سدیم تیوسولفات
سدیم تیوسولفات ترکیبی معدنی و پادزهرِ تزریقی است که عمدتاً برای خنثیکردنِ اثرِ سیانید در بدن و در چند شرایطِ خاصِ پزشکیِ دیگر بهکار میرود.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ فوریِ مسمومیت با سیانید در کنارِ داروهای دیگر، محافظت در برابرِ آسیبِ برخی داروهای شیمیدرمانی، و درمانِ کلسیفیلاکسی در بیمارانِ دیالیزی است.
این دارو فقط توسطِ کادرِ درمان و در محیطِ بیمارستانی تزریق میشود و هیچگاه مصرفِ خانگی یا خودسرانه ندارد.
اگر پیش از تزریق سابقهٔ حساسیتِ دارویی، بیماریِ کلیوی یا بارداری دارید، یا پس از تزریق نشانههایی مانندِ افتِ فشار یا واکنشِ آلرژیک دیدید، بیدرنگ با پزشک یا کادرِ درمان مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم تیوسولفات نمکی معدنیِ گوگرددار است که در گروهِ داروییِ پادزهرها جای میگیرد و تنها بهصورتِ محلولِ تزریقی و در محیطِ بیمارستانی مصرف میشود. مکانیسمِ اصلیِ آن کمک به آنزیمِ طبیعیِ بدن بهنامِ رودانِز برای تبدیلِ سیانیدِ سمی به تیوسیانات است؛ ترکیبی که خطرِ بسیار کمتری دارد و از راهِ کلیه دفع میشود. بهواسطهٔ همین خاصیتِ گوگرددهی و اثرِ آنتیاکسیدانی، این دارو در درمانِ کلسیفیلاکسی (رسوبِ دردناکِ کلسیم در دیوارهٔ عروقِ کوچک) و نیز خنثیسازیِ موضعیِ نشتِ برخی داروهای شیمیدرمانی از محلِ تزریق نیز کاربرد دارد. تجویز، تزریق و پایشِ آن همواره برعهدهٔ پزشک یا کادرِ درمانِ آموزشدیده است.
موارد مصرف
- پادزهرِ اورژانسیِ مسمومیت با سیانید، معمولاً همراه با سدیم نیتریت یا آمیل نیتریت
- کاهشِ خطرِ آسیبِ کلیوی و شنواییِ ناشی از شیمیدرمانی با سیسپلاتین، بهویژه در کودکانِ تحتِ درمان
- خنثیسازیِ موضعیِ نشتِ داروهای شیمیدرمانیِ آلکیلهکننده از رگ به بافتِ اطراف
- درمانِ کلسیفیلاکسی (رسوبِ دردناکِ کلسیم در عروقِ کوچک) در بیمارانِ دیالیزی
روش مصرف
سدیم تیوسولفات فقط بهصورتِ تزریقِ وریدی و توسطِ پرستار یا پزشک، معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانِ تخصصی، تجویز و تزریق میشود و هیچگاه در منزل یا بهصورتِ خودسرانه استفاده نمیشود. سرعتِ تزریق، حجمِ محلول و تعدادِ نوبتهای درمان بسته به هدفِ مصرف (برای نمونه مسمومیتِ حادِ سیانید در برابرِ دورههای مکررِ درمانِ کلسیفیلاکسی یا محافظت در برابرِ عوارضِ شیمیدرمانی) کاملاً متفاوت است و پزشک آن را بر پایهٔ وضعیتِ بیمار تعیین میکند. در طولِ تزریق، علائمِ حیاتی و واکنشِ بدن بهدقت پایش میشود و ادامه یا تکرارِ دورههای درمان تنها با نظرِ پزشکِ معالج انجام میگیرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مسمومیت حاد و شدید با سیانید
در صورت بازگشت علائم، نصف دوز اولیه تکرار میشود؛ فشارخون پایش شود و با هیدروکسوکوبالامین در مسیر وریدی مشترک همزمان تزریق نشود.
نشت مکلورتامین (موستین) از رگ به بافت اطراف
برای تهیه محلول ۴٪، ۱٫۶ میلیلیتر از محلول ۲۵٪ با ۸٫۴ میلیلیتر آب استریل مخلوط شود؛ محلول ۲۵٪ مستقیم تزریق نشود و اقدام طبق پروتکل تیم انکولوژی انجام گیرد.
