سیانوکوبالامین
سیانوکوبالامین شکل دارویی ویتامین ب۱۲ و یک ویتامین محلول در آب است که برای ساخت گلبولهای قرمز، مادهٔ ژنتیکی و حفظ سلامت اعصاب لازم است. نوع تزریقی آن برای جبران کمبود ب۱۲، بهخصوص وقتی جذب خوراکی کافی نیست، بهکار میرود.
بیشتر برای درمان کمبود ب۱۲ و کمخونی ناشی از آن، بهویژه کمخونی پرنیشیوز و کمبود پس از جراحی یا بیماریهای معده و روده، استفاده میشود.
در صورت حساسیت به کبالت یا ویتامین ب۱۲ و نیز بیماری لِبِر، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ واکنش حساسیتی شدید پس از تزریق، هرچند نادر، ممکن است رخ دهد. تزریق را به فرد آموزشدیده بسپارید.
اگر علت کمخونی مشخص نیست، سابقهٔ جراحی معده یا روده، بیماری سوءجذب، بیماری کلیه یا قلب، علائم عصبی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش یا تغییر ناگهانی بینایی پس از تزریق نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیانوکوبالامین همان شکل دارویی ویتامین ب۱۲ است و در ردهٔ داروهای خون و خونسازی قرار میگیرد. این ویتامین برای ساخت مادهٔ ژنتیکی، گلبول قرمز و پوشش محافظ اعصاب نقش دارد؛ بنابراین کمبود آن میتواند کمخونی و علائم عصبی ایجاد کند. فرآوردهٔ مورد نظر بهصورت محلول تزریقی با قدرت ۱۰۰ میکروگرم در ۱ میلیلیتر عرضه میشود و ممکن است با نامهایی مانند ویتامین ب، بیتاویون یا ویبالمین دیده شود. تزریق، ویتامین را از مسیر گوارشی عبور میدهد و در کمبود ناشی از اختلال جذب مفید است.
موارد مصرف
- درمان کمبود تأییدشده یا محتمل ویتامین ب۱۲
- درمان کمخونی مگالوبلاستیک یا پرنیشیوز ناشی از کمبود ب۱۲
- جبران کمبود ب۱۲ وقتی جذب خوراکی بهعلت بیماری یا جراحی معده و روده کافی نیست
- درمان کمبود ب۱۲ همراه با علائم عصبی، برای جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی
روش مصرف
این دارو باید طبق نسخه و توسط پزشک، پرستار یا فرد آموزشدیده تزریق شود؛ معمولاً مسیر آن عضلانی یا زیرجلدی عمیق است و مسیر دقیق را برچسب همان فرآورده تعیین میکند. چون دارو تزریقی است، زمان غذا بر اثر آن تأثیری ندارد. مقدار، فاصلهٔ تزریق و طول درمان به علت کمبود، شدت علائم و نتایج آزمایش بستگی دارد؛ در کمخونی پرنیشیوز ممکن است درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت لازم باشد و قطع خودسرانه مناسب نیست. در صورت فراموششدن نوبت، با مرکز درمانی برای زمان جدید هماهنگ کنید و مقدار اضافی تزریق نکنید. تزریق وریدی یا مخلوطکردن این محلول با داروی دیگر را بدون دستور صریح تیم درمان انجام ندهید. محلول کدر، دارای ذرات یا با تغییررنگ غیرعادی نباید تزریق شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود تأییدشده یا محتمل ویتامین ب۱۲
در کمبود ناشی از رژیم غذایی و جذب طبیعی، درمان خوراکی معمولاً ترجیح دارد؛ تزریق برای کمبود شدید یا کافی نبودن درمان خوراکی بهکار میرود.
کمخونی مگالوبلاستیک یا پرنیشیوز ناشی از کمبود ب۱۲
در کمخونی شدید، پتاسیم خون در روزهای نخست پایش شود؛ اسیدفولیک بهتنهایی جایگزین ویتامین ب۱۲ نیست.
جبران کمبود ب۱۲ در صورت ناکافی بودن جذب خوراکی بهعلت بیماری یا جراحی معده و روده
در صورت ماندگار بودن علت سوءجذب، درمان نگهدارنده معمولاً طولانیمدت یا مادامالعمر است.
