کلروکین
کلروکین دارویی ضدانگل از دستهٔ آمینوکینولینهاست که عمدتاً برایِ پیشگیری و درمانِ مالاریا به کار میرود. این دارو با ایجادِ اختلال در توانِ انگلِ مالاریا برایِ پردازشِ هموگلوبین، از رشد و تکثیرِ آن در خون جلوگیری میکند.
بیشترین کاربردِ کلروکین، پیشگیری از مالاریا پیش و پس از سفر به مناطقِ آلوده و نیز درمانِ مالاریایِ ناشی از انگلهایِ حساس به آن است.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ کلروکین این است که حتی مقدارِ نسبتاً کمی از آن میتواند برایِ کودکان بسیار خطرناک و کشنده باشد، پس باید همیشه کاملاً دور از دسترسِ آنان نگهداری شود.
اگر حینِ مصرفِ کلروکین تاریِ دید، طپشِ قلب یا سرگیجهٔ شدید تجربه کردید، یا سابقهٔ بیماریِ چشم، قلب یا اختلالِ خونیِ خاصی دارید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلروکین دارویی ضدانگل از خانوادهٔ آمینوکینولینها (Aminoquinoline) و بهصورتِ قرصِ خوراکی است که دهههاست برایِ پیشگیری و درمانِ مالاریا به کار میرود. مالاریا بیماریای است که انگلِ آن از طریقِ نیشِ پشهٔ آنوفل وارد بدن میشود و به گویچههایِ قرمزِ خون حمله میکند. کلروکین با ایجادِ اختلال در توانِ انگل برایِ پردازشِ هموگلوبین، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری کرده و باعثِ از بین رفتنِ انگل در خون میشود. این دارو در مواردِ محدودی، برایِ درمانِ آبسهٔ کبدی ناشی از آمیب نیز به کار رفته است. با گسترشِ مقاومتِ برخی انگلهایِ مالاریا به کلروکین در بسیاری از نقاطِ جهان، انتخابِ دارویِ مناسب برایِ هر فرد باید توسط پزشک و بر پایهٔ منطقهٔ سفر تعیین شود.
موارد مصرف
- پیشگیری از مالاریا، بهویژه پیش و پس از سفر به مناطقِ آلوده
- درمانِ مالاریایِ حاد ناشی از انگلهایِ حساس به کلروکین
- درمانِ برخی مواردِ آبسهٔ کبدی ناشی از آمیب، معمولاً همراه با دارویِ دیگر
- کنترلِ التهاب در برخی بیماریهایِ روماتیسمی مانندِ آرتریتِ روماتوئید یا لوپوس، به تشخیصِ متخصص
روش مصرف
کلروکین را میتوان همراه با کمی غذا یا شیر مصرف کرد تا احتمالِ ناراحتیِ معده و حالتِ تهوع کاهش یابد. برایِ پیشگیری از مالاریا، پزشک برنامهٔ زمانیِ مشخصی پیش، حین و پس از سفر تعیین میکند؛ به این برنامه دقیق پایبند باشید، چون فراموشکردنِ نوبتها میتواند اثرِ پیشگیرانهٔ دارو را کم کند. در درمانِ مالاریا نیز دورهٔ کاملِ درمان را طبقِ دستورِ پزشک تمام کنید، حتی اگر علائم زودتر بهبود یابند. آنتیاسیدهایِ حاویِ آلومینیوم یا منیزیم را با فاصلهٔ چند ساعت از کلروکین مصرف کنید تا جذبِ دارو کم نشود. مقدارِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک، بر اساسِ نوعِ مالاریا، منطقهٔ سفر یا شرایطِ فرد، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از مالاریا در مناطقی که انگل به کلروکین حساس است
در یک روز ثابت از هفته مصرف شود؛ همراه غذا میتواند تهوع را کاهش دهد. در مناطق دارای مقاومت به کلروکین مؤثر نیست.
مالاریای حادِ بدون عارضه ناشی از انگلهای حساس به کلروکین
فقط برای مالاریای بدون عارضه و حساس به کلروکین است؛ در مالاریای شدید یا مقاوم نباید استفاده شود. در برخی انواع مالاریا برای جلوگیری از عود، درمان جداگانهٔ مرحلهٔ کبدی لازم است.
آبسهٔ کبدی آمیبی
معمولاً همراه یک داروی مؤثر بر آمیبهای رودهای مصرف میشود؛ طول درمان و نیاز به داروهای همراه باید توسط متخصص تعیین شود.
