کلروکین فسفات
کلروکین فسفات دارویی ضدانگلی از خانوادهٔ آمینوکینولینهاست که برای از بین بردن انگلهای مسبب مالاریا در خون به کار میرود.
بیشترین کاربرد آن درمان و پیشگیری از مالاریا هنگام سفر به مناطق آلوده است؛ گاهی نیز برای آبسهٔ کبدی ناشی از آمیب تجویز میشود.
این دارو حتی در مقدار نسبتاً کم هم میتواند برای کودکان بسیار خطرناک باشد، پس باید همیشه کاملاً دور از دسترس آنان نگهداری شود.
اگر تاری دید، تپش یا ضربان نامنظم قلب، ضعف غیرعادی عضلانی، یا هر نشانهٔ نگرانکنندهٔ دیگری پس از مصرف این دارو دیدید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلروکین فسفات دارویی از ردهٔ ضدانگلها و بهطور مشخص از خانوادهٔ آمینوکینولینها (Aminoquinoline) است. این دارو در انگل مالاریا (پلاسمودیوم) که در گلبولهای قرمز خون زندگی میکند تجمع مییابد و از توان آن در خنثیکردن مواد سمی حاصل از تجزیهٔ هموگلوبین جلوگیری میکند؛ در نتیجه انگل از بین میرود. این دارو از دههها پیش یکی از داروهای شناختهشده برای درمان و پیشگیری از مالاریا بوده و در مواردی برای آبسهٔ کبدی ناشی از آمیب هم به کار میرود. مصرف آن همیشه باید طبق تجویز و زیر نظر پزشک باشد.
موارد مصرف
- درمان مالاریای ناشی از انواع حساس انگل پلاسمودیوم
- پیشگیری از مالاریا پیش و حین سفر به مناطق آلوده، طبق تجویز پزشک
- درمان آبسهٔ کبدی ناشی از آمیب، معمولاً همراه با داروهای دیگر
روش مصرف
کلروکین فسفات را معمولاً همراه غذا یا بلافاصله پس از آن میخورند تا احتمال ناراحتی معده و حالت تهوع کمتر شود؛ پزشک یا داروساز دربارهٔ نحوهٔ دقیق مصرف، از جمله زمانبندی روزانه یا هفتگی بسته به هدف درمان یا پیشگیری، راهنمایی لازم را میدهد. دورهٔ مصرف را کامل و طبق برنامهای که پزشک مشخص کرده ادامه دهید، حتی اگر احساس بهتری داشتید؛ در پیشگیری از مالاریا، ادامهٔ مصرف پس از بازگشت از سفر هم معمولاً لازم است و نباید خودسرانه قطع شود. اگر پس از مصرف دارو استفراغ کردید یا نوبتی را فراموش کردید، بهجای جبران خودسرانه، با داروساز یا پزشک خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مالاریای بدون عارضهٔ ناشی از گونههای حساس پلاسمودیوم
فقط برای مالاریای بدون عارضه و حساس به کلروکین؛ همراه غذا مصرف شود. در مالاریای ناشی از گونههایی با مرحلهٔ کبدی، برای پیشگیری از عود داروی جداگانه لازم است.
پیشگیری دارویی از مالاریا در مناطق حساس به کلروکین
فقط در مناطقی مصرف شود که مقاومت به کلروکین وجود ندارد؛ هر هفته در روز ثابتی مصرف و برای کاهش تهوع همراه غذا استفاده شود. محافظت در برابر نیش پشه نیز ضروری است.
آبسهٔ کبدی آمیبی (آمیبیاز خارجرودهای)
همراه غذا مصرف شود و معمولاً در کنار داروی مؤثر بر آمیبهای رودهای به کار میرود؛ طول درمان باید طبق پاسخ بالینی و نظر پزشک تعیین شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت یا واکنش آلرژیک قبلی به کلروکین یا داروهای مشابه مانند هیدروکسیکلروکین را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماری چشمی، مشکلات شبکیه، یا سابقهٔ بیماری قلبی و ضربان نامنظم دارید، پیش از مصرف با پزشک در میان بگذارید.
- کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (G6PD)، صرع یا سابقهٔ تشنج، پسوریازیس، پورفیری، یا بیماری کبدی و کلیوی را به پزشک بگویید، چون ممکن است نیاز به احتیاط ویژه یا تنظیم دوز باشد.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید، یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفی خود را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- اگر دیابت دارید، حتماً به پزشک اطلاع دهید، چون این دارو میتواند قند خون را پایین بیاورد.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع و دلدرد
- کاهش اشتها
- سردرد و سرگیجهٔ خفیف
- اسهال
- خارش پوست که در برخی افراد بیشتر دیده میشود
- تاری خفیف و موقت در دید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، مشکل در تنفس، یا کهیر گسترده؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تپش قلب، ضربان نامنظم، غش یا سرگیجهٔ شدید؛ میتواند نشانهٔ اختلال در ریتم قلب باشد، پس در صورت بروز فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- تغییرات دید مانند دیدن لکههای تار، حلقههای نورانی، یا کاهش میدان دید؛ میتواند نشانهٔ آسیب شبکیه در مصرف طولانیمدت باشد، پس در صورت بروز فوراً به چشمپزشک یا پزشک مراجعه کنید.
- رنگپریدگی، خستگی شدید، یا زردی پوست و چشم؛ میتواند نشانهٔ کمخونی همولیتیک باشد، بهویژه در افرادی که کمبود آنزیم یادشده را دارند، پس به پزشک اطلاع دهید.
- تغییرات روانی مانند بیقراری شدید، گیجی، توهم، یا رفتار غیرعادی؛ نیازمند بررسی فوری پزشک است.
- ضعف غیرعادی عضلانی که بهتدریج بدتر میشود؛ میتواند نشانهٔ آسیب عضلانی باشد و باید به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم میتوانند جذب کلروکین را کم کنند، پس بهتر است چند ساعت با مصرف آنها فاصله گذاشت. مصرف همزمان با داروهایی که ریتم قلب را تحت تأثیر قرار میدهند، و نیز با مفلوکین که داروی دیگر ضدمالاریاست، میتواند خطر عوارض قلبی یا تشنج را افزایش دهد. سایمتیدین ممکن است غلظت خونی کلروکین را بالا ببرد، و کلروکین نیز میتواند سطح خونی برخی داروها مانند دیگوکسین یا سیکلوسپورین را تغییر دهد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ داروهای ضدمالاریا مانند کلروکین، پزشک با سنجیدن خطر خود بیماری مالاریا برای مادر و جنین در برابر خطرهای احتمالی دارو تصمیم میگیرد؛ در بسیاری از موارد، وقتی درمان یا پیشگیری مالاریا لازم باشد، این دارو زیر نظر پزشک در بارداری هم تجویز میشود. مقدار کمی از دارو وارد شیر مادر میشود، پس در دوران شیردهی هم پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
کلروکین فسفات را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. از آنجا که مقدار اندکی از این دارو هم میتواند برای کودکان خطرناک باشد، آن را در ظرف دربسته و کاملاً دور از دید و دسترس کودکان نگهداری کنید. پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| سوسپانسیون | 50 mg / 5mL |
| سوسپانسیون | 80 mg / 5mL |
| قرص | 250 mg |
| محلول | 80 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلروکین فسفات فقط برای درمان مالاریا استفاده میشود؟
۰۲چرا باید این دارو کاملاً دور از دسترس کودکان باشد؟
۰۳آیا مصرف طولانیمدت کلروکین برای چشمها خطر دارد؟
۰۴اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا کلروکین با داروهای ضدمالاریای دیگر مانند مفلوکین تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۶ سازنده، در گروه P01BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.