پنیسیلامین
پنیسیلامین دارویی از گروهِ کلاتکنندههای فلزات (Chelating Agent) است که به دفعِ مسِ اضافی از بدن کمک میکند و در برخی بیماریهای خودایمنیِ مفصلی نیز کاربرد دارد.
بیشترین کاربردِ این دارو در درمانِ بیماریِ ویلسون و پیشگیری از سنگهای کلیویِ سیستینی است؛ گاهی نیز در آرتریتِ روماتوئیدِ شدید و مقاوم به درمانهای دیگر تجویز میشود.
این دارو میتواند بر خونسازی، پوست و عملکردِ کلیه اثر بگذارد، به همین دلیل در تمامِ دورانِ مصرف نیاز به آزمایشهای دورهای و پیگیریِ منظمِ پزشک دارید.
اگر تب، کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ لثه، ورمِ ناگهانیِ دستوپا، کاهشِ حجمِ ادرار یا بثوراتِ گستردهٔ پوستی دیدید، بدونِ تأخیر با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پنیسیلامین ترکیبی مشتق از پنیسیلین است، هرچند خودِ آن خاصیتِ آنتیبیوتیکی ندارد. این دارو در بدن به فلزاتی مانندِ مس متصل میشود و دفعِ آن را از طریقِ ادرار افزایش میدهد؛ به همین دلیل، رکنِ اصلیِ درمانِ بیماریِ ویلسون به شمار میرود. همچنین با اتصال به سیستئین، ترکیبِ محلولتری میسازد که خطرِ تشکیلِ سنگهای سیستینی را در کلیه کم میکند. علاوه بر این، در برخی بیمارانِ مبتلا به آرتریتِ روماتوئیدِ فعال و مقاوم به درمانهای دیگر نیز بهعنوانِ داروییِ تعدیلکنندهٔ سیستمِ ایمنی بهکار میرود، هرچند امروزه کمتر از گذشته تجویز میشود. به دلیلِ دامنهٔ عوارضِ احتمالی، مصرفِ آن همیشه باید با شروعِ آهسته و پایشِ منظمِ آزمایشگاهی همراه باشد.
موارد مصرف
- درمانِ بیماریِ ویلسون (تجمعِ مسِ اضافی در کبد و سایرِ اندامها)
- پیشگیری از سنگهای کلیویِ سیستینی در بیماریِ سیستینوری
- درمانِ آرتریتِ روماتوئیدِ فعال و شدید که به درمانهای معمول پاسخ نداده است
- در مواردِ خاص، کمک به دفعِ سربِ اضافی از بدن، طبقِ تشخیصِ پزشک
روش مصرف
پنیسیلامین را معمولاً باید با معدهٔ خالی و با فاصله از غذا، شیر و سایرِ داروها یا مکملهای حاویِ آهن، کلسیم، روی یا آنتیاسید مصرف کرد، زیرا این ترکیبات میتوانند جذبِ دارو را کم کنند؛ پزشک یا داروساز دربارهٔ فاصلهٔ دقیقِ مصرف راهنمایی میکند. درمان معمولاً از مقدارِ کم آغاز و بهتدریج و تنها طبقِ نظرِ پزشک تنظیم میشود. مصرفِ منظم و پایبندی به زمانبندیِ تجویزشده اهمیتِ زیادی دارد و نباید بدونِ هماهنگی با پزشک، مصرف را تغییر داد یا ناگهان قطع کرد. مراجعهٔ بهموقع برای آزمایشهای خون و ادرار نیز بخشِ جداییناپذیرِ این درمان است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیماری ویلسون (تجمع مس اضافی در کبد و سایر اندامها)
درمان معمولاً طولانیمدت و پیوسته است؛ با معده خالی، حداقل ۱ ساعت پیش از غذا یا ۲ ساعت پس از آن مصرف شود و با آهن، روی و آنتیاسیدها فاصله داشته باشد. دوز بزرگسالان معمولاً از ۲۰۰۰ میلیگرم در روز بیشتر نمیشود.
پیشگیری از سنگهای کلیوی سیستینی در بیماری سیستینوری
کمترین دوز مؤثر بر اساس میزان سیستین ادرار انتخاب شود؛ نوشیدن مایعات فراوان، بهویژه شبها، اهمیت دارد. دارو با معده خالی مصرف شود و دوز روزانه معمولاً از ۴۰۰۰ میلیگرم بیشتر نشود.
