آلفا توکوفرول
آلفا توکوفرول شکل اصلی ویتامین ای و یک ویتامین محلول در چربی با نقش آنتیاکسیدانی است. فرآوردهٔ تزریقی آن برای جبران کمبود ویتامین ای در شرایط منتخب بهکار میرود.
مهمترین کاربرد آن پیشگیری یا درمان کمبود ویتامین ای در اختلال جذب چربی، مانند فیبروز کیستیک و کلستاز مزمن، است. در این شرایط جذب خوراکی ویتامین ای ممکن است کافی نباشد.
تزریق باید توسط کادر درمان و طبق نسخه انجام شود؛ تزریق خودسرانه مناسب نیست. ویتامین ای، بهویژه در مقدارهای بالا یا همراه داروهای رقیقکنندهٔ خون، میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد.
اگر کمبود ویتامین کا، خونریزی یا کبودی آسان، سابقهٔ لخته، بیماری کبدی یا صفراوی دارید یا داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بروز تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، خونریزی غیرمعمول یا علائم عصبی ناگهانی نیازمند رسیدگی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلفا توکوفرول یا ویتامین ای یک ویتامین محلول در چربی و عامل تغذیهای است. این ویتامین با نقش آنتیاکسیدانی از غشای سلولها در برابر آسیب اکسیداتیو محافظت میکند. کمبود واقعی آن بیشتر در اختلال جذب چربی، مانند فیبروز کیستیک یا کلستاز مزمن، دیده میشود. فرآوردهٔ تزریقی با قدرت ۱۰۰ واحد بینالمللی در هر میلیلیتر برای جبران این کمبود در شرایط منتخب استفاده میشود و مقدار و مسیر تزریق را پزشک تعیین میکند.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان کمبود ویتامین ای
- کمبود ویتامین ای ناشی از فیبروز کیستیک
- کمبود ویتامین ای ناشی از کلستاز مزمن
- کمبود ویتامین ای در برخی اختلالات شدید جذب چربی
روش مصرف
این دارو فقط بهصورت تزریقی و طبق نسخه مصرف میشود و تزریق آن باید توسط پزشک یا پرستار آموزشدیده انجام شود؛ خودتان آن را تزریق نکنید. برای شکل تزریقی، همراهی با غذا مطرح نیست. مقدار، مسیر تزریق و فاصلهٔ نوبتها بر اساس علت کمبود و وضعیت بیمار تعیین میشود؛ آنها را خودسرانه تغییر ندهید. اگر نوبتی از دست رفت، مقدار جبرانی دریافت نکنید و برای زمان مناسب نوبت بعدی با مرکز درمانی هماهنگ کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری و درمان کمبود ویتامین ای
برای پیشگیری یا درمان، زمانی استفاده میشود که مصرف خوراکی ممکن یا کافی نباشد؛ ادامهٔ درمان بر اساس سطح سرمی ویتامین ای تعیین میشود.
کمبود ویتامین ای ناشی از فیبروز کیستیک
سطح سرمی ویتامین ای باید بهطور منظم پایش شود و در صورت اصلاح جذب خوراکی، نیاز به ادامهٔ تزریق بازبینی شود.
کمبود ویتامین ای ناشی از کلستاز مزمن
بهدلیل اختلال جذب چربی، تنظیم دوز باید بر پایهٔ سطح سرمی ویتامین ای انجام شود؛ تزریق زیرجلدی انجام نشود.
کمبود ویتامین ای در اختلالات شدید جذب چربی
همزمان باید علت سوءجذب درمان شود و سطح ویتامین ای برای تعیین مدت درمان پایش گردد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به آلفا توکوفرول، ویتامین ای یا هر جزء فرآورده را بگویید.
- اگر کمبود ویتامین کا، خونریزی غیرعادی، کبودی آسان یا اختلال انعقاد دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- فهرست داروها، ویتامینها و مکملها، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون و ضدپلاکت، را ارائه کنید.
- مصرف قرص ضدبارداری خوراکی، سابقهٔ لخته در رگها یا نزدیکبودن جراحی را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از تزریق مطرح کنید.
- در نوزادان و کودکان، یا در بیماری شدید کبدی و صفراوی، ضرورت مصرف باید توسط پزشک تعیین شود؛ برخی فرآوردهها حاوی بنزیل الکلاند و برای نوزادان نارس یا رسیده مناسب نیستند.
عوارض احتمالی
- اسهال یا شلشدن مدفوع
- ناراحتی معده یا تهوع
- درد، قرمزی یا حساسیت خفیف در محل تزریق
- کهیر، خارش گسترده، تورم لبها یا زبان، خسخس یا تنگی نفس: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده، خوندماغ مکرر، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی: تزریق بعدی را تا ارزیابی پزشکی انجام ندهید؛ در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد ناگهانی و شدید، اختلال تکلم، ضعف یکطرفه، گیجی شدید یا کاهش هوشیاری: احتمال خونریزی جدی مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم فزاینده، قرمزی منتشر یا تب در محل تزریق: برای بررسی عارضهٔ موضعی یا عفونت، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل، افزایش خطر خونریزی در کنار داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین یا داروهای ضدپلاکت مانند آسپیرین و کلوپیدوگرل است؛ این خطر در مقدارهای بالاتر و در کمبود ویتامین کا بیشتر میشود. مکملها یا فرآوردههای دیگری را که ویتامین ای دارند بدون هماهنگی اضافه نکنید و مصرف قرص ضدبارداری خوراکی یا فرآوردههای گیاهی مؤثر بر خونریزی را نیز اعلام کنید. برای شکل تزریقی، تداخل مهمی با غذا شناخته نشده است؛ الکل تداخل مستقیم مشخصی ندارد، اما در بیماریهای کبدی یا صفراوی میتواند وضعیت زمینهای را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین ای برای بدن ضروری است، اما ایمنی و ضرورت مقدارهای درمانی این فرآوردهٔ تزریقی در بارداری و شیردهی بهطور کامل روشن نیست و مصرف آن بهطور معمول توصیه نمیشود. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، تزریق فقط در صورت تشخیص کمبود و تصمیم پزشک انجام شود. در نوزادان نارس و رسیده، فرآوردههای حاوی بنزیل الکل نباید مصرف شوند.
نگهداری
آمپولها را در دمای کمتر از ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و در بستهبندی اصلی نگهداری کنید و از یخزدگی محافظت نمایید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و آمپول آسیبدیده، تغییررنگداده یا تاریخگذشته را مصرف نکنید. باقیماندهٔ آمپول پس از بازشدن نباید نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آلفا توکوفرول همان ویتامین ای است؟
۰۲چرا بهجای قرص، آمپول ویتامین ای تجویز شده است؟
۰۳اگر وارفارین یا آسپیرین مصرف کنم، میتوانم این آمپول را بزنم؟
۰۴آیا تزریق آلفا توکوفرول در بارداری یا شیردهی مجاز است؟
۰۵بعد از تزریق چه علائمی خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه A11HA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.