پتاسیم سیترات
پتاسیم سیترات از دستهٔ داروهای قلیاییکنندهٔ ادرار است که همزمان پتاسیم و سیترات موردنیازِ بدن را نیز تأمین میکند.
بیشتر برای پیشگیری از سنگهای کلیوی، بهویژه نوعِ اسید اوریکی و کلسیمی، و نیز در برخی اختلالاتِ اسید-بازِ کلیه به کار میرود.
این دارو میتواند سطحِ پتاسیمِ خون را بالا ببرد، بهویژه در بیمارانِ کلیوی یا در مصرفِ همزمان با برخی داروهای دیگر؛ آزمایشهای دورهای برای ایمنیِ درمان اهمیت دارد.
اگر بیماریِ کلیوی، مشکلِ گوارشی یا بیماریِ قلبی دارید، یا داروهای دیگری بهویژه ادرارآورهای نگهدارندهٔ پتاسیم مصرف میکنید، پیش از شروعِ این دارو با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتاسیم سیترات، از دستهٔ داروهای قلیاییکنندهٔ ادرار، ترکیبی از پتاسیم و سیترات است که در بدن به بیکربنات تبدیل میشود و ادرار را قلیاییتر میکند. این قلیاییشدن، انحلالپذیریِ اسید اوریک را در ادرار افزایش میدهد و از پیوستنِ کلسیم به سایرِ املاح برای ساختنِ سنگ کلیه میکاهد. به همین دلیل، اصلیترین کاربردِ آن پیشگیری از سنگهای کلیوی و کمک به کنترلِ برخی اختلالاتِ اسید-بازِ کلیه است. این دارو معمولاً بهصورتِ پودر برای تهیهٔ محلولِ خوراکی عرضه میشود و باید طبقِ دستورِ پزشک و با نظارتِ دورهای مصرف شود.
موارد مصرف
- پیشگیری از سنگهای کلیوی اسید اوریکی
- پیشگیری از عودِ سنگهای کلسیمی در افرادی که دفعِ سیترات ادراریشان کم است
- کمک به قلیاییکردنِ ادرار در برخی مواردِ اسیدوزِ توبولیِ کلیوی
- کمک به تنظیمِ تعادلِ اسید-باز و تأمینِ پتاسیم در برخی شرایطِ خاصِ کلیوی، به تشخیصِ پزشک
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ پودر عرضه میشود که باید در مقدارِ آبی که پزشک یا داروساز مشخص میکند کاملاً حل و بلافاصله میل شود. مصرفِ آن همزمان یا بلافاصله پس از غذا معمولاً احتمالِ ناراحتیِ گوارشی را کم میکند. نوشیدنِ آبِ فراوان در طولِ روز، مگر آنکه پزشک محدودیتی در مصرفِ مایعات تعیین کرده باشد، به اثربخشیِ دارو کمک میکند. دوز، تعدادِ نوبتهای روزانه و مدتِ درمان را فقط پزشک بر اساسِ آزمایشهای شما مشخص میکند؛ چون این دارو معمولاً برای پیشگیریِ درازمدت از سنگ کلیه تجویز میشود، نباید بدونِ هماهنگی با پزشک، مصرف را قطع یا مقدارِ آن را تغییر داد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از سنگهای اسیداوریکی کلیه
هدف معمول، حفظ پیاچ ادرار در حدود ۶ تا ۶٫۵ است. مایعات کافی مصرف شود و شکل دارویی طبق دستور همان فرآورده بهکار رود؛ قرص آهستهرهش نباید خرد یا جویده شود.
پیشگیری از عود سنگهای کلسیمی در کمبود سیترات ادراری
مصرف همراه غذا یا میانوعده به کاهش ناراحتی گوارشی کمک میکند؛ درمان معمولاً طولانیمدت و نیازمند پایش دورهای ادرار است.
اسیدوز توبولی کلیه، بهویژه نوع دیستال، همراه با سنگهای کلسیمی
درمان باید زیر نظر متخصص و همراه با پایش منظم بیکربنات، پتاسیم خون، کراتینین و شاخصهای ادراری انجام شود.
برخی اختلالات خاص کلیوی همراه با اسیدوز یا کمبود پتاسیم، با تشخیص پزشک
برای جبران پتاسیم یا اصلاح اسیدوز خودسرانه مصرف نشود؛ خطر افزایش پتاسیم و اختلال ریتم قلب وجود دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به پتاسیم سیترات یا سایرِ نمکهای سیترات حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید
- هرگونه بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه را اطلاع دهید، زیرا خطرِ بالا رفتنِ پتاسیمِ خون را افزایش میدهد
- اگر زخمِ گوارشی، تنگیِ مری یا رودهٔ کوچک، یا تخلیهٔ کندِ معده دