سیانوکوبالامین
سیانوکوبالامین شکل دارویی ویتامین ب۱۲ و از داروهای خونساز است. با جبران کمبود ب۱۲ به ساخت گلبولهای قرمز و حفظ سلامت اعصاب کمک میکند.
بیشتر برای درمان کمبود ب۱۲ و کمخونی ناشی از آن، بهخصوص وقتی جذب گوارشی کافی نیست، استفاده میشود. در برخی افراد برای پیشگیری از برگشت کمبود نیز ادامه مییابد.
تزریق وریدی این فرآورده مناسب نیست و باید طبق مسیر تعیینشده برای همان آمپول انجام شود. حساسیت به کبالت یا ب۱۲ و بیماری لِبر را پیش از تزریق حتماً مطرح کنید.
اگر پس از تزریق تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، درد قفسه سینه یا تپش شدید قلب داشتید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. تداوم بیحسی، گزگز، ضعف یا اختلال تعادل نیز نیازمند پیگیری سریع است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیانوکوبالامین شکل ساختهشدهٔ ویتامین ب۱۲ و متعلق به گروه داروهای خونساز است. ویتامین ب۱۲ برای ساخت مادهٔ ژنتیکی سلولها، گلبولهای قرمز و پوشش سالم اعصاب ضروری است. تزریق آن کمبود ب۱۲ را جبران میکند و در اختلال جذب گوارشی اهمیت بیشتری دارد. اصلاح کمخونی ممکن است پیش از برطرفشدن علائم عصبی رخ دهد؛ بنابراین پیگیری درمان و آزمایشهای لازم مهم است.
موارد مصرف
- درمان کمبود ویتامین ب۱۲
- درمان کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
- درمان کمبود ب۱۲ در کمخونی پرنیشیوز
- درمان کمبود ب۱۲ پس از جراحی معده یا روده و بیماریهای گوارشیِ مختلکنندهٔ جذب
- درمان کمبود شدید یا همراه با علائم عصبی، زمانی که پزشک جایگزینی تزریقی را انتخاب میکند
- پیشگیری از عود کمبود ب۱۲ در افرادی که به درمان نگهدارنده نیاز دارند
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت تزریق عضلانی و در برخی فرآوردهها زیرجلدی عمیق تجویز میشود؛ مسیر دقیق و فاصلهٔ نوبتها را پزشک تعیین میکند. زمان غذا خوردن معمولاً اهمیتی ندارد، چون دارو از راه تزریق وارد بدن میشود. تزریق وریدی انجام نشود و تزریق را فرد آموزشدیده انجام دهد. نوبتها را منظم پیگیری کنید و درمان را بدون هماهنگی قطع یا جایگزین نکنید؛ در برخی علتها درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت لازم است. اگر نوبتی از دست رفت، با مرکز درمانی تماس بگیرید و خودسرانه تزریق اضافی انجام ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود ویتامین ب۱۲
اگر علت کمبود رژیم غذایی و جذب روده طبیعی باشد، پس از اصلاح رژیم ممکن است درمان خوراکی کافی باشد؛ تزریق وریدی مناسب نیست.
کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
شمارش خون و پاسخ رتیکولوسیتی پیگیری شود؛ فولات نباید جایگزین ویتامین ب۱۲ شود.
کمبود ویتامین ب۱۲ در کمخونی پرنیشیوز
بهعلت اختلال پایدار جذب، درمان نگهدارنده معمولاً مادامالعمر است.
کمبود ویتامین ب۱۲ پس از جراحی معده یا روده و بیماریهای گوارشی مختلکنندهٔ جذب
در سوءجذب برگشتناپذیر، درمان نگهدارنده معمولاً طولانیمدت یا مادامالعمر است.
کمبود شدید یا همراه با علائم عصبی، زمانی که جایگزینی تزریقی انتخاب میشود
در شروع درمان کمخونی شدید، پایش پتاسیم اهمیت دارد؛ آسیب عصبی طولکشیده ممکن است برگشتناپذیر باشد.
پیشگیری از عود کمبود ویتامین ب۱۲ در افراد نیازمند درمان نگهدارنده
در کمخونی پرنیشیوز و سوءجذب برگشتناپذیر، قطع یا فاصلهانداختن خودسرانه میتواند باعث عود کمبود شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سیانوکوبالامین، هیدروکسوکوبالامین، کبالت یا هر داروی تزریقی حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید.