کلسیفیلاکسی در بیماران دیالیزی
معمولاً در ۱۰۰ میلیلیتر سرم نمکی ۰٫۹٪ رقیق میشود؛ افت فشارخون و اسیدوز متابولیک با فاصله آنیونی باید پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به سدیم تیوسولفات یا سایرِ ترکیباتِ گوگرددار
- بیماریِ کلیوی یا هرگونه اختلال در عملکردِ کلیه، زیرا دفعِ این دارو از طریقِ کلیه انجام میشود
- فشارِ خونِ پایین یا بیماریهای قلبیعروقیِ زمینهای
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و درمانهای دیگر، بهویژه در بیمارانِ تحتِ شیمیدرمانی یا دیالیز
- هرگونه اختلالِ شناختهشدهٔ الکترولیتی یا متابولیک
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع و گاهی استفراغ
- احساسِ سوزش یا گرما در محلِ تزریق یا در طولِ رگ
- طعمِ فلزی یا نامطبوع در دهان هنگامِ تزریق
- سردرد
- احساسِ گرمای ناگهانی یا برافروختگیِ گذرای پوست
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت و گلو یا تنگیِ نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- افتِ ناگهانیِ فشارِ خون، سرگیجهٔ شدید یا حالتِ غش هنگام یا پس از تزریق؛ بیدرنگ به پرستار یا پزشکِ معالج اطلاع دهید.
- نشانههای اضافهبارِ سدیم یا اختلالِ الکترولیتی مانندِ تورمِ دستوپا، تنگیِ نفس یا گیجیِ ناگهانی، بهویژه در بیمارانِ کلیوی؛ این علائم را سریع به پزشک گزارش دهید.
- دردِ شدید، تورم یا تغییرِ رنگِ ناگهانی در محلِ تزریق که میتواند نشانهٔ نشتِ دارو از رگ باشد؛ بلافاصله به کادرِ درمان اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نکتهٔ تداخلیِ سدیم تیوسولفات مربوط به فاصلهٔ زمانیِ دقیقِ تزریقِ آن با داروهای شیمیدرمانی مانندِ سیسپلاتین است؛ اگر همزمان یا در بازهٔ نامناسب تزریق شود، ممکن است اثرِ ضدِتومورِ داروی شیمیدرمانی را کم کند، بنابراین زمانبندیِ دقیقِ آن را تنها تیمِ درمان مشخص میکند. در مسمومیتِ سیانید، این دارو معمولاً همراه با سدیم نیتریت یا آمیل نیتریت بهکار میرود که بخشی از پروتکلِ استانداردِ درمان است، نه یک تداخلِ ناخواسته. مصرفِ همزمانِ سایرِ داروهای دفعشونده از کلیه یا داروهای پایینآورندهٔ فشارِ خون نیز باید موردِ توجهِ پزشک باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هر تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای علمیِ کافی دربارهٔ مصرفِ سدیم تیوسولفات در بارداری و شیردهی محدود است. در مسمومیتِ جدیِ سیانید که جانِ مادر در خطر است، معمولاً حفظِ جانِ مادر اولویت دارد و پزشک با سنجشِ فایده در برابرِ خطر تصمیم میگیرد. برای کاربردهای غیرِاورژانسی مانندِ کلسیفیلاکسی یا محافظت در برابرِ شیمیدرمانی، مصرف در دورانِ بارداری یا شیردهی تنها با ارزیابیِ دقیقِ پزشکِ متخصص و در صورتِ ضرورتِ روشن انجام میشود.
نگهداری
نگهداریِ سدیم تیوسولفاتِ تزریقی معمولاً برعهدهٔ داروخانه و کادرِ بیمارستان است؛ ویالها باید در دمای اتاق، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرما نگهداری شوند و پیش از تزریق از سالمبودنِ ظرف و شفافیتِ محلول اطمینان حاصل شود. مانندِ هر دارویِ تزریقیِ دیگر، این محصول باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود و تاریخِ انقضای آن پیش از استفاده بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم تیوسولفات دارویی است که در منزل تزریق میشود؟
۰۲چرا سدیم تیوسولفات در مسمومیت با سیانید استفاده میشود؟
۰۳آیا فرمِ تزریقیِ سدیم تیوسولفات همان محلولِ موضعیِ آن است؟
۰۴سدیم تیوسولفات در کلسیفیلاکسی چه کمکی میکند؟
۰۵آیا تزریقِ سدیم تیوسولفات ناراحتکننده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۵ سازنده، در گروه V03AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.