متفورمین

متفورمین یک داروی خوراکی از دسته بی‌گوانید‌ها است که برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ به کار می‌رود و در ایران با نام‌های تجاری گوناگونی مانند گلوکوفاژ و متفورمین هگزال عرضه می‌شود. برخلاف بسیاری از داروهای دیگر دیابت، این دارو ترشح انسولین از لوزالمعده را تحریک نمی‌کند؛ بلکه تولید قند در کبد را کاهش می‌دهد، جذب قند از روده را کم می‌کند و حساسیت سلول‌های بدن به انسولین را بیشتر می‌کند. حاصل این مکانیسم، کنترل قند خون با خطر پایین افت قند و بدون افزایش وزن است. متفورمین به شکل قرص معمولی، قرص آهسته‌رهش و محلول خوراکی و در قدرت‌های مختلف در دسترس است. این مطلب صرفاً جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین ویزیت، تشخیص یا تجویز پزشک نیست؛ هرگونه تصمیم دربارهٔ شروع، تغییر یا قطع مصرف این دارو باید با پزشک یا داروساز شما گرفته شود.

متفورمین را معمولاً همراه غذا میل می‌کنند تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود؛ مقدار دقیق و تعداد نوبت‌های مصرف را پزشک بر اساس شرایط شما مشخص می‌کند و بهتر است دقیقاً همان برنامه رعایت شود. قرص‌های آهسته‌رهش باید کامل بلعیده شوند، نه خرد یا جویده. نظم در مصرف روزانه و در ساعت‌های نزدیک به هم، به کنترل بهتر قند خون کمک می‌کند و اگر نوبتی فراموش شد، بدون هماهنگی با پزشک یا داروساز دوز را دوبرابر نکنید. چون دیابت بیماری‌ای مزمن است، قطع خودسرانه دارو باعث بازگشت قند خون به سطح بالا می‌شود؛ هر تغییر یا توقف مصرف، به‌خصوص پیش از جراحی یا عکس‌برداری با ماده حاجب، باید با هماهنگی پزشک انجام شود.

متفورمین می‌تواند با چند دسته دارو و ماده دیگر تداخل داشته باشد. مصرف الکل، به‌خصوص به مقدار زیاد، خطر یک عارضه نادر اما جدی به نام اسیدوز لاکتیک (Lactic Acidosis) را افزایش می‌دهد. مواد حاجب یددار که در برخی عکس‌برداری‌ها به کار می‌روند نیز همین خطر را دارند، به همین دلیل معمولاً پزشک مصرف دارو را پیش و پس از این اقدام‌ها موقتاً قطع می‌کند. مصرف هم‌زمان با انسولین یا سایر داروهای خوراکی دیابت، خطر افت قند خون را بیشتر می‌کند. برخی داروهای دیگر نیز ممکن است سطح متفورمین در خون یا کنترل قند را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکمل‌های مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید.