آرتسونات
آرتسونات دارویی از خانواده آرتمیزینین است که انگل عامل مالاریا را در خون بهسرعت از بین میبرد. این دارو برای درمان مالاریای شدید و خطرناک بهکار میرود، نه پیشگیری از آن.
مهمترین کاربرد آرتسونات، درمان فوری مالاریای شدید در بیمارستان است. شکل شیافی آن نیز گاهی، بهویژه برای کودکان، پیش از رسیدن به بیمارستان در مناطق دوردست استفاده میشود.
این دارو را فقط کادر درمان در بیمارستان تجویز و تزریق میکند و پس از پایان دوره، معمولاً به آزمایش خون برای بررسی کمخونی تأخیری نیاز است.
اگر تا چند هفته پس از پایان درمان ضعف شدید، رنگپریدگی یا تنگی نفس را تجربه کردید، یا اگر شیاف آرتسونات بهعنوان اقدام اولیه استفاده شده است، حتماً و فوراً به پزشک یا بیمارستان مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آرتسونات مشتقی نیمهمصنوعی از آرتمیزینین است، مادهای که نخستینبار از گیاه درمنه چینی استخراج شد. این دارو با آزادسازی رادیکالهای فعال در درون انگل مالاریا، پروتئینهای حیاتی آن را از بین میبرد و حجم انگل را در خون در کوتاهترین زمان کاهش میدهد. به همین دلیل، آرتسونات یکی از سریعالاثرترین داروها برای درمان مالاریای شدید و تهدیدکننده حیات بهشمار میآید. این دارو معمولاً بهصورت تزریقی و در بیمارستان مصرف میشود و پس از کنترل اولیه بیماری، درمان با یک داروی خوراکی ترکیبی تکمیل میگردد.
موارد مصرف
- درمان مالاریای شدید و پیچیده در بزرگسالان و کودکان
- گزینه درمانی اول برای مالاریای شدید طبق دستورالعملهای معتبر جهانی
- اقدام اورژانسی اولیه (بهشکل شیاف) برای کودکان مبتلا، پیش از رسیدن به بیمارستان
- آغاز درمان تزریقی که سپس با یک دوره خوراکی تکمیلی دنبال میشود
روش مصرف
آرتسونات معمولاً در بیمارستان و توسط کادر درمان، بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی و در نوبتهایی که پزشک تعیین میکند، تجویز میشود؛ زمانبندی و تعداد نوبتها بر اساس وزن و شدت بیماری هر فرد متفاوت است. شکل شیافی آن فقط در شرایط اضطراری و پیش از رسیدن به بیمارستان استفاده میشود و بلافاصله پس از آن، بیمار باید برای ادامه درمان کامل به مرکز درمانی منتقل شود. پس از پایان نوبتهای تزریقی، پزشک معمولاً یک دوره داروی خوراکی تکمیلی تجویز میکند که باید دقیقاً طبق دستور و تا انتها ادامه یابد و بدون نظر پزشک قطع نشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مالاریای شدید و پیچیده
درمان تزریقی دستکم ۲۴ ساعت ادامه یابد؛ پس از امکان مصرف خوراکی، یک دورهٔ کامل ۳ روزهٔ درمان ترکیبی ضد مالاریا تکمیل شود. آرتسونات تزریقی بهتنهایی کافی نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به آرتسونات یا سایر داروهای خانواده آرتمیزینین را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر دچار فاویسم (کمبود آنزیمی در گلبولهای قرمز خون) هستید، پیش از درمان حتماً به پزشک بگویید، زیرا احتمال کمخونی تأخیری را افزایش میدهد.
- سابقه بیماریهای قلبی، مشکلات شنوایی یا اختلالات عصبی را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و درمانهای گیاهی مصرفیتان را به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع و گاهی استفراغ
- سرگیجه خفیف
- درد خفیف شکم
- خستگی و ضعف عمومی
- درد مختصر در محل تزریق
- نشانههای کمخونی تأخیری مانند رنگپریدگی، خستگی شدید یا تنگی نفس که ممکن است تا چند هفته پس از پایان درمان بروز کند؛ در صورت مشاهده، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا دشواری تنفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تب مجدد یا بدترشدن حال عمومی پس از دوره درمان؛ برای بررسی اثربخشی درمان به پزشک مراجعه کنید.
- گیجی شدید یا تشنج؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آرتسونات تداخلهای دارویی شناختهشده چندانی ندارد، اما مصرف همزمان آن با سایر داروهای ضدمالاریا یا داروهایی که بر ریتم قلب اثر میگذارند باید حتماً زیر نظر پزشک باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخل احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مالاریای شدید در بارداری برای مادر و جنین بسیار خطرناک است، به همین دلیل استفاده از آرتسونات در هر مرحله از بارداری، در صورت ابتلا به مالاریای شدید، توصیهشده است؛ زیرا فایده درمان بهمراتب بیشتر از خطر احتمالی آن است. در دوران شیردهی نیز در صورت نیاز واقعی، معمولاً زیر نظر پزشک قابل مصرف است. تصمیم نهایی در هر دو حالت باید توسط پزشک متخصص و بر اساس شرایط بالینی فرد گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً در بیمارستان و توسط کادر درمان نگهداری و آمادهسازی میشود. اگر شکل شیافی برای مصرف اضطراری در اختیار خانواده قرار گیرد، آن را دور از نور مستقیم، رطوبت و گرمای زیاد، و کاملاً دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از استفاده، تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 60 mg / 1mL |
| شیاف | 100 mg |
| شیاف | 50 mg |
| شیاف | 200 mg |
| شیاف | 60 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا آرتسونات بهجای قرص، تزریق میشود؟
۰۲آیا بعد از تمامشدن نوبتهای تزریق، درمان تمام شده است؟
۰۳شیاف آرتسونات چه زمانی استفاده میشود؟
۰۴چرا پزشک بعد از درمان درخواست آزمایش خون میدهد؟
۰۵آیا آرتسونات برای پیشگیری از مالاریا پیش از سفر هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۱۰ سازنده، در گروه P01BE03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.