بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · گوارش و سوخت‌وساز

پیریدوکسین

Pyridoxine
رده ATC A11HA02شکل تزریقیدوز 50 mg/1mL، 100 mg/1mLبرند در ایران ۸
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

پیریدوکسین (ویتامین ب۶) ویتامینی محلول در آب است که بدن برای سوخت‌وسازِ اسیدهای آمینه، ساختِ انتقال‌دهنده‌های عصبی و تولیدِ خون به آن نیاز دارد.

بیشتر برای چه؟

بیشتر برای جبرانِ کمبودِ ویتامین ب۶ و پیشگیری یا درمانِ آسیبِ عصبیِ ناشی از داروهایی مانند ایزونیازید به‌کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

برخلافِ تصورِ رایج، مصرفِ طولانی‌مدت یا دوزِ بالای این ویتامین می‌تواند خود باعثِ آسیبِ عصبی شود؛ دوز و مدتِ مصرف را فقط پزشک باید تعیین کند.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر بی‌حسی یا گزگزِ دست و پا، نشانه‌های آلرژیک، یا واکنشِ غیرِعادی در محلِ تزریق دیدید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Pyridoxine
۰۲

معرفی دارو

پیریدوکسین، که به آن ویتامین ب۶ نیز می‌گویند، ویتامینی محلول در آب از خانوادهٔ ویتامین‌های ب است که بدن برای بسیاری از فرآیندهای حیاتی به آن نیاز دارد. این ویتامین در بدن به شکلِ فعالِ خود (پیریدوکسال فسفات) درمی‌آید و به‌عنوانِ کوآنزیم در سوخت‌وسازِ اسیدهای آمینه، ساختِ انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و دوپامین، و تولیدِ هموگلوبین نقش دارد. شکلِ تزریقیِ پیریدوکسین معمولاً در مواردی به‌کار می‌رود که بدن به مقدارِ بیشتری از این ویتامین نیاز دارد یا جذبِ خوراکیِ آن کافی نیست. هدفِ اصلیِ این دارو، جبرانِ کمبودِ ویتامین ب۶ و پیشگیری یا درمانِ آسیبِ عصبیِ ناشی از برخی داروهاست. مصرفِ آن، مانندِ هر داروی تزریقی، باید زیرِ نظرِ پزشک یا در مرکزِ درمانی انجام شود.

۰۳

موارد مصرف

  • جبرانِ کمبودِ ویتامین ب۶ ناشی از تغذیهٔ نامناسب، بیماری‌های گوارشی یا مصرفِ الکل
  • پیشگیری و درمانِ التهابِ عصبیِ ناشی از مصرفِ داروی ایزونیازید (درمانِ سل) و برخی داروهای مشابه
  • درمانِ کمکی در برخی انواعِ کم‌خونیِ پاسخ‌دهنده به پیریدوکسین
  • کمک به کنترلِ برخی اختلالاتِ نادرِ متابولیکی و تشنج‌های وابسته به پیریدوکسین در نوزادان، زیرِ نظرِ متخصص
  • کمک به مدیریتِ برخی مسمومیت‌های دارویی خاص، تحتِ نظرِ مستقیمِ پزشک در بیمارستان
۰۴

روش مصرف

این شکل از پیریدوکسین به‌صورت تزریقی است و معمولاً توسط پزشک یا پرستار، به‌صورتِ عضلانی یا وریدی، تجویز و تزریق می‌شود. دفعات و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ علتِ مصرف و شرایطِ فرد تعیین می‌کند و نباید بدونِ مشورت تغییر یا قطع شود، به‌ویژه اگر برای پیشگیری از عارضهٔ عصبیِ داروهای دیگر تجویز شده باشد. اگر نوبتی از تزریق فراموش شد یا در برنامهٔ درمان تأخیر افتاد، موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید، نه اینکه خودسرانه دوز را جبران کنید. همچنین اگر هم‌زمان از مکمل‌ها یا داروهای دیگرِ حاویِ ویتامین ب۶ استفاده می‌کنید، حتماً به پزشک اطلاع دهید تا از مصرفِ بیش‌ازحد جلوگیری شود.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

