گلیبنکلامید
گلیبنکلامید دارویی خوراکی از خانوادهٔ سولفونیلاورههاست که با تحریکِ ترشحِ انسولین از لوزالمعده، قندخون را در دیابتِ نوعِ ۲ پایین میآورد.
این دارو بیشتر برای کنترلِ قندخون در دیابتِ نوعِ ۲ بهکار میرود، معمولاً در کنارِ رژیمِ غذایی و ورزش یا همراه با داروهای دیگرِ دیابت.
مهمترین خطرِ این دارو افتِ قندخون (هیپوگلیسمی) است، بهویژه اگر وعدهٔ غذایی را حذف کنید، دیر غذا بخورید یا الکل مصرف کنید.
اگر نشانههای افتِ قندخون مانندِ لرزش، تعریق یا گیجی را تجربه کردید، یا قصدِ تغییرِ رژیمِ غذایی و فعالیتِ بدنیِ خود را دارید، حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلیبنکلامید (که در برخی منابع با نامِ گلیبوراید نیز شناخته میشود) دارویی خوراکی از ردهٔ سولفونیلاورهها (Sulfonylurea) و از گروهِ داروهای پایینآورندهٔ قندخون است. این دارو با تحریکِ سلولهای بتا در لوزالمعده، ترشحِ انسولینِ طبیعیِ بدن را افزایش میدهد و به این ترتیب قندخون را در افرادِ مبتلا به دیابتِ نوعِ ۲ کاهش میدهد. برخلافِ انسولین، این دارو تنها زمانی مؤثر است که لوزالمعده هنوز توانِ ترشحِ انسولین داشته باشد؛ به همین دلیل در دیابتِ نوعِ ۱ کاربرد ندارد. هدفِ اصلیِ درمان با گلیبنکلامید، کنترلِ درازمدتِ قندخون و کاهشِ خطرِ عوارضِ دیابت است، معمولاً در کنارِ رژیمِ غذایی، فعالیتِ بدنی و در صورتِ نیاز داروهای دیگر.
موارد مصرف
- کنترلِ قندخون در دیابتِ نوعِ ۲ در بزرگسالان
- مصرف در کنارِ رژیمِ غذایی و ورزش، وقتی این دو بهتنهایی قندخون را کنترل نمیکنند
- مصرفِ ترکیبی با سایرِ داروهای خوراکیِ دیابت (مانندِ متفورمین) طبقِ نظرِ پزشک
- کمک به کاهشِ خطرِ عوارضِ درازمدتِ دیابت (مانندِ آسیب به کلیه، چشم و اعصاب) از راهِ کنترلِ بهترِ قندخون
روش مصرف
گلیبنکلامید را دقیقاً طبقِ برنامه و مقداری که پزشک یا داروساز برایتان تعیین کرده مصرف کنید؛ این دارو معمولاً باید همراه با اولین وعدهٔ غذاییِ اصلیِ روز خورده شود تا خطرِ افتِ قندخون کم شود، و پس از مصرفِ آن نباید وعدهٔ غذایی را حذف یا بهتعویق بیندازید. سعی کنید هر روز سرِ ساعتِ مشخص و بهطورِ منظم دارو را مصرف کنید تا کنترلِ قندخون پایدار بماند. اگر نوبتی را فراموش کردید، طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروسازِ خود عمل کنید و هرگز برای جبران، دو نوبت را یکجا مصرف نکنید. قطعِ ناگهانیِ این دارو بدونِ هماهنگی با پزشک میتواند به بالا رفتنِ ناگهانیِ قندخون بینجامد؛ بنابراین هرگونه تغییر در مصرف باید تنها با نظرِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۲ در بزرگسالان
معمولاً یکبار در روز مصرف میشود؛ دوزهای بیش از ۱۰ میلیگرم در روز ممکن است در دو نوبت تقسیم شوند. رژیم غذایی و ورزش باید ادامه یابد؛ مصرف همزمان با داروهای دیگر دیابت خطر افت قندخون را افزایش میدهد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به گلیبنکلامید، سایرِ سولفونیلاورهها یا داروهای سولفا
- بیماریِ کبدی یا کلیوی، بهویژه نارساییِ کلیه که ممکن است نیاز به احتیاطِ بیشتر داشته باشد
- سنِ بالا، زیرا سالمندان بیشتر در معرضِ خطرِ افتِ قندخون هستند
- بارداری، قصدِ بارداری یا دورانِ شیردهی
- مصرفِ هر داروی دیگر، ازجمله داروهای بدونِ نسخه، گیاهی و مکملها
