با پیمانهٔ اندازه‌گیری مخصوص مصرف کنید، نه با قاشق خانگی. تعویض برند یا نوع فرآوردهٔ فنی‌توئین بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند سطح خونی دارو را تغییر دهد. این دارو نباید به‌طور ناگهانی و بدون نظر پزشک قطع شود، چون این کار می‌تواند خطر بازگشت تشنج را افزایش دهد؛ هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف فقط باید طبق نسخه و با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

تشنج‌های تونیک ـ کلونیک عمومی

بزرگسالاندوز خوراکی کاملاً فردی است؛ معمولاً با دوز آغازین کم شروع و به‌تدریج تا کنترل تشنج و بدون بروز عوارض وابسته به دوز تنظیم می‌شود، سپس به‌صورت دوز نگهدارندهٔ روزانه در نوبت‌های منقسم ادامه می‌یابد.
کودکاندوز بر پایهٔ وزن بدن و در نوبت‌های منقسم تعیین می‌شود؛ آغاز و افزایش آن باید تدریجی و با توجه به پاسخ بالینی و غلظت خونی باشد.

درمان معمولاً طولانی‌مدت است؛ قطع ناگهانی می‌تواند تشنج پایدار ایجاد کند.

تشنج‌های موضعی (کانونی)

بزرگسالاندوز خوراکی کاملاً فردی است؛ معمولاً با دوز آغازین کم شروع و به‌تدریج تا کنترل تشنج و بدون بروز عوارض وابسته به دوز تنظیم می‌شود، سپس به‌صورت دوز نگهدارندهٔ روزانه در نوبت‌های منقسم ادامه می‌یابد.
کودکاندوز بر پایهٔ وزن بدن و در نوبت‌های منقسم تعیین می‌شود؛ آغاز و افزایش آن باید تدریجی و با توجه به پاسخ بالینی و غلظت خونی باشد.

درمان معمولاً طولانی‌مدت است و قطع یا کاهش ناگهانی دارو ممنوع است.

پیشگیری از تشنج در دورهٔ جراحی‌های مغز و اعصاب

بزرگسالاندوز بارگیری و نگهدارنده، زمان شروع و مدت مصرف، همگی بر اساس پروتکل جراحی، وضعیت عصبی و غلظت خونی توسط متخصص تعیین می‌شوند؛ برای سوسپانسیون خوراکی، بلع ایمن باید ممکن باشد.

در زمان ناتوانی از مصرف خوراکی یا نیاز به کنترل فوری، انتخاب شکل تزریقی و پایش بیمارستانی لازم است؛ سوسپانسیون را خودسرانه جایگزین نکنید.

ادامهٔ درمان نگهدارندهٔ صرع در افراد ناتوان از بلع قرص

بزرگسالاندوز نگهدارنده و فاصلهٔ مصرف توسط پزشک تعیین می‌شود؛ هنگام جایگزینی قرص یا کپسول با سوسپانسیون، مقدار دارو ممکن است به تنظیم و پایش غلظت خونی نیاز داشته باشد.
کودکاندوز نگهدارنده بر پایهٔ وزن بدن، پاسخ بالینی و غلظت خونی تعیین می‌شود و هنگام تغییر شکل دارویی باید دوباره پایش شود.

سوسپانسیون را پیش از هر بار مصرف خوب تکان دهید و با وسیلهٔ مدرج اندازه‌گیری کنید؛ با غذا یا بدون غذا، اما همیشه به شیوه‌ای ثابت مصرف شود.

تنظیم دوز: فنی‌توئین دامنهٔ درمانی باریکی و متابولیسم اشباع‌پذیر دارد؛ دوز دقیق باید بر اساس سن، وزن، پاسخ بالینی، تداخل‌های دارویی، عملکرد کبد و کلیه، آلبومین و غلظت خونی توسط پزشک تنظیم شود. در سالمندان، نارسایی کبدی یا کلیوی، کاهش آلبومین و بیماری شدید، معمولاً دوز کمتر یا فاصلهٔ بیشتر و پایش غلظت آزاد دارو لازم است؛ از سقف روزانهٔ تعیین‌شده تجاوز نکنید و قطع ناگهانی یا تغییر بین شکل‌های دارویی را فقط با نظر پزشک انجام دهید.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • سابقهٔ حساسیت یا واکنش پوستی جدی به فنی‌توئین یا سایر داروهای هیدانتوئینی
  • بیماری‌های کبدی یا مشکلات کلیوی
  • بیماری‌های قلبی، به‌ویژه اختلال در ریتم قلب
  • دیابت، پوکی استخوان یا کمبود ویتامین دی
  • همهٔ داروها، مکمل‌ها و گیاهان دارویی مصرفی، به دلیل تداخل‌های فراوان این دارو
  • بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • حالت تهوع یا ناراحتی گوارشی خفیف
  • سرگیجه یا خواب‌آلودگی خفیف
  • تورم و حساسیت لثه‌ها با مصرف طولانی‌مدت
  • رشد بیش‌ازحد موهای بدن (پرمویی)
  • سردرد یا کاهش تمرکز خفیف
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • بثورات پوستی گسترده، تاول یا پوسته‌پوسته‌شدن پوست: می‌تواند نشانهٔ واکنش پوستی جدی باشد؛ در این حالت مصرف را ادامه ندهید و سریع به پزشک مراجعه کنید.
  • دوبینی، عدم تعادل شدید در راه‌رفتن، گیجی یا حرکات غیرارادی چشم: از نشانه‌های بالارفتن سطح خونی دارو (مسمومیت) است و باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
  • زردی پوست و چشم‌ها، خستگی غیرعادی یا درد شکم: می‌تواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
  • تب مداوم، گلودرد شدید، کبودی یا خونریزی غیرعادی: می‌تواند نشانهٔ واکنش جدی روی خون یا سیستم ایمنی باشد؛ در این موارد به پزشک مراجعه کنید.
  • تورم صورت، لب یا گلو همراه با دشواری در تنفس: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
  • تشدید افکار منفی، ناامیدی یا افکار آسیب به خود: باید فوراً با پزشک در میان گذاشته شود.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

