سیسپلاتین
سیسپلاتین دارویی شیمیدرمانی از گروه ترکیبات پلاتین است که به ماده ژنتیکی (DNA) سلولهای سرطانی آسیب میرساند و از تکثیر آنها جلوگیری میکند.
بیشتر در درمان برخی سرطانها مانند سرطان بیضه، تخمدان، مثانه و سر و گردن، معمولاً همراه با سایر داروهای شیمیدرمانی یا پرتودرمانی، استفاده میشود.
این دارو تنها در بیمارستان و زیر نظر مستقیم تیم تخصصیِ خون و سرطان تزریق میشود و میتواند به کلیه، شنوایی و اعصاب محیطی آسیب برساند.
در صورت بروز کاهش چشمگیر ادرار، وزوز گوش یا کاهش شنوایی، بیحسی و گزگز دست و پا، یا نشانههای واکنش آلرژیک، حتماً و بیدرنگ با تیم درمان در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیسپلاتین یک داروی شیمیدرمانیِ تزریقی از گروه ترکیبات پلاتین است و در ردهٔ داروهای ضدسرطان قرار میگیرد. این دارو با اتصال به ماده ژنتیکی درون سلولهای سرطانی، مانع از تقسیم و تکثیر طبیعی آنها میشود و در نهایت به مرگ این سلولها میانجامد. از آنجا که سلولهای سرطانی معمولاً سریعتر از سلولهای سالم تقسیم میشوند، این اثر بیشتر متوجه بافت توموری است، هرچند برخی بافتهای سالم و پرتحرک بدن نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند. سیسپلاتین همیشه در محیط بیمارستانی، بهصورت تزریق وریدی و طبق برنامهٔ دقیقِ تیم تخصصیِ خون و سرطان تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- سرطان بیضه (پیشرفته یا متاستاتیک)
- سرطان تخمدان
- سرطان مثانه (پیشرفته)
- سرطانهای سر و گردن (اغلب همراه با پرتودرمانی)
- سرطان ریه (در ترکیب با سایر داروهای شیمیدرمانی)
- سرطان دهانهٔ رحم (اغلب همراه با پرتودرمانی)
روش مصرف
سیسپلاتین را پزشک یا پرستار بهصورت تزریق وریدیِ آهسته و طی چند ساعت، در محیط بیمارستان یا کلینیک شیمیدرمانی تزریق میکند؛ این دارو هرگز در منزل و توسط خود بیمار مصرف نمیشود. پیش و پس از هر نوبت تزریق، معمولاً مایعدرمانی وریدی برای محافظت از کلیهها و داروهای ضدتهوع برای پیشگیری از تهوع شدید تجویز میشود. تعداد نوبتها، فاصلهٔ میان آنها و طول دورهٔ درمان را تیم تخصصیِ خون و سرطان بر پایهٔ نوع بیماری و پاسخ بدن شما تعیین میکند؛ حضور بهموقع در همهٔ نوبتها و آزمایشهای پیگیریِ عملکرد کلیه، شمارش خون و شنوایی اهمیت زیادی دارد. هرگونه تأخیر، تغییر یا قطعِ درمان همیشه باید با پزشک معالج در میان گذاشته شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به داروهای حاوی پلاتین را بگویید
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه را اطلاع دهید
- اگر پیش از شروع درمان دچار کاهش شنوایی، وزوز گوش یا بیحسی و گزگزِ دست و پا بودهاید، حتماً بگویید
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی، بهویژه آنتیبیوتیکها و ادرارآورها، را ارائه دهید
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را در میان بگذارید
- سابقهٔ کمخونی یا افت شمارش سلولهای خونی را یادآوری کنید
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ، بهویژه در روزهای نزدیک به تزریق
- کاهش اشتها
- خستگی و بیحالی
- تغییر موقت در حس چشایی
- سکسکه
- یبوست یا اسهال خفیف
- کاهش چشمگیر حجم یا تیرگیِ ادرار، یا تورم غیرعادی پا و مچ پا (نشانهٔ احتمالی آسیب کلیوی) — سریع به پزشک اطلاع دهید
- کاهش شنوایی یا وزوز گوش — به تیم درمان اطلاع دهید تا بررسی شود
- بیحسی، گزگز یا ضعف تازه یا روبهافزایش در دستها و پاها — در اولین فرصت به پزشک بگویید
- تب، لرز، کبودی یا خونریزیِ غیرعادی (نشانهٔ احتمالی افت شمارش سلولهای خونی) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- استفراغ شدید یا مداوم که مانع خوردن و آشامیدن شود (نشانهٔ احتمالی کمآبیِ بدن) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و لبها، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان سیسپلاتین با برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا داروهای ادرارآور قوی مانند فوروسماید میتواند خطر آسیب به کلیه و شنوایی را افزایش دهد. ترکیب آن با سایر داروهای شیمیدرمانی یا داروهای دیگرِ آسیبرسان به کلیه نیز این خطرها را تشدید میکند. سیسپلاتین ممکن است اثر برخی داروهای ضدتشنج مانند فنیتوئین را کاهش دهد، و تزریق واکسنهای زنده در دورهٔ درمان، به دلیل تضعیف موقتِ سیستم ایمنی، معمولاً توصیه نمیشود. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و کنترل شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سیسپلاتین میتواند به جنین آسیب برساند و در دوران بارداری تنها در موارد بسیار خاص و با تصمیم تیم تخصصیِ سرطان، پس از سنجش دقیقِ سود و خطر، به کار میرود. زنان و مردانی که تحت درمان با این دارو هستند بهتر است دربارهٔ روش مطمئن پیشگیری از بارداری در طول درمان و مدتی پس از پایان آن با پزشک مشورت کنند. شیردهی در دورهٔ درمان با سیسپلاتین توصیه نمیشود؛ در این باره نیز حتماً نظر پزشک را جویا شوید.
نگهداری
سیسپلاتین معمولاً توسط داروخانهٔ بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی تهیه، آمادهسازی و نگهداری میشود و بیمار بهطور معمول آن را در منزل نگه نمیدارد. نگهداری این دارو نیازمند دمای مشخص و محافظت در برابر نور است که کادر درمانی طبق استانداردهای دارویی رعایت میکند. اگر بستهای از این دارو موقتاً در اختیار شما قرار گرفت، آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از استفاده تاریخ انقضایش را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 0.5 mg / 1mL |
| تزریقی برای محلول | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۰ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیسپلاتین باعث ریزش مو میشود؟
۰۲چرا پیش از هر نوبت تزریق سیسپلاتین سرم فراوانی به من میدهند؟
۰۳آیا بیحسی دست و پا پس از سیسپلاتین از بین میرود؟
۰۴آیا در دورهٔ درمان با سیسپلاتین میتوان واکسن زد؟
۰۵آیا سیسپلاتین با داروهای شیمیدرمانیِ دیگر ترکیب میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۰ برند از ۱۹ سازنده، در گروه L01XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.