کنترل التهاب در آرتریت روماتوئید یا لوپوس اریتماتوز سیستمیک
اثر درمانی ممکن است ۴ تا ۱۲ هفته زمان ببرد. در مصرف طولانیمدت، معاینهٔ منظم چشم و بررسی دید رنگی ضروری است؛ در صورت اختلال دید، دارو باید فوراً بررسی و معمولاً قطع شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به کلروکین یا سایرِ داروهایِ همخانواده (آمینوکینولینها) را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ چشمی، بهویژه بیماریهایِ شبکیه یا میدانِ بینایی، را با پزشک در میان بگذارید.
- کمبودِ آنزیمِ گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز یا هرگونه بیماریِ خونیِ شناختهشده را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ صرع، تشنج یا سایرِ اختلالاتِ عصبی، و نیز بیماریِ کبد یا کلیه را با پزشک در میان بگذارید.
- بیماریِ قلبی یا اختلال در ریتمِ قلب را پیش از شروعِ مصرف حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید و فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایِ مصرفیتان را نیز به او نشان دهید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع، دلدرد یا ناراحتیِ معده
- سردرد
- سرگیجه
- کاهشِ اشتها
- خارشِ پوست
- تاریِ خفیف و گذرایِ دید
- تاریِ دیدِ پایدار، دیدنِ هاله دورِ منابعِ نور یا کاهشِ میدانِ بینایی؛ اینها میتوانند نشانهٔ آسیب به شبکیهٔ چشم باشند، پس در این صورت به پزشک یا چشمپزشک مراجعه کنید.
- طپشِ قلب، ضربانِ نامنظم یا احساسِ غش؛ این علائم میتوانند نشانهٔ اختلال در ریتمِ قلب باشند، در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعفِ عضلانیِ غیرعادی که بهتدریج بیشتر میشود؛ این نشانه میتواند به آسیبِ عضلانی مربوط باشد، پس آن را به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، تب یا گلودردِ پایدار؛ این علائم میتوانند نشانهٔ اختلال در سلولهایِ خونی باشند، در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراریِ شدید، سردرگمی، توهم یا افکارِ غیرعادی؛ این تغییراتِ روانی نادرند، در صورتِ بروز سریع به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلروکین با برخی داروها تداخل دارد. آنتیاسیدهایِ معده و ترکیباتِ حاویِ کائولن جذبِ کلروکین را کاهش میدهند و باید با فاصلهٔ زمانی از آن مصرف شوند. مصرفِ همزمان با برخی داروهایِ قلبی مانندِ دیگوکسین یا داروهایی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند، خطرِ عوارضِ قلبی را بیشتر میکند. مصرفِ همزمان با برخی داروهایِ ضدصرع، سیکلوسپورین یا داروهایِ کاهندهٔ قندِ خون نیز میتواند اثرِ آنها را تغییر دهد و نیازمندِ پایشِ دقیقتر است. کلروکین همچنین ممکن است پاسخِ بدن به برخی واکسنها، از جمله واکسنِ هاری، را کاهش دهد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهایِ گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در پیشگیری و درمانِ مالاریا، از آنجا که خودِ بیماریِ مالاریا برایِ مادر و جنین خطرناک است، ممکن است پزشک مصرفِ کلروکین را در دورانِ بارداری لازم بداند، چرا که این دارو در میانِ گزینههایِ ضدمالاریا نسبتاً بیخطرتر شناخته میشود. کلروکین به مقدارِ کم وارد شیرِ مادر میشود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید تا مناسبترین تصمیم برایتان گرفته شود.
نگهداری
کلروکین را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگهداری کنید. این دارو حتی در مقدارِ کم میتواند برایِ کودکان بسیار خطرناک باشد، پس آن را همیشه در ظرفِ اصلیِ خود و کاملاً دور از دسترس و دیدِ کودکان نگهداری کنید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضایِ دارو را بررسی کنید و داروهایِ تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلروکین برایِ درمانِ کووید-۱۹ مؤثر است؟
۰۲تفاوتِ کلروکین و هیدروکسیکلروکین چیست؟
۰۳چرا در مصرفِ طولانیمدتِ کلروکین معاینهٔ چشم لازم است؟
۰۴در صورتِ فراموشکردنِ یک نوبت مصرفِ کلروکین چه باید کرد؟
۰۵آیا مصرفِ کلروکین برایِ کودکان خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه P01BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.