فنی‌توئین با داروهای گوناگونی تداخل دارد؛ برخی داروها مانند بعضی از ضدقارچ‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و برخی دیگر از داروهای ضدتشنج (مانند والپروات) می‌توانند سطح خونی فنی‌توئین را بالا ببرند و خطر عوارض را زیاد کنند، در حالی که خود فنی‌توئین می‌تواند اثربخشی داروهایی مانند قرص‌های ضدبارداری خوراکی، وارفارین و برخی کورتیکواستروئیدها را کم کند. آنتی‌اسیدها و مکمل‌های اسید فولیک نیز ممکن است جذب یا سطح خونی این دارو را تغییر دهند، و مصرف الکل، به‌ویژه به‌صورت مزمن، می‌تواند بر اثر دارو تأثیر بگذارد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و گیاهان دارویی مصرفی خود را همیشه به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

مصرف فنی‌توئین در دوران بارداری می‌تواند با افزایش اندک خطر برخی ناهنجاری‌های مادرزادی همراه باشد، اما قطع ناگهانی دارو در فرد باردار مبتلا به صرع نیز به دلیل خطر تشنج‌های کنترل‌نشده می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد؛ به همین دلیل تصمیم دربارهٔ ادامه، تغییر یا قطع دارو در بارداری باید فقط با نظر پزشک متخصص مغز و اعصاب گرفته شود. مصرف مکمل اسید فولیک پیش از و در دوران بارداری معمولاً توصیه می‌شود. این دارو به مقدار کم در شیر مادر ترشح می‌شود؛ مصرف آن در دوران شیردهی باید با آگاهی و زیر نظر پزشک باشد.

۱۰

نگهداری

این دارو را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت نگهداری کنید و از فریزر دور نگه دارید. سوسپانسیون را همیشه با در محکم‌بسته و دور از دسترس و دید کودکان نگهداری کنید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر داروی تاریخ‌گذشته بود یا رنگ و بویش تغییر کرده بود، بدون مشورت داروساز آن را مصرف نکنید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
سوسپانسیون30 mg / 5mL
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
اپتوئین EPTOIN
1 BOTTLE in 1 PACKAGE
Abbott India Limited
سوسپانسیون
فنی توئین-الحاوی PHENYTOIN-ALHAVI
1 BOTTLE in 1 BOX
الحاوی
سوسپانسیون
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا می‌توان مصرف فنی‌توئین را خودسرانه قطع کرد؟
خیر. قطع ناگهانی فنی‌توئین می‌تواند خطر بازگشت تشنج یا حتی وضعیت صرعی شدید را افزایش دهد. هرگونه تغییر یا قطع مصرف باید به‌تدریج و فقط زیر نظر پزشک انجام شود.
۰۲چرا پزشک گاهی درخواست آزمایش سطح خونی فنی‌توئین می‌دهد؟
دامنهٔ ایمن و اثربخش فنی‌توئین در خون باریک است و کوچک‌ترین تغییر در جذب یا متابولیسم دارو می‌تواند اثر آن را کم یا عوارضش را زیاد کند. آزمایش دوره‌ای سطح خونی به پزشک کمک می‌کند دوز مناسب برای هر فرد تنظیم شود.
۰۳آیا فنی‌توئین باعث تورم لثه می‌شود؟
بله، مصرف طولانی‌مدت فنی‌توئین در برخی افراد می‌تواند باعث بزرگ‌شدن و حساسیت لثه‌ها شود. رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعهٔ منظم به دندان‌پزشک می‌تواند این عارضه را کاهش دهد.
۰۴آیا تعویض برند سوسپانسیون فنی‌توئین اشکالی دارد؟
از آنجا که دامنهٔ درمانی این دارو باریک است، تعویض برند یا فرآوردهٔ آن می‌تواند سطح خونی دارو را تغییر دهد. بهتر است تا حد امکان از یک برند ثابت استفاده کنید و هر تغییری را پیش از آن با پزشک یا داروساز خود در میان بگذارید.
۰۵اگر یک نوبت از مصرف فنی‌توئین فراموش شود، چه باید کرد؟
به‌طور کلی، به‌محض یادآوری و در صورتی که فاصلهٔ زیادی تا نوبت بعدی نمانده باشد، طبق راهنمایی پزشک یا داروساز خود عمل کنید و هرگز دو نوبت را با هم جبران نکنید مگر آنکه پزشک این کار را تجویز کرده باشد.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه N03AB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.