کمبود ویتامین ب۶ ناشی از تغذیهٔ نامناسب، سوءجذب گوارشی یا مصرف الکل

بزرگسالان۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم عضلانی یا وریدی، روزی یک‌بار به مدت ۳ هفته؛ سپس معمولاً ۲ تا ۵ میلی‌گرم روزانه برای چند هفته
کودکان۵ تا ۲۵ میلی‌گرم عضلانی یا وریدی، روزی یک‌بار به مدت ۳ هفته؛ سپس ۲٫۵ تا ۵ میلی‌گرم روزانه

پس از اصلاح تغذیه یا رفع اختلال جذب، ادامهٔ تزریق معمولاً لازم نیست و ادامهٔ درمان اغلب با فرآوردهٔ خوراکی انجام می‌شود.

پیشگیری از التهاب عصبی ناشی از درمان با ایزونیازید

بزرگسالان۱۰ تا ۲۵ میلی‌گرم روزانه؛ در افراد پرخطر معمولاً ۲۵ تا ۵۰ میلی‌گرم روزانه، تا پایان درمان با ایزونیازید
کودکان۱ تا ۲ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم وزن بدن، روزانه؛ حداکثر ۲۵ تا ۵۰ میلی‌گرم در روز، تا پایان درمان با ایزونیازید

تزریق برای پیشگیری فقط در صورت نبود امکان مصرف خوراکی انجام می‌شود؛ مقدار مصرف در داروهای مشابه به داروی مسبب بستگی دارد.

درمان التهاب عصبی ناشی از ایزونیازید

بزرگسالان۵۰ میلی‌گرم هر ۸ ساعت؛ معمولاً تا ۳ هفته، سپس دوز پیشگیری تا پایان درمان با ایزونیازید
کودکان۲ تا ۵ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز؛ معمولاً تا ۳ هفته، سپس دوز پیشگیری

با بهبود علائم، دوز باید کاهش یابد؛ باقی‌ماندن یا تشدید بی‌حسی و سوزش نیازمند ارزیابی پزشکی است.

کم‌خونی پاسخ‌دهنده به پیریدوکسین، به‌ویژه کم‌خونی سیدروبلاستیک ارثی

بزرگسالان۱۰۰ تا ۴۰۰ میلی‌گرم در روز، در دوزهای منقسم؛ پس از پاسخ خونی، کاهش به کمترین دوز مؤثر برای نگهداری

پاسخ با شمارش خون و ذخایر آهن پایش شود؛ دوزهای بالاتر و درمان طولانی‌مدت خطر نوروپاتی محیطی دارند.

مسمومیت حاد با ایزونیازید

بزرگسالاندر مقدار معلوم، ۱ گرم پیریدوکسین به‌ازای هر گرم ایزونیازید، وریدی آهسته؛ در مقدار نامعلوم، ۵ گرم وریدی طی ۳۰ تا ۶۰ دقیقه؛ در صورت تداوم تشنج، تکرار فقط با نظر سم‌شناس
کودکاندر مقدار معلوم، ۱ گرم به‌ازای هر گرم ایزونیازید؛ در مقدار نامعلوم، ۷۰ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم وزن بدن وریدی، حداکثر ۵ گرم؛ تکرار فقط با نظر سم‌شناس

این درمان فقط در بیمارستان و همراه با تأمین راه هوایی، کنترل تشنج و درمان اسیدوز انجام می‌شود.

