کینین دیهیدروکلراید
کینین دیهیدروکلراید شکلِ تزریقیِ کینین، دارویی از خانوادهٔ ضدمالاریاهاست که مستقیماً بر انگلِ مالاریا در خون اثر میگذارد و از رشدِ آن جلوگیری میکند.
این فرآورده عمدتاً در بیمارستان برای درمانِ مالاریای شدید و وخیم، بهویژه زمانی که بیمار قادر به مصرفِ خوراکیِ دارو نیست، بهصورتِ تزریقِ وریدی به کار میرود.
این دارو دامنهٔ ایمنیِ باریکی دارد و میتواند بر ریتمِ قلب و قندِ خون اثر بگذارد؛ به همین دلیل تزریقِ آن همیشه باید آهسته، رقیقشده و زیرِ نظرِ مستقیمِ کادرِ درمانی در بیمارستان انجام شود.
اگر حینِ تزریق یا پس از آن، تپشِ قلب، سرگیجهٔ شدید، وزوزِ گوشِ شدید، کاهشِ ناگهانیِ بینایی یا نشانههای حساسیتِ شدید مانندِ تورمِ صورت و تنگیِ نفس رخ داد، بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کینین دیهیدروکلراید نمکِ تزریقیِ کینین است؛ مادهای طبیعی از خانوادهٔ آلکالوئیدهای سینکونا (Cinchona) که از دیرباز برای درمانِ مالاریا شناخته شده و امروزه بهصورتِ دارویی و استاندارد تولید میشود. این دارو در دستهٔ داروهای ضدمالاریا قرار میگیرد و با اثرگذاری بر انگلِ مالاریا (پلاسمودیوم) درونِ گلبولهای قرمزِ خون، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری میکند. برخلافِ قرصِ خوراکیِ کینین، شکلِ تزریقیِ آن مخصوصِ بیمارانی است که دچارِ مالاریای شدید و وخیماند یا به هر دلیل نمیتوانند دارو را از راهِ دهان مصرف کنند. این فرآورده فقط در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمان تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمانِ مالاریای شدید و وخیم، بهویژه ناشی از پلاسمودیومِ فالسیپاروم
- درمان در بیمارانی که قادر به مصرفِ خوراکیِ دارو نیستند (مثلاً به دلیلِ استفراغِ مکرر یا کاهشِ هوشیاری)
- درمانِ مالاریای مقاوم، در مواردی که سایرِ داروهای ضدمالاریا در دسترس یا مؤثر نباشند
- اغلب همراه با آنتیبیوتیک یا داروی ضدمالاریای دیگر، برای تکمیلِ درمان و کاهشِ احتمالِ عود
روش مصرف
تزریقِ کینین دیهیدروکلراید همواره توسطِ پرسنلِ درمانی و بهصورتِ تزریقِ وریدیِ آهسته و رقیقشده در بیمارستان انجام میشود؛ تزریقِ سریع یا رقیقنشده میتواند به افتِ فشارِ خون و اختلالِ ریتمِ قلب بینجامد. دوز، تعداد و مدتِ هر تزریق را پزشک بر اساسِ وزن، شدتِ مالاریا، عملکردِ کلیه و کبد و پاسخِ بدن تعیین میکند و در این مدت، ریتمِ قلب و قندِ خون بهطورِ منظم پایش میشود. بهمحضِ بهبودِ نسبیِ بیمار و امکانِ بلعِ دارو، پزشک معمولاً درمان را با شکلِ خوراکیِ کینین یا داروی ضدمالاریای دیگر ادامه میدهد. دورهٔ کاملِ درمان را طبقِ برنامهٔ پزشک دنبال کنید و بدونِ هماهنگیِ او، آن را زودتر قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مالاریای شدید و وخیم، بهویژه مالاریای ناشی از پلاسمودیوم فالسیپاروم
محلول باید پیش از مصرف رقیق شود و هرگز بهصورت تزریق وریدی مستقیم یا سریع داده نشود. پایش قند خون، فشار خون و نوار قلب ضروری است؛ تزریق عضلانی فقط در نبود امکان انفوزیون وریدی و بهعنوان آخرین راه انجام شود.
مالاریا در بیمار ناتوان از مصرف خوراکی، مانند استفراغ مکرر یا کاهش هوشیاری
این کاربرد معمولاً درمانی موقت تا فراهمشدن امکان مصرف خوراکی است؛ اگر بیمار معیارهای مالاریای شدید داشته باشد، باید طبق رژیم مالاریای شدید و با مراقبت بیمارستانی درمان شود.
مالاریای مقاوم یا مالاریایی که به درمان ضدمالاریایی پاسخ نداده است
کینین بهتنهایی برای همهٔ گونهها و الگوهای مقاومت کافی نیست؛ انتخاب داروی همراه و ارزیابی عدم پاسخ باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به کینین، کینیدین، مفلوکین یا داروهای مشابه حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب یا مشکلاتِ هدایتِ الکتریکیِ قلب را اطلاع دهید.