آرتریت روماتوئید فعال و شدید مقاوم به درمانهای معمول
اثر درمانی ممکن است ۲ تا ۳ ماه زمان ببرد؛ دوزهای بیش از ۵۰۰ میلیگرم در روز در چند نوبت تقسیم شوند و شمارش خون و آزمایش ادرار بهطور منظم پیگیری شود.
دفع سرب اضافی از بدن در موارد خاص
فقط در موارد منتخب و با پایش سطح سرب خون و ادرار و عملکرد کلیه مصرف شود؛ در مسمومیت شدید یا علامتدار، درمانهای استاندارد دیگر معمولاً ارجحاند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به پنیسیلامین یا پنیسیلین را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماریِ کلیوی یا سابقهٔ اختلالاتِ خونی مانندِ کاهشِ گلبولِ سفید یا پلاکت دارید، پیش از شروع با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملها، بهویژه هرگونه داروی سرکوبکنندهٔ سیستمِ ایمنی، را به پزشک بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- در صورتِ برنامهریزی برای هرگونه جراحی، پزشک یا جراح را از مصرفِ این دارو مطلع کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع، کاهشِ اشتها یا تغییرِ موقتِ حسِ چشایی
- بثوراتِ خفیفِ پوستی یا خارش
- دردِ خفیفِ شکم یا سوءهاضمه
- آفتِ دهانی
- تب، گلودرد یا هر نشانهٔ ناگهانیِ عفونت — میتواند نشانهٔ افتِ گلبولهای سفید باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- کبودیِ غیرعادی یا خونریزیِ لثه و بینی — میتواند بهدلیلِ افتِ پلاکت باشد؛ سریع با پزشک تماس بگیرید.
- ورمِ دست و پا، کاهشِ حجمِ ادرار یا کفکردنِ ادرار — از نشانههای احتمالیِ آسیبِ کلیوی است و باید فوراً بررسی شود.
- بثوراتِ گستردهٔ پوستی، تاول یا تورمِ صورت و لب — میتواند واکنشِ آلرژیکِ جدی باشد؛ در صورتِ دشواریِ تنفس، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعفِ عضلانیِ فزاینده، افتادگیِ پلک یا دوبینی — بهندرت ممکن است نشانهٔ اختلالِ نادرِ عصبیعضلانی باشد و باید به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پنیسیلامین در کنارِ نمکهای آهن، کلسیم، روی و آنتیاسیدها ممکن است کمجذب شود، بنابراین بهتر است فاصلهٔ زمانیِ مناسبی میانِ مصرفِ آنها رعایت شود. همزمانی با داروهای سرکوبکنندهٔ سیستمِ ایمنی یا سایرِ داروهایی که بر مغزِ استخوان اثر میگذارند، میتواند خطرِ عوارضِ خونی را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با داروهای ضدِ التهابیِ غیراستروئیدی یا سایرِ داروهای مؤثر بر کلیه نیز نیازمندِ احتیاطِ بیشتر است. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و پایش شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ پنیسیلامین در بارداری معمولاً توصیه نمیشود، زیرا با خطرِ اختلالاتِ بافتِ همبند در جنین مرتبط دانسته شده است؛ در بیماریِ ویلسون، پزشک بر اساسِ ضرورت و با کمترین مقدارِ مؤثر تصمیم میگیرد. اطلاعِ روشنی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر و اثرِ آن بر نوزاد در دست نیست، پس مصرف در دورانِ شیردهی باید تنها با تجویز و نظارتِ مستقیمِ پزشک باشد.
نگهداری
پنیسیلامین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهبندی دستورِ دیگری قید شده باشد. آن را کاملاً دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پنیسیلامین همان پنیسیلین است؟
۰۲چرا در دورانِ مصرفِ این دارو باید مرتب آزمایشِ خون و ادرار بدهم؟
۰۳چرا باید این دارو را با فاصله از غذا و برخی مکملها مصرف کنم؟
۰۴آیا هنگامِ مصرفِ این دارو باید غذاهای پرمس را محدود کنم؟
۰۵آیا میتوان مصرفِ پنیسیلامین را خودسرانه قطع کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۶ سازنده، در گروه M01CC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.