سیتاگلیپتین
سیتاگلیپتین دارویی خوراکی از دستهٔ مهارکنندههای DPP-4 (دیپپتیدیلپپتیداز-۴) است که با افزایش انسولین طبیعی بدن، قندخون را در دیابت نوع ۲ کنترل میکند.
این دارو معمولاً بهتنهایی یا همراه با داروهای دیگر ضددیابت (مانند متفورمین) برای بهبود کنترل قندخون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ تجویز میشود.
سیتاگلیپتین برای دیابت نوع ۱ یا کتواسیدوز دیابتی مناسب نیست و در صورت بروز درد شدید و مداوم شکم باید فوراً به پزشک مراجعه کرد (نشانهٔ احتمالی التهاب لوزالمعده).
اگر سابقهٔ بیماریهای لوزالمعده، مشکلات کلیوی، یا حساسیت دارویی دارید، یا نشانههای غیرعادی مانند تاولهای پوستی یا درد شدید مفاصل مشاهده کردید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیتاگلیپتین (شناختهشده با نام تجاری ژانوویا) دارویی خوراکی از دستهٔ مهارکنندههای دیپپتیدیلپپتیداز-۴ (Dipeptidyl Peptidase-4 Inhibitor) است که در درمان دیابت نوع ۲ به کار میرود. این دارو با مهار تجزیهٔ هورمونهای اینکرتین طبیعی بدن، ترشح انسولین وابسته به قندخون را افزایش و ترشح گلوکاگون را کاهش میدهد. نتیجهٔ این فرایند، کاهش قندخون بدون افزایش قابلتوجه خطر افت شدید قند در بیشتر موارد است. سیتاگلیپتین معمولاً بهصورت یک قرص یکبار در روز و در کنار رژیم غذایی، ورزش، و گاهی داروهای دیگر ضددیابت مصرف میشود.
موارد مصرف
- کنترل قندخون در دیابت نوع ۲ بهعنوان تکدرمانی، در کنار رژیم غذایی و ورزش
- درمان ترکیبی همراه با متفورمین
- درمان ترکیبی همراه با سولفونیلاورهها (مانند گلیبنکلامید)
- درمان ترکیبی همراه با پیوگلیتازون
- درمان ترکیبی همراه با انسولین در برخی بیماران
روش مصرف
سیتاگلیپتین معمولاً یکبار در روز و صرفنظر از وعدههای غذایی مصرف میشود؛ میتوانید آن را همراه یا بدون غذا بخورید. قرص را کامل و با یک لیوان آب ببلعید و از خرد کردن یا جویدن آن پرهیز کنید، مگر پزشک دستور دیگری داده باشد. برای بهترین نتیجه، دارو را هرروز در یک ساعت مشخص و بهطور منظم مصرف کنید؛ فراموش نکردن نوبتها در کنترل پایدار قندخون اهمیت زیادی دارد. قطع خودسرانهٔ دارو یا تغییر دوز بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمیشود، چون ممکن است کنترل قندخون مختل شود؛ مقدار دقیق مصرف و هر تغییری در آن را فقط پزشک یا داروساز باید تعیین کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۲؛ تکدرمانی همراه با رژیم غذایی و ورزش
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود و معمولاً درمانی طولانیمدت است.
دیابت نوع ۲؛ درمان ترکیبی همراه با متفورمین
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود.
دیابت نوع ۲؛ درمان ترکیبی همراه با سولفونیلاورهها مانند گلیبنکلامید
خطر افت قندخون بیشتر است و ممکن است کاهش دوز سولفونیلاوره لازم شود.
دیابت نوع ۲؛ درمان ترکیبی همراه با پیوگلیتازون
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود و معمولاً درمانی ادامهدار است.
دیابت نوع ۲؛ درمان ترکیبی همراه با انسولین
خطر افت قندخون بیشتر است و ممکن است کاهش دوز انسولین لازم شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ التهاب لوزالمعده (پانکراتیت) یا سنگ کیسهٔ صفرا
- بیماری مزمن کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه (نیاز به تنظیم دوز دارد)
- سابقهٔ دیابت نوع ۱ یا کتواسیدوز دیابتی (این دارو برای این موارد مناسب نیست)
- حساسیت شناختهشده به سیتاگلیپتین یا سایر مهارکنندههای DPP-4
- مصرف همزمان انسولین یا سولفونیلاورهها (بهدلیل افزایش خطر افت قندخون)
- بارداری، قصد بارداری، یا شیردهی
عوارض احتمالی
- سردرد
- نشانههای شبهسرماخوردگی مانند احتقان بینی یا گلودرد، بهدلیل عفونت خفیف مجاری فوقانی تنفسی
- تهوع یا ناراحتی خفیف معده
- اسهال خفیف، بهویژه در مصرف همزمان با متفورمین
- درد شدید و مداوم شکم که ممکن است به پشت هم منتشر شود؛ نشانهٔ احتمالی التهاب لوزالمعده است — مصرف دارو را قطع کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، تاول یا پوستهپوستهشدن پوست، یا مشکل در تنفس — نیازمند مراجعهٔ فوری اورژانسی است.
- درد شدید و گاهی ناتوانکنندهٔ مفاصل — در صورت بروز، به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای افت قندخون مانند لرزش، تعریق، سرگیجه یا گرسنگی شدید (بهویژه همراه با انسولین یا سولفونیلاوره) — سریعاً قند مصرف کنید و پزشک را مطلع کنید.
- کاهش برونده ادرار یا تورم پاها که میتواند نشانهٔ مشکل کلیوی باشد — به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان سیتاگلیپتین با انسولین یا داروهای سولفونیلاوره (مانند گلیبنکلامید و گلیکلازید) خطر افت قندخون (هیپوگلیسمی) را افزایش میدهد و پزشک ممکن است برای پیشگیری، دوز آن داروها را کاهش دهد. مصرف همزمان با دیگوکسین نیز میتواند سطح خونی دیگوکسین را اندکی بالا ببرد و نیازمند پایش دقیقتر است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطر تداخل به حداقل برسد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف سیتاگلیپتین در بارداری هنوز محدود است و در بسیاری از موارد، پزشکان برای کنترل قندخون در دوران بارداری انسولین را ترجیح میدهند. هنوز مشخص نیست که سیتاگلیپتین بهمیزان قابلتوجهی در شیر مادر ترشح میشود یا نه، بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی باید فقط با تأیید و صلاحدید پزشک انجام شود.
نگهداری
قرصهای سیتاگلیپتین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم، ترجیحاً در بستهٔ اصلی خود نگه دارید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 25 mg |
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۲ برند از ۴۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیتاگلیپتین باعث افت شدید قندخون میشود؟
۰۲اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۳آیا سیتاگلیپتین باعث افزایش وزن میشود؟
۰۴آیا میتوان مصرف سیتاگلیپتین را خودسرانه قطع کرد؟
۰۵آیا سیتاگلیپتین برای بیماران کلیوی بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۲ برند از ۴۱ سازنده، در گروه A10BH01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.