پروکاربازین
پروکاربازین یک داروی ضدسرطان خوراکی از گروه عوامل آلکیلهکننده است. با آسیبزدن به مادهٔ ژنتیکی، رشد سلولهای سرطانی را کند یا متوقف میکند.
بیشتر همراه داروهای ضدسرطان دیگر برای لنفوم هوچکین پیشرفته و برخی تومورهای مغزی یا لنفومهای دستگاه عصبی مرکزی استفاده میشود.
این دارو میتواند گلبولهای خون را کاهش دهد؛ تب، خونریزی غیرعادی یا تنگی نفس را جدی بگیرید. از الکل و داروهای جدید بدون هماهنگی با تیم درمان پرهیز کنید.
پیش از مصرف هر داروی جدید، مکمل، داروی سرماخوردگی یا واکسن، موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید. بیماریهای کبد و کلیه، شمارش خون پایین، تشنج، بارداری و شیردهی نیز باید از قبل مطرح شوند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پروکاربازین یک داروی ضدسرطان خوراکی از گروه عوامل آلکیلهکننده است و در برخی رژیمهای شیمیدرمانی به کار میرود. پس از فعالشدن در بدن، به مادهٔ ژنتیکی آسیب میزند و ساخت مواد لازم برای تکثیر سلولی را مختل میکند؛ در نتیجه رشد سلولهای سرطانی کاهش مییابد. این دارو از سد خونیمغزی عبور میکند و به همین دلیل در بعضی پروتکلهای تومورهای مغزی نیز کاربرد دارد. شکل دارویی آن کپسول است و قدرت ۵۰ میلیگرم دارد.
موارد مصرف
- لنفوم هوچکین پیشرفته، همراه با داروهای ضدسرطان دیگر
- برخی گلیوماها و تومورهای مغزی، در پروتکلهای ترکیبی تخصصی
- لنفوم اولیهٔ دستگاه عصبی مرکزی، در برخی پروتکلهای چنددارویی
روش مصرف
پروکاربازین را دقیقاً طبق نسخه و برنامهٔ پروتکل شیمیدرمانی مصرف کنید؛ زمانبندی آن ممکن است در روزهای مشخصی از دورهٔ درمان و همراه با داروهای دیگر باشد. کپسول را با یک لیوان آب، کامل و بدون بازکردن یا خردکردن ببلعید؛ معمولاً میتوان آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، اما روش انتخابشده را ثابت نگه دارید. اگر نوبتی را فراموش کردید یا کمی پس از مصرف استفراغ کردید، نوبت را خودسرانه تکرار یا دو برابر نکنید و با مرکز درمانی هماهنگ شوید. دارو را خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید؛ آزمایش خون و عوارض ممکن است باعث تغییر یا توقف موقت برنامه شوند. برای تماس با کپسول بازشده یا آسیبدیده و نیز ادرار یا استفراغ پس از مصرف، دستور مرکز درمانی و استفاده از دستکش را رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به پروکاربازین یا مواد تشکیلدهندهٔ کپسول حساسیت دارید، یا قبلاً با آن واکنش شدید داشتهاید.
- اگر شمارش سلولهای خون پایین، کمخونی قابلتوجه، بیماری مغز استخوان، عفونت فعال، یا شیمیدرمانی و پرتودرمانی اخیر داشتهاید؛ درمان به پایش منظم خون نیاز دارد.
- اگر بیماری کبد یا کلیه، سابقهٔ تشنج یا بیماری عصبی، بیماری قلبی و گردش خون یا فشار خون بالا دارید؛ در کودکان و سالمندان نیز پایش اختصاصی لازم است.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای سرماخوردگی و ضدحساسیت، داروهای ضدافسردگی و ضدتشنج، خوابآورها، مسکنهای قوی، داروهای قلب و مکملهای گیاهی را ارائه دهید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، قصد بارداری یا حفظ باروری دارید، یا شیرده هستید.
- اگر قرار است جراحی، بیهوشی، کار دندانپزشکی یا واکسن داشته باشید؛ برخی واکسنها هنگام شیمیدرمانی مناسب نیستند.