تنظیم دوز: این مقادیر عمومی‌اند و جایگزین نسخه نیستند؛ پزشک باید مقدار و مدت درمان را بر پایهٔ سن، وزن، شدت بیماری و امکان مصرف خوراکی تعیین کند. در نارسایی کلیه یا کبد، سالمندان و نوزادان نارس، به‌ویژه هنگام تزریق طولانی‌مدت، تنظیم و پایش لازم است؛ دوزهای بالا و طولانی‌مدت می‌توانند نوروپاتی محیطی ایجاد کنند و دوزهای گرمی فقط برای مسمومیت حاد و در بیمارستان به‌کار می‌روند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • هرگونه حساسیتِ شناخته‌شده به پیریدوکسین یا سایرِ اجزای این فرآورده
  • بیماریِ کلیوی یا اختلال در عملکردِ کلیه
  • مصرفِ هم‌زمانِ لوودوپا (داروی پارکینسون) یا داروهای ضدتشنج مانند فنی‌توئین و فنوباربیتال
  • هرگونه مکمل یا فرآوردهٔ دیگرِ حاویِ ویتامین ب۶
  • بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
  • سابقهٔ بی‌حسی، گزگز یا مشکلاتِ عصبی در دست و پا
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • دردِ خفیف، قرمزی یا سفتیِ موضعی در محلِ تزریق
  • سردرد
  • حالتِ تهوعِ خفیف
  • احساسِ گزگز یا سوزن‌سوزن‌شدنِ گذرا
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • بی‌حسی، گزگز یا ضعفِ پیش‌رونده در دست‌ها و پاها، به‌ویژه در مصرفِ طولانی‌مدت یا دوزِ بالا — در صورتِ بروز، موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا دربارهٔ ادامهٔ درمان تصمیم بگیرد.
  • نشانه‌های واکنشِ آلرژیک شدید مانند کهیر، خارشِ گسترده، یا تورمِ صورت، لب و زبان — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • مشکلِ تنفسی، سرگیجهٔ شدید یا احساسِ غش بلافاصله پس از تزریق — با اورژانس تماس بگیرید.
  • دردِ شدید، تورمِ پیش‌رونده یا ترشح از محلِ تزریق که بهبود نمی‌یابد — به پزشک اطلاع دهید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

پیریدوکسین می‌تواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. مصرفِ هم‌زمان با لوودوپا بدونِ کاربی‌دوپا، که در بیماریِ پارکینسون به‌کار می‌رود، ممکن است اثرِ درمانیِ لوودوپا را کاهش دهد. برخی داروهای ضدتشنج مانند فنی‌توئین و فنوباربیتال نیز می‌توانند با این ویتامین تداخل داشته باشند. از سویی، داروهایی مانند ایزونیازید، سیکلوسرین، هیدرالازین و پنی‌سیلامین نیازِ بدن به پیریدوکسین را افزایش می‌دهند؛ به همین دلیل گاهی این دو دارو در کنارِ هم تجویز می‌شوند. فهرستِ کاملِ داروها، مکمل‌ها و گیاه‌دارویی‌هایی را که مصرف می‌کنید، حتماً به پزشک و داروساز بگویید.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

ویتامین ب۶ در دورانِ بارداری برای رشدِ جنین لازم است و در مقادیرِ متعارف، ایمن شناخته می‌شود؛ حتی گاهی برای کاهشِ تهوعِ بارداری زیرِ نظرِ پزشک تجویز می‌شود. بااین‌حال، شکلِ تزریقی و دوزهای بالاترِ آن باید تنها با تشخیص و نظارتِ مستقیمِ پزشک مصرف شود. این ویتامین به شیرِ مادر نیز منتقل می‌شود؛ اگر باردار هستید یا شیر می‌دهید، پیش از هر تزریق حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.

