پرازیکوانتل
پرازیکوانتل دارویی از رده ضدکرمهاست که بهطور اختصاصی روی کرمهای پهن بدن مانند کرمهای شیستوزوما و کرمهای نواری اثر میکند و باعث فلج و ازبینرفتن آنها میشود.
این دارو بیشتر برای درمان شیستوزومیازیس (بیلارزیوز) و عفونتهای کرم نواری رودهای، و همچنین برخی کرمهای پهن کبدی و ریوی، به کار میرود.
این دارو میتواند گیجی یا خوابآلودگی ایجاد کند، پس در روز مصرف از رانندگی خودداری کنید؛ در صورت سابقه سیستیسرکوز چشمی نیز مصرف آن ممنوع است.
اگر پس از مصرف دارو تب، بثورات پوستی، سردرد شدید یا هر نشانه عصبی غیرمعمول ظاهر شد، یا باردار یا شیرده هستید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرازیکوانتل دارویی از رده ضدکرمها (Anthelmintics) است که بهطور اختصاصی روی کرمهای پهن بدن، شامل ترماتودها مانند کرمهای شیستوزوما و سستودها یعنی کرمهای نواری، اثر میکند. این دارو با افزایش نفوذپذیری غشای سلولی انگل نسبت به کلسیم، انقباض شدید و فلج ماهیچهای کرم را ایجاد میکند و پوشش بیرونی آن را از هم میپاشد؛ در نتیجه سیستم ایمنی بدن میتواند انگل آسیبدیده را راحتتر از بین ببرد. پرازیکوانتل روی طیف گستردهای از کرمهای پهن اثر دارد، اما برای کرمهای گرد یا انگلهای تکسلولی کاربردی ندارد. هدف اصلی درمان، پاکسازی کامل بدن از انگل و پیشگیری از عوارض درازمدت عفونت است.
موارد مصرف
- درمان شیستوزومیازیس (بیلارزیوز)، عفونت انگلی ناشی از کرمهای خونی شیستوزوما
- درمان عفونت با کرمهای نواری رودهای، مانند کرم نواری گاوی، خوکی و ماهی
- درمان عفونت با کرم نواری کوتوله روده، که در کودکان شایعتر است
- درمان برخی عفونتهای کرم پهن کبدی و ریوی، مانند کلونورکیازیس و پاراگونیمیازیس
- درمان سیستیسرکوز در موارد خاص، همیشه زیر نظر دقیق پزشک متخصص
روش مصرف
پرازیکوانتل معمولاً همراه با غذا و با کمی آب میل میشود؛ بهتر است قرص را کامل و بدون جویدن یا نگهداشتن طولانی در دهان قورت دهید، چون طعم آن بسیار تلخ است و ممکن است حالت تهوع ایجاد کند. مقدار مصرف، تعداد نوبتها و طول دوره درمان کاملاً به نوع عفونت و نظر پزشک بستگی دارد؛ درمان برخی عفونتها بسیار کوتاه است و برخی دیگر به دورهای طولانیتر نیاز دارند، پس حتماً دستور دقیق پزشک را رعایت کنید و بدون هماهنگی با او مصرف را زودتر قطع نکنید. از آنجا که این دارو میتواند گیجی یا خوابآلودگی ایجاد کند، بهتر است در روز مصرف و روز بعد از آن رانندگی نکنید یا با ماشینآلات حساس کار نکنید. اگر پزشک آزمایش پیگیری مانند آزمایش مدفوع یا ادرار درخواست کرد، حتماً در زمان مقرر انجام دهید تا از پاکشدن کامل عفونت مطمئن شوید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
شیستوزومیازیس (بیلارزیوز)
همهٔ دوز در یک روز مصرف شود و هر نوبت همراه غذا و آب مصرف شود؛ تکرار درمان فقط با ارزیابی پزشک.
عفونت با کرمهای نواری رودهای، از جمله کرم نواری گاوی، خوکی و ماهی
همراه غذا و آب مصرف شود؛ در صورت احتمال سیستیسرکوز، پیش از درمان ارزیابی تخصصی لازم است.