عوارض احتمالی
- تهوع و گاهی استفراغ
- کاهش اشتها
- خستگی و بیحالی
- یبوست یا درد و ناراحتی شکم
- سردرد یا خوابآلودگی
- ریزش مو، بهویژه در ترکیب با داروهای دیگر
- تب، لرز، گلودرد، سرفه یا هر نشانهٔ عفونت میتواند از کاهش گلبول سفید باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت بدحالبودن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی غیرعادی، لکههای نقطهای روی پوست، خونریزی بینی یا لثه، مدفوع سیاه یا ادرار خونی میتواند نشانهٔ کاهش پلاکت یا خونریزی باشد؛ فوراً پیگیری پزشکی کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت یا زبان، خسخس و دشواری تنفس یا بلع نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، سرفهٔ خشک تازه، درد یا سوزش قفسهٔ سینه و تب میتواند نشانهٔ التهاب ریه باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی لازم است و در تنگی نفس شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجی، توهم، تشنج، بیهوشی، لرزش غیرقابلکنترل، اختلال دید یا بیحسی و سوزنسوزنشدن شدید نیازمند تماس فوری با پزشک است؛ در تشنج یا بیهوشی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زخم دهان، اسهال آبکی یا مداوم، زردی پوست یا چشم و ادرار تیره را همان روز اطلاع دهید و دربارهٔ نوبت بعدی از تیم درمان دستور بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پروکاربازین با الکل میتواند واکنشی شبیه دیسولفیرام ایجاد کند؛ در طول درمان و دستکم تا دو هفته پس از آخرین کپسول الکل مصرف نکنید. غذاهای بسیار پر تیرامین، مانند پنیرهای کهنه یا رسیده، خوراکیهای تخمیری یا عصارهٔ مخمر، گوشتهای دودی یا فرآوریشده و میوههای بیشازحد رسیده، ممکن است باعث سردرد، گرگرفتگی، تپش قلب یا افزایش فشار خون شوند. برخی داروهای ضدافسردگی، داروهای سرماخوردگی حاوی ضداحتقان، داروهای محرک و لوودوپا نیز نیازمند بررسی قبلی هستند؛ داروهای خوابآور، مسکنهای مخدر و برخی ضدحساسیتها خوابآلودگی را بیشتر میکنند. فنیتوئین، کاربامازپین و فنوباربیتال، همچنین متوترکسات و دیگر داروهای شیمیدرمانی، باید با هماهنگی دقیق مصرف شوند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ داروی جدیدی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پروکاربازین میتواند به جنین آسیب بزند و در بارداری معمولاً نباید مصرف شود، مگر آنکه متخصص سرطان در شرایط خاص سود درمان را بیشتر بداند. اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد یا هنگام درمان باردار شدید، فوراً اطلاع دهید و برای پیشگیری از بارداری در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت طبق برنامهٔ تیم درمان عمل کنید. شیردهی هنگام مصرف توصیه نمیشود و پروکاربازین میتواند باروری زنان و مردان را کاهش دهد؛ اگر حفظ باروری مهم است، پیش از شروع درمان آن را مطرح کنید.
نگهداری
کپسولها را در بستهبندی اصلی و ترجیحاً در بلیستر، در دمای اتاق و جای خشک، دور از نور، گرما و رطوبت نگه دارید؛ آن را در حمام نگذارید. دارو باید دور از دید و دسترس کودکان و حیوانات خانگی باشد و تاریخ انقضا بررسی شود. کپسولهای باقیمانده یا آسیبدیده را طبق دستور داروساز یا مرکز درمانی، بهعنوان داروی ضدسرطان دفع کنید و در فاضلاب یا زبالهٔ معمولی نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱پروکاربازین را با غذا بخورم یا ناشتا؟
۰۲اگر نوبت پروکاربازین را فراموش کردم یا بعد از مصرف استفراغ کردم چه کنم؟
۰۳چرا هنگام مصرف پروکاربازین آزمایش خون لازم است؟
۰۴آیا تهوع و ریزش مو با پروکاربازین طبیعی است؟
۰۵آیا پروکاربازین میتواند باعث ناباروری شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۱ سازنده، در گروه L01XB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.