۱۰

نگهداری

آمپول‌های پیریدوکسین را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید، مگر آنکه روی بسته‌بندی دستورِ دیگری قید شده باشد. آن‌ها را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. اگر محلولِ داخلِ آمپول تغییرِ رنگ داده یا ذراتِ معلق در آن دیده می‌شود، از آن استفاده نکنید. آمپول‌ها و سرنگ‌های استفاده‌شده را طبقِ راهنماییِ داروخانه یا مرکزِ درمانی دور بریزید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی50 mg / 1mL
تزریقی100 mg / 1mL
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۸ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
اسوه ویتامین ب6® 100 آمپول OSVE-VITAMIN B6® 100MG/2ML AMP
دارو سازی اسوه
تزریقی
ویتامین ب 6 VITAMIN B6
10 AMPULE in 1 BOX
دارو سازی اسوه
تزریقی
ویتامین ب6 100 م گ / 2 م ل آمپول VITAMIN B6 100/2ML AMP
دارو سازی اسوه
تزریقی
ویبسیکس VIBSIX
25 AMPULE in 1 BOX · 50 AMPULE in 1 BOX · 100 AMPULE in 1 BOX
داروسازی کاسپین تأمین
تزریقی
ویتامین ب6 100 م گ / 2 م ل آمپول VITAMIN B6 100/2ML AMP
داروسازی کاسپین تأمین
تزریقی
ویتامین ب6-شفا® 100م گ/م ل 3م ل آمپول VITAMIN B6-SHAFA® 100MG/ML 3ML AMP
لابراتوار داروسازی و بهداشتی شفا
تزریقی
ویتامین ب6-شفا® 50م گ/م ل 2م ل آمپول VITAMIN B6-SHAFA® 50/ML 2ML AMP
لابراتوار داروسازی و بهداشتی شفا
تزریقی
نیتروگلیسرین-پی اچ تی 5م گ/م ل 1م ل آمپول NITROGLYCERIN (PH&T) 5MG/ML 1ML AMP
ندای محیا
تزریقی
ویتامین ب6 VITAMIN B6
10 AMPULE in 1 BOX
کارخانجات دارو پخش
تزریقی
ویتامین ب6 100 VITAMIN B6 (D.P) 100MG/2ML AMP
کارخانجات دارو پخش
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا پیریدوکسین همراه با داروی ضدسل ایزونیازید تجویز می‌شود؟
مصرفِ طولانی‌مدتِ ایزونیازید می‌تواند ذخیرهٔ ویتامین ب۶ بدن را کم کند و به عصب‌های محیطی آسیب برساند. تجویزِ هم‌زمانِ پیریدوکسین از بروزِ این آسیبِ عصبی پیشگیری می‌کند یا آن را درمان می‌کند. پزشک بر اساسِ شرایطِ شما تصمیم می‌گیرد که آیا به این ترکیب نیاز دارید یا نه.
۰۲آیا مصرفِ زیاد یا طولانی‌مدتِ پیریدوکسین می‌تواند مضر باشد؟
بله؛ برخلافِ تصورِ رایج، دوزهای بالا و مصرفِ طولانی‌مدتِ این ویتامین می‌تواند خود باعثِ بی‌حسی و آسیبِ عصبیِ دست و پا شود. به همین دلیل، دوز و مدتِ مصرف را باید پزشک تعیین کند و نباید آن را خودسرانه و بدونِ تجویز ادامه داد.
۰۳تفاوتِ این دارو با «ویتامین ب کمپلکس» چیست؟
پیریدوکسین تنها یکی از ویتامین‌های گروهِ ب (ب۶) است، درحالی‌که فرآورده‌های «ب کمپلکس» معمولاً ترکیبی از چند ویتامینِ همین گروه هستند. پزشک بر اساسِ نوعِ کمبود یا نیازِ شما، یکی از این دو را تجویز می‌کند.
۰۴آیا تزریقِ این دارو در منزل هم امکان‌پذیر است؟
تزریق باید طبقِ دستورِ پزشک و ترجیحاً توسط پرسنلِ آموزش‌دیده انجام شود. اگر پزشک تزریق در منزل را تجویز کرده باشد، حتماً روشِ صحیحِ تزریق و نگهداریِ دارو را از داروساز یا پرستار بیاموزید.
۰۵اگر پس از تزریق، بی‌حسی یا گزگز در انگشتانم احساس کردم، باید نگران باشم؟
این نشانه می‌تواند به آسیبِ عصبیِ ناشی از این ویتامین مربوط باشد، به‌ویژه اگر مصرف طولانی یا با دوزِ بالا بوده باشد. بهتر است این موضوع را در اولین فرصت با پزشکِ خود مطرح کنید تا دربارهٔ ادامهٔ درمان تصمیم‌گیری شود.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۸ برند از ۵ سازنده، در گروه A11HA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.