پیریدوکسین/تیامین/سیانوکوبالامین
این دارو فرآوردهای تزریقی از ویتامینهای ب۶، ب۱ و ب۱۲ است؛ ویتامینهایی که در سوختوساز، خونسازی و عملکرد اعصاب نقش دارند.
بیشتر برای پیشگیری یا درمان کمبود مهم این ویتامینها و کمک به مدیریت نوروپاتیهای مرتبط با کمبود ویتامینهای ب به کار میرود. برای هر نوع درد یا بیحسی عصبی، بدون بررسی علت، مناسب نیست.
بهدلیل مقدار بالای ویتامین ب۶، تزریقهای مکرر یا طولانیمدت میتواند خودش باعث آسیب عصبی حسی شود. این دارو باید توسط کادر درمان و طبق برنامهٔ تجویزشده، معمولاً بهصورت عضلانی عمیق و آهسته، تزریق شود.
اگر لوودوپا مصرف میکنید، کمخونی یا بیماری کبد و کلیه دارید، سابقهٔ حساسیت به ویتامینهای ب یا کبالت دارید، یا به بیماری ارثی عصب بینایی لبر مبتلا هستید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، سن پایین و مصرف همزمان مکملهای ب نیز نیاز به بررسی دارند.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این فرآوردهٔ تزریقی، ترکیبی از سه ویتامین محلول در آبِ گروه ب است: تیامین، پیریدوکسین و سیانوکوبالامین. از نظر ردهبندی دارویی، در گروه ویتامینهای ب و بخش گوارش و سوختوساز قرار میگیرد. تیامین در تولید انرژی، پیریدوکسین در سوختوساز اسیدهای آمینه و ساخت برخی پیامرسانهای عصبی، و سیانوکوبالامین در خونسازی و عملکرد اعصاب نقش دارد. هدف اصلی آن جبران کمبودهای مهم و کمک به مدیریت آسیبهای عصبیِ مرتبط با کمبود است؛ اگر درد یا بیحسی علت دیگری داشته باشد، درمان اصلی آن محسوب نمیشود.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان کمبود مهم ویتامین ب۱۲
- پیشگیری و درمان کمبود ویتامینهای ب۱ و ب۶
- کمک به مدیریت نوروپاتیهای محیطی مرتبط با کمبود ویتامینهای گروه ب
- کمبود ناشی از دریافت ناکافی، کاهش جذب، سوءتغذیه یا افزایش نیاز، هنگامی که پزشک شکل تزریقی را لازم بداند
روش مصرف
این دارو باید توسط پزشک یا پرستار تزریق شود؛ فرآوردههای این ترکیب معمولاً بهآرامی و بهصورت عضلانی عمیق تجویز میشوند و نباید خودسرانه به رگ تزریق شوند. چون دارو تزریقی است، زمان وعدهٔ غذایی تداخل مهمی با آن ندارد. تعداد نوبتها و مدت درمان را نسخه تعیین میکند؛ نوبتها را منظم پیگیری کنید، برنامه را خودسرانه طولانیتر یا بیشتر نکنید و برای جبران نوبت فراموششده تزریق اضافی نگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود مهم ویتامین ب۱۲
پیش از شروع، علت کمبود باید مشخص شود؛ در سوءجذب یا کمخونی پرنیشیوز، برنامهٔ جایگزینی ویتامین ب۱۲ ممکن است با این فرآورده متفاوت باشد.
کمبود ویتامینهای ب۱ و ب۶
مدت درمان باید کوتاه و با ارزیابی پزشک تعیین شود؛ در صورت بروز گزگز یا بیحسی، ادامهٔ درمان باید بازبینی شود.
نوروپاتی محیطی مرتبط با کمبود ویتامینهای گروه ب
پایداری یا تشدید علائم نیازمند بررسی علتهای دیگر نوروپاتی و بازبینی ضرورت ادامهٔ تزریق است.
کمبود ویتامینهای گروه ب ناشی از دریافت ناکافی، سوءجذب، سوءتغذیه یا افزایش نیاز
علت زمینهای، وضعیت جذب و امکان جایگزینی با درمان خوراکی باید بهطور دورهای ارزیابی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به تیامین، پیریدوکسین، سیانوکوبالامین، کبالت یا آمپولهای ویتامین ب را اطلاع دهید؛ واکنش شدید به تزریق قبلی اهمیت ویژه دارد.
