سیتاگلیپتین/متفورمین
سیتاگلیپتین/متفورمین یک قرص ترکیبی برای کاهش قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ است. سیتاگلیپتین اثر هورمونهای تنظیمکنندهٔ قند را تقویت میکند و متفورمین تولید قند در کبد و مقاومت به انسولین را کاهش میدهد.
این ترکیب همراه با برنامهٔ غذایی و فعالیت بدنی برای کنترل دیابت نوع ۲ استفاده میشود؛ بهویژه زمانی که متفورمین بهتنهایی کافی نیست یا پزشک مصرف هر دو جزء را در یک قرص مناسب بداند.
بررسی عملکرد کلیه پیش از شروع و در طول درمان اهمیت دارد، زیرا کاهش عملکرد کلیه خطر تجمع متفورمین و اسیدوز لاکتیک را بیشتر میکند. درد شدید و مداوم شکم، ضعف شدید، تنفس غیرعادی، گیجی یا علائم حساسیت شدید نیازمند رسیدگی فوری است.
اگر بیماری کلیه یا کبد، نارسایی قلبی، کمآبی بدن، مصرف زیاد الکل یا سابقهٔ التهاب لوزالمعده دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید. پیش از تصویربرداری با مادهٔ حاجب یددار یا جراحی نیز دربارهٔ برنامهٔ مصرف دارو سؤال کنید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
سیتاگلیپتین/متفورمین یک داروی خوراکیِ ترکیبی از دو داروی کاهندهٔ قند خون است و در ردهٔ گوارش و سوختوساز قرار میگیرد. سیتاگلیپتین با مهار آنزیمی که هورمونهای رودهای را سریع غیرفعال میکند، ترشح وابسته به قندِ انسولین را افزایش و ترشح گلوکاگون را کاهش میدهد. متفورمین تولید قند در کبد را کم میکند و حساسیت بافتها به انسولین را بهبود میدهد. هدف این ترکیب، کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ در کنار تغذیه و فعالیت بدنی است؛ برای دیابت نوع ۱ یا کتواسیدوز دیابتی کاربرد ندارد.
موارد مصرف
- کنترل قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲، همراه با برنامهٔ غذایی و فعالیت بدنی
- افزودن سیتاگلیپتین به متفورمین، هنگامی که متفورمین بهتنهایی کنترل کافی ایجاد نکرده است
- جایگزینی قرص ترکیبی برای بیمارانی که پزشک مصرف هر دو جزء را جداگانه برایشان مناسب دانسته است
- همراهی با برخی داروهای دیگر دیابت، طبق برنامهٔ درمانی پزشک
روش مصرف
این دارو را دقیقاً طبق نسخه و با توجه به شکل فرآورده، معمولی یا آهستهرهش، مصرف کنید و این دو شکل را خودسرانه جایگزین یکدیگر نکنید. قرص معمولی معمولاً همراه غذا مصرف میشود تا ناراحتی گوارشی کمتر شود؛ قرص آهستهرهش را نیز طبق دستور فرآورده همراه غذا، کامل و بدون جویدن، خرد کردن یا نصف کردن ببلعید. زمان مصرف را منظم نگه دارید و در صورت فراموشی یک نوبت، از دو برابر کردن نوبت بعدی خودداری کنید. بدون هماهنگی با پزشک دارو را قطع نکنید، چون ممکن است قند خون دوباره بالا برود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی با رژیم غذایی و فعالیت بدنی
افزایش مقدار متفورمین باید تدریجی باشد. قرص آهستهرهش را کامل ببلعید و آن را خرد، نصف یا نجویید.
دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی متفورمین بهتنهایی
دوز باید بر اساس مقدار فعلی متفورمین، عملکرد کلیه، پاسخ درمانی و تحمل گوارشی تنظیم شود.
جایگزینی قرصهای جداگانهٔ سیتاگلیپتین و متفورمین در دیابت نوع ۲
جایگزینی و انتخاب قدرت فرآورده باید توسط پزشک یا داروساز انجام شود و نباید خودسرانه تغییر کند.
دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی در درمان همزمان با متفورمین و سولفونیلاوره، تیازولیدیندیون یا انسولین
در مصرف همزمان با سولفونیلاوره یا انسولین، خطر افت قند افزایش مییابد و ممکن است دوز داروی همراه کاهش داده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سیتاگلیپتین، متفورمین یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ قرص حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید.
- بیماری یا کاهش عملکرد کلیه، بیماری کبد، نارسایی قلبی یا بیماریهایی که با کمبود اکسیژن همراهاند را مطرح کنید؛ عملکرد کلیه باید پیش از شروع و در طول درمان بررسی شود.