- سابقهٔ افتِ مکررِ قندخون یا ناتوانی در حسِ زودهنگامِ نشانههای آن، بهویژه اگر رانندگی میکنید یا با ماشینآلات کار میکنید
عوارض احتمالی
- افتِ خفیفِ قندخون، بهویژه در صورتِ تأخیر یا حذفِ وعدهٔ غذایی
- تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ معده
- سوزشِ سردل
- سردرد یا سرگیجهٔ خفیف
- افزایشِ وزن
- نشانههای افتِ شدیدِ قندخون مانندِ تعریقِ شدید، لرزش، گیجی یا تاریِ دید — در این حالت بلافاصله مقداری قندِ ساده (مانندِ آبقند یا آبمیوه) بخورید و اگر بهبود نیافت یا فرد هوشیاریِ خود را از دست داد، با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — در این صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید و غیرِعادی که میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد — در این صورت هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، تبِ مداوم یا گلودردِ شدید که میتواند نشانهٔ نادرِ مشکلاتِ خونی باشد — در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ الکل همراه با گلیبنکلامید میتواند خطرِ افتِ شدیدِ قندخون را بهطورِ چشمگیری افزایش دهد، بنابراین بهتر است در مصرفِ آن بسیار محتاط بود. برخی داروها مانندِ ضدالتهابهای غیراستروئیدی (NSAIDs)، برخی آنتیبیوتیکها، داروهای ضدقارچ و رقیقکنندههای خون مانندِ وارفارین میتوانند اثرِ پایینآورندهٔ قندخونِ این دارو و درنتیجه خطرِ افتِ قندخون را افزایش دهند. در مقابل، داروهایی مانندِ کورتیکواستروئیدها، برخی مدرهای تیازیدی و قرصهای ضدبارداریِ خوراکی ممکن است اثرِ آن را کم کنند و قندخون را بالا ببرند. داروهای بتابلوکر نیز میتوانند نشانههای هشداردهندهٔ افتِ قندخون مانندِ لرزش و تپشِ قلب را پنهان کنند و تشخیصِ بهموقعِ آن را دشوارتر سازند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیای را که مصرف میکنید، حتماً به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، برای کنترلِ قندخون معمولاً انسولین ترجیح داده میشود و گلیبنکلامید تنها در شرایطِ خاص و با صلاحدیدِ متخصص ممکن است بهکار رود. دربارهٔ عبورِ این دارو به شیرِ مادر و بیخطر بودنِ کاملِ آن در دورانِ شیردهی نیز اطمینانِ کافی وجود ندارد. به همین دلیل، مصرفِ این دارو در بارداری یا شیردهی باید فقط با تجویز و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک انجام شود.
نگهداری
گلیبنکلامید را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید، نه در یخچال یا محیطِ مرطوبِ حمام. قرصها را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان نگهداری کنید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضای آن را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافه را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۸ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گلیبنکلامید همان انسولین است؟
۰۲اگر بعد از مصرفِ این دارو غذا نخورم چه اتفاقی میافتد؟
۰۳آیا این دارو باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۴آیا مصرفِ الکل در کنارِ این دارو مشکلساز است؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۸ برند از ۱۹ سازنده، در گروه A10BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.