- اگر بیماری لِبر، نارسایی شدید کلیه، سابقهٔ افت پتاسیم یا کمخونی شدید دارید، پیش از شروع درمان مطرح کنید.
- سابقهٔ جراحی معده یا روده، بیماریهای گوارشی، رژیم غذایی بدون فرآوردههای حیوانی یا علت احتمالی کمبود ب۱۲ را به پزشک بگویید.
- فهرست همهٔ داروها، ویتامینها و مکملها، بهویژه متفورمین، داروهای کاهشدهندهٔ اسید معده، کلرامفنیکل و اسیدفولیک، را ارائه دهید.
- اگر بیحسی، گزگز، ضعف، اختلال تعادل یا مشکلات حافظه دارید، آن را جدی بگیرید؛ آسیب عصبی ناشی از کمبود ب۱۲ ممکن است ماندگار شود.
- برای نوزادان و کودکان، بهویژه نوزادان نارس، نوع فرآورده و برنامهٔ تزریق باید اختصاصی و توسط متخصص تعیین شود. بارداری و شیردهی را نیز پیش از درمان اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا حساسیت محل تزریق
- تهوع یا استفراغ خفیف
- اسهال گذرا
- سردرد یا سرگیجه
- خارش یا دانههای پوستی گذرا
- کهیر گسترده، تورم لبها، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس شدید، بدترشدن تنفس هنگام درازکشیدن، سرفهٔ کفآلود، تورم ناگهانی یا افزایش سریع وزن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید عضلات، گرفتگی عضلات، تپش قلب، گیجی، تشنگی زیاد یا ادرار مکرر، بهویژه پس از شروع درمان کمخونی شدید: فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- درد، گرمی یا تورم یکطرفهٔ پا، یا درد قفسهٔ سینه و تنگی نفس ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تغییر یا افت سریع بینایی، بهخصوص در فرد مبتلا به بیماری لِبر: تزریق بعدی را انجام ندهید و فوراً ارزیابی پزشکی شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
غذا و نوشیدنی معمولاً تداخل قابلتوجهی با تزریق سیانوکوبالامین ندارند. کلرامفنیکل ممکن است پاسخ خونی به ب۱۲ را در درمان کمخونی کاهش دهد. متفورمین، برخی داروهای کاهشدهندهٔ اسید معده، کلشیسین و مصرف زیاد و طولانیمدت الکل میتوانند کمبود ب۱۲ را ایجاد یا تشدید کنند؛ اثر آنها بیشتر بر جذب خوراکی است، نه اینکه خود تزریق را بیاثر کند. اسیدفولیک جایگزین ب۱۲ نیست و ممکن است کمخونی را پنهان کند، درحالیکه آسیب عصبی ادامه یابد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین ب۱۲ برای رشد و خونسازی جنین و مادر ضروری است؛ اگر کمبود تأیید شده باشد، درمان آن معمولاً نباید خودسرانه به تعویق بیفتد. سیانوکوبالامین وارد شیر میشود، اما در مقدار درمانی معمولاً با شیردهی سازگار است؛ مقدار و مسیر تزریق در بارداری و شیردهی باید با پزشک هماهنگ شود.
نگهداری
آمپول را در بستهٔ اصلی، معمولاً در دمای ۱۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور مستقیم و یخزدگی نگهداری کنید؛ دمای درجشده روی همان محصول اولویت دارد. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید. پیش از تزریق تاریخ انقضا، سالمبودن آمپول و نبود ذرات یا تغییر رنگ غیرعادی را بررسی کنید؛ محلول سیانوکوبالامین معمولاً قرمز است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آمپول سیانوکوبالامین همان ویتامین ب۱۲ است؟
۰۲آیا این آمپول برای هر نوع کمخونی یا خستگی مفید است؟
۰۳تزریق سیانوکوبالامین بهتر است یا قرص ب۱۲؟
۰۴اگر بعد از بهترشدن آزمایشها درمان را قطع کنم، مشکلی پیش میآید؟
۰۵آیا اسیدفولیک میتواند جایگزین آمپول ب۱۲ شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۱۰ سازنده، در گروه B03BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.