کمبود ب۱۲ همراه با علائم عصبی
درمان تزریقی باید بیدرنگ آغاز شود؛ تأخیر ممکن است آسیب عصبی را ماندگار کند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به سیانوکوبالامین، ویتامین ب۱۲، کبالت یا هر واکنش شدید پس از تزریق.
- بیماری لِبِر یا هر اختلال ارثی عصب بینایی؛ سیانوکوبالامین در بیماری لِبِر میتواند آسیب بینایی را سریعتر و شدیدتر کند.
- کمخونی شدید، بیماری قلبی یا کلیوی، یا سابقهٔ پایینبودن پتاسیم؛ در شروع درمان ممکن است پایش خون و پتاسیم لازم باشد.
- جراحی معده یا روده، کمخونی پرنیشیوز، بیماریهای سوءجذب، رژیم کاملاً گیاهی، یا علائمی مانند گزگز، بیحسی و اختلال تعادل.
- همهٔ داروها و مکملها، بهخصوص متفورمین، داروهای کاهندهٔ اسید معده، کلشیسین، برخی داروهای ضدتشنج، کلرامفنیکل و فولیکاسید.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی، یا تجویز برای نوزاد و کودک کمسن؛ نوع فرآورده و برنامهٔ درمان باید متناسب با سن و وضعیت بیمار انتخاب شود.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا سفتی گذرا در محل تزریق
- خارش یا دانههای پوستی خفیف و گذرا
- اسهال خفیف و گذرا
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاری یا کاهش ناگهانی بینایی، درد چشم یا اختلال دید تازه: تزریق بعدی را تا ارزیابی پزشک انجام ندهید و فوراً برای ارزیابی مراجعه کنید، بهویژه اگر بیماری لِبِر دارید.
- تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، تپش قلب شدید یا ورم سریع پاها و بدن: احتمال عارضهٔ قلبی یا گردش خون مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، گرفتگی عضلات، گیجی یا بینظمی ضربان در آغاز درمان کمخونی شدید: میتواند نشانهٔ افت پتاسیم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهمی با غذا ندارد، چون فرآورده تزریقی است. متفورمین و داروهای کاهندهٔ اسید معده، بهویژه در مصرف طولانی، میتوانند جذب ب۱۲ از غذا را کم کنند؛ این موضوع ممکن است باعث ادامهٔ کمبود شود، اما معمولاً به معنی خنثیشدن اثر تزریق نیست. کلرامفنیکل میتواند پاسخ خونسازی را کاهش دهد و فولیکاسید ممکن است کمخونی ناشی از کمبود ب۱۲ را پنهان کند، بدون اینکه آسیب عصبی را درمان کند. کلشیسین، برخی داروهای ضدتشنج و مصرف سنگین و طولانیمدت الکل نیز میتوانند کمبود ب۱۲ را تشدید کنند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و این محلول را با داروی دیگری در یک سرنگ مخلوط نکنید مگر سازگاری آن بررسی شده باشد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین ب۱۲ برای خونسازی و رشد عصبی جنین لازم است و کمبود مادر باید درمان شود؛ در بارداری، تشخیص علت و انتخاب شکل و برنامهٔ مناسب اهمیت دارد. ب۱۲ وارد شیر مادر میشود و درمان کمبود مادر معمولاً با شیردهی سازگار است؛ اگر مادر کمبود شدید یا رژیم کاملاً گیاهی دارد، وضعیت ب۱۲ نوزاد نیز باید بررسی شود. برای نوزادان، بهخصوص نوزادان نارس، نوع فرآوردهٔ تزریقی باید با دقت انتخاب شود.
نگهداری
در دمای اتاق، معمولاً ۱۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور مستقیم نگه دارید و از یخزدگی محافظت کنید. آمپول را دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا، یا در صورت آسیبدیدگی، کدورت، ذرات یا تغییررنگ غیرعادی، استفاده نکنید. دستور درجشده روی جعبهٔ همان برند برای دما و مدت نگهداری اولویت دارد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این آمپول برای هر نوع خستگی یا کمخونی مناسب است؟
۰۲اگر کمخونی پرنیشیوز داشته باشم، آیا با بهترشدن حال میتوانم تزریق را قطع کنم؟
۰۳آیا مصرف متفورمین یا داروهای معده باعث میشود آمپول اثر نکند؟
۰۴آیا میتوان سیانوکوبالامین را همراه فولیکاسید مصرف کرد؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق را از دست بدهم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۷ سازنده، در گروه B03BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.