- اگر کمبودِ آنزیمِ گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (G6PD) یا سابقهٔ کمخونیِ همولیتیک دارید، حتماً یادآوری کنید.
- سابقهٔ میاستنی گراویس یا هرگونه ضعفِ عضلانیِ زمینهای را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پیشتر پس از مصرفِ کینین دچارِ کاهشِ شدیدِ پلاکت یا مشکلاتِ خونی شدهاید، این موضوع را حتماً بگویید.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفی و هرگونه بیماریِ کبدی یا کلیوی را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- وزوزِ گوش (زنگزدنِ گوش)
- سردرد
- تهوع و گاهی استفراغ
- سرگیجهٔ خفیف
- تاریِ خفیفِ دید
- گرگرفتگی یا احساسِ گرما
- نشانههای افتِ قندِ خون مانندِ تعریقِ سرد، لرزش، گیجی یا ضعفِ ناگهانی — نیازمندِ بررسیِ فوریِ کادرِ درمانی
- تپشِ نامنظمِ قلب، سرگیجهٔ شدید یا غش — باید بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع داده شود تا تزریق بررسی و در صورتِ نیاز متوقف گردد
- نشانههای حساسیتِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت یا گلو و تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ غیرمعمول یا وجودِ خون در ادرار — ممکن است نشانهٔ کاهشِ شدیدِ پلاکت باشد و باید فوراً بررسی شود
- کاهشِ ناگهانیِ بینایی یا کاهشِ شنواییِ پایدار — نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشک
- زردیِ پوست و چشم یا تیرهشدنِ ادرار — ممکن است نشانهٔ آسیبِ کبدی یا تخریبِ گلبولهای قرمز باشد و باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کینین دیهیدروکلراید با چند گروه از داروها تداخلِ مهم دارد. مصرفِ همزمان با مفلوکین یا داروهایی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند، مانندِ برخی داروهای ضدآریتمی، خطرِ اختلالِ خطرناکِ ریتمِ قلب را افزایش میدهد و معمولاً از آن پرهیز میشود. این دارو میتواند سطحِ خونیِ دیگوکسین و اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین را افزایش دهد، بنابراین ممکن است پایشِ دقیقتری لازم باشد. برخی داروهای دیگر، از جمله بعضی داروهای ضدصرع و ضدقارچ، میتوانند غلظتِ کینین را در خون کم یا زیاد کنند. کینین همچنین میتواند با داروهای میاستنی گراویس تداخل کند و اثرِ آنها را کاهش دهد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز، دوز یا پایش تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مالاریای شدید در دورانِ بارداری برای مادر و جنین بسیار خطرناک است؛ به همین دلیل اگر گزینهٔ ایمنترِ دیگری در دسترس نباشد، پزشک ممکن است با وجودِ ریسکهای احتمالیِ کینین، تزریقِ آن را ضروری تشخیص دهد، زیرا خطرِ مالاریای درماننشده معمولاً بیشتر است. زنانِ باردار بهویژه بیشتر در معرضِ افتِ قندِ خونِ ناشی از کینیناند و در این دوران پایشِ دقیقتری لازم است. مقدارِ کمی از کینین وارد شیرِ مادر میشود و معمولاً با شیردهی سازگار در نظر گرفته میشود، اما پزشک ممکن است توصیه کند نوزاد از نظرِ زردی یا کمخونی زیرِ نظر باشد، بهخصوص اگر نوزاد نارس یا بسیار کوچک باشد. بارداری یا شیردهی را حتماً پیش از شروعِ درمان به پزشک اطلاع دهید.
نگهداری
آمپولهای کینین دیهیدروکلراید معمولاً در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمانی نگهداری و آماده میشوند؛ این محلول باید دور از نورِ مستقیم و در دمای ذکرشده روی بستهبندی نگهداری شود. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول (بدونِ رنگپریدگی یا ذراتِ معلق) بررسی میشود. مانندِ هر داروی دیگر، این محصول باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود و داروی مصرفنشده طبقِ دستورِ مرکزِ درمانی دفع گردد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
| تزریقی | 300 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کینین باید آهسته و بهصورتِ تزریقِ وریدی داده شود، نه سریع؟
۰۲آیا وزوزِ گوش پس از تزریقِ کینین طبیعی است؟
۰۳چرا در طولِ تزریقِ کینین قندِ خون را کنترل میکنند؟
۰۴آیا این تزریق همان کینینی است که برای گرفتگیِ عضلاتِ پا استفاده میشود؟
۰۵پس از قطعِ تزریق، درمانِ مالاریا چگونه ادامه مییابد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه P01BC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.