هیمنولپیازیس (عفونت با کرم نواری کوتوله)
همراه غذا و آب مصرف شود؛ در صورت تداوم عفونت، پیگیری و درمان مجدد فقط با نظر پزشک انجام شود.
کلونورکیازیس (عفونت کرم پهن کبدی)
هر نوبت همراه غذا و آب مصرف شود؛ در درگیری عصبی یا بیماری شدید، درمان باید تحت نظارت متخصص انجام شود.
پاراگونیمیازیس (عفونت کرم پهن ریوی)
همراه غذا و آب مصرف شود؛ درگیری مغزی یا خارجریوی به ارزیابی و درمان تخصصی نیاز دارد.
سیستیسرکوز، بهویژه نوع عصبیِ پارانشیمی
فقط زیر نظر متخصص؛ در سیستیسرکوز چشمی ممنوع است و در نوع عصبی معمولاً کنترل التهاب و تجویز کورتیکواستروئید لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پرازیکوانتل یا داروهای مشابه حساسیت داشتهاید، به پزشک بگویید
- اگر سابقه سیستیسرکوز چشمی دارید یا احتمال آن مطرح است، پیش از مصرف حتماً به پزشک اطلاع دهید، چون در این حالت این دارو معمولاً ممنوع است
- اگر بیماری کبدی یا مشکلات قلبی دارید، به پزشک بگویید
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید
- اگر قرار است در روزهای مصرف دارو رانندگی کنید یا کاری نیازمند هوشیاری کامل انجام دهید، درباره زمانبندی مناسب با پزشک مشورت کنید
عوارض احتمالی
- سردرد
- سرگیجه
- خوابآلودگی یا احساس خستگی
- تهوع، درد شکم یا کاهش اشتها
- احساس ناخوشی کلی و بیحالی
- تب بالا، بثورات پوستی گسترده یا خارش شدید، که میتواند نشانه واکنش بدن به ازبینرفتن انگل یا واکنش آلرژیک باشد؛ به پزشک اطلاع دهید
- نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت و گلو یا مشکل در تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تشنج، سردرد شدید ناگهانی یا اختلال هوشیاری، بهویژه در کسانی که برای سیستیسرکوز مغزی درمان میشوند؛ با اورژانس تماس بگیرید
- تپش قلب نامنظم یا احساس ناراحتی قلبی؛ به پزشک اطلاع دهید
- درد شدید شکم یا وجود خون در مدفوع؛ با پزشک تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروها میتوانند سطح خونی پرازیکوانتل را کم یا زیاد کنند. داروهایی مانند ریفامپین، فنیتوئین، کاربامازپین، فنوباربیتال و دگزامتازون معمولاً اثر پرازیکوانتل را کاهش میدهند، در حالی که برخی داروهای ضدقارچ مانند کتوکونازول میتوانند سطح آن را افزایش دهند. مصرف آبگریپفروت همزمان با این دارو توصیه نمیشود. همچنین چون پرازیکوانتل میتواند خوابآلودگی ایجاد کند، مصرف همزمان آن با الکل یا داروهای آرامبخش دیگر باید با احتیاط باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف پرازیکوانتل در بارداری و شیردهی باید همیشه با نظر پزشک و پس از سنجش دقیق سود در برابر خطر انجام شود. در دوران بارداری معمولاً فقط در صورت لزوم واقعی و طبق صلاحدید پزشک تجویز میشود. برای شیردهی نیز پزشک بر اساس نوع عفونت و شرایط فردی تصمیم میگیرد و ممکن است توصیه به وقفه کوتاهی در شیردهی پس از مصرف دارو داشته باشد.
نگهداری
پرازیکوانتل را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. قرصها را همیشه دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 600 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا باید قرص پرازیکوانتل را جوید؟
۰۲چرا بعد از مصرف این دارو ممکن است تب یا بثورات پوستی بروز کند؟
۰۳آیا مصرف این دارو مانع رانندگی میشود؟
۰۴آیا یک دوره مصرف این دارو عفونت را کاملاً از بین میبرد؟
۰۵آیا این دارو روی همه کرمهای انگلی اثر دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه P02BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.