- اگر بیماری ارثی عصب بینایی لبر یا کاهش بینایی مرتبط با مصرف دخانیات دارید، پیش از دریافت سیانوکوبالامین حتماً آن را مطرح کنید.
- اگر برای بیماری پارکینسون لوودوپا مصرف میکنید، نام و ترکیب دقیق دارویتان باید پیش از تزریق بررسی شود.
- وجود بیماری کبد یا کلیه را اطلاع دهید؛ برخی فرآوردههای تزریقیِ پرقدرت در این شرایط مناسب نیستند.
- اگر کمخونی، بهویژه کمخونی با گلبولهای قرمز بزرگ، دارید، علت کمبود ویتامین ب۱۲ یا فولات باید پیش از تزریق بررسی شود تا تشخیص پنهان نماند.
- اگر باردار یا شیرده هستید، قصد بارداری دارید، دارو برای کودک یا نوجوان است، یا از مکملها و آمپولهای مشابه ویتامین ب استفاده میکنید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا سفتی محل تزریق
- تهوع، استفراغ، اسهال یا دلدرد
- خارش یا بثورات پوستی خفیف
- قرمز یا صورتی شدن موقت ادرار که معمولاً طی مدت کوتاهی برطرف میشود
- تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید یا غش: تزریق باید متوقف شود و با اورژانس تماس بگیرید.
- بیحسی، سوزش، کاهش حس، ضعف یا اختلال تعادل که تازه شروع شده یا پس از تزریقهای تکراری بدتر میشود: احتمال آسیب عصبی ناشی از ویتامین ب۶ مطرح است؛ ادامهٔ تزریق تا ارزیابی پزشک انجام نشود.
- کاهش یا تغییر ناگهانی دید، بهویژه در فرد مبتلا به بیماری لبر، یا تنگی نفس و ورم قابلتوجه پاها: فوراً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیریدوکسین میتواند اثر لوودوپا را کم کند، بهویژه اگر لوودوپا بدون کاربیدوپا مصرف شود. داروهای ضدسل مانند ایزونیازید و برخی داروهای دیگر مانند سیکلوسرین، پنیسیلامین و هیدرالازین ممکن است اثر یا نیاز بدن به ویتامین ب۶ را تغییر دهند؛ مصرف طولانی فوروزماید نیز میتواند سطح ویتامین ب۱ را کاهش دهد. داروهای کاهندهٔ اسید معده و مصرف زیاد و طولانی الکل ممکن است کمبود ویتامین ب۱۲ یا دیگر ویتامینهای ب را تشدید کنند. این محلول را در یک سرنگ یا سرم با داروی دیگری مخلوط نکنید مگر کادر درمان تأیید کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بدن در بارداری و شیردهی به ویتامینهای گروه ب نیاز دارد، اما ایمنی این ترکیب تزریقیِ پرقدرت در این دورهها بهطور کامل مشخص نیست و مصرف خودسرانه مناسب نیست. هر سه ویتامین وارد شیر مادر میشوند و اثر دوزهای بالای ترکیب بر نوزاد بهخوبی روشن نیست؛ بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از هر تزریق به پزشک اطلاع دهید.
نگهداری
دارو را در بستهبندی اصلی، دور از نور و دسترس کودکان و طبق بروشور همان برند نگهداری کنید؛ برای بسیاری از فرآوردههای این ترکیب دمای یخچال، یعنی ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، توصیه میشود. از یخزدگی و گرمای زیاد جلوگیری کنید و پیش از تزریق تاریخ انقضا، شفافیت محلول و نبود ذرات یا تغییر رنگ غیرعادی را بررسی کنید. آمپول بازشده را برای نوبت بعد نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 100 mg / 3mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این آمپول هر نوع گزگز یا درد عصبی را درمان میکند؟
۰۲آیا میتوانم آن را خودم در خانه تزریق کنم یا به رگ بزنم؟
۰۳چرا بعد از تزریق ادرارم قرمز یا صورتی شده است؟
۰۴اگر لوودوپا میخورم، آیا این آمپول برای من ممنوع است؟
۰۵آیا میتوانم همزمان قرص یا آمپول دیگری از ویتامینهای ب مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۰ سازنده، در گروه A11EA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.