- اگر اسهال، استفراغ، تب، عفونت شدید یا کمآبی بدن دارید، پیش از ادامهٔ مصرف راهنمایی بگیرید؛ جراحی و بیماری شدید نیز ممکن است برنامهٔ درمانی را تغییر دهد.
- سابقهٔ التهاب لوزالمعده، سنگ صفرا، کمبود ویتامین ب۱۲، کمخونی یا مصرف زیاد الکل را به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را ارائه کنید؛ بهویژه انسولین، داروهای پایینآورندهٔ قند، داروهای مؤثر بر کلیه و داروهای ضدتشنج.
- بارداری، قصد بارداری و شیردهی را اطلاع دهید. ایمنی و اثربخشی این ترکیب در کودکان بهطور کامل مشخص نیست و در سالمندان ممکن است پایش کلیه با فاصلهٔ کوتاهتری لازم باشد.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی معده
- اسهال، نفخ یا سوءهاضمه
- درد یا احساس ناراحتی در شکم
- سردرد
- گرفتگی یا آبریزش بینی و گلودرد
- افت قند خون، بهویژه هنگام مصرف همزمان با انسولین یا برخی داروهای دیگر دیابت
- درد شدید و مداوم شکم که ممکن است به پشت تیر بکشد، بهخصوص همراه با تهوع یا استفراغ: احتمال التهاب لوزالمعده مطرح است؛ مصرف دارو را قطع کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، خوابآلودگی یا گیجی، تنفس سریع یا دشوار، درد عضلانی، احساس سرمای غیرعادی یا درد شکم: میتواند نشانهٔ اسیدوز لاکتیک باشد؛ دارو را قطع کنید و با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم صورت، لبها یا گلو، تنگی نفس، خسخس یا بثورات گسترده: نشانهٔ حساسیت شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تاول، زخم یا کندهشدن پوست، یا تاول و زخم در دهان و چشمها: مصرف دارو را متوقف کنید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- کاهش شدید ادرار، تورم قابلتوجه، خستگی شدید یا تنگی نفس جدید: میتواند نشانهٔ آسیب کلیه یا اختلال قلبی باشد و به ارزیابی سریع نیاز دارد.
- لرزش، عرق سرد، تپش قلب، گرسنگی شدید، تاری دید یا گیجی: احتمال افت قند خون وجود دارد؛ اگر هوشیار و قادر به بلع هستید طبق برنامهٔ درمانی خود از خوراکی شیرین سریعالاثر استفاده کنید. در بیهوشی، تشنج یا ناتوانی در بلع، چیزی خوراکی ندهید و با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. انسولین و داروهایی مانند گلیکلازید یا گلیمپیرید میتوانند خطر افت قند خون را بیشتر کنند. برخی داروها مانند توپیرامات، استازولامید یا سایمتیدین ممکن است خطر تجمع متفورمین و اسیدوز لاکتیک را افزایش دهند؛ داروهای ادرارآور و بعضی مسکنهای ضدالتهاب نیز در صورت ایجاد کمآبی یا آسیب کلیه مهماند. کورتونها میتوانند کنترل قند خون را تغییر دهند. مصرف زیاد الکل خطر عوارض جدی متفورمین را بالا میبرد. اگر تصویربرداری با مادهٔ حاجب یددار یا جراحی در پیش دارید، مصرف این دارو را از قبل اعلام کنید؛ ممکن است نیاز به توقف موقت و بررسی عملکرد کلیه باشد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی کامل ترکیب سیتاگلیپتین/متفورمین در بارداری مشخص نیست، اما کنترل مناسب قند خون در این دوره اهمیت زیادی دارد؛ در صورت بارداری یا قصد بارداری، درمان را خودسرانه تغییر ندهید. متفورمین میتواند به مقدار کمی وارد شیر شود و دربارهٔ سیتاگلیپتین در شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد؛ پزشک دربارهٔ ادامه یا جایگزینی درمان تصمیم میگیرد.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای معمول اتاق و دور از گرما، نور مستقیم و رطوبت نگه دارید؛ آن را در حمام یا خودروی گرم نگذارید. دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید و پس از تاریخ انقضا یا آسیبدیدگی بسته مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg / 1000 mg |
| قرص | 50 mg / 500 mg |
| قرص آهستهرهش | 50 mg / 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۶ برند از ۳۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیتاگلیپتین/متفورمین برای دیابت نوع ۱ هم مناسب است؟
۰۲چرا قرص آهستهرهش را نباید جوید یا خرد کرد؟
۰۳آیا این دارو باعث افت قند خون میشود؟
۰۴اگر هنگام مصرف دارو اسهال یا استفراغ داشته باشم چه کنم؟
۰۵آیا پیش از تصویربرداری با مادهٔ حاجب باید دارو را قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۶ برند از ۳۶ سازنده، در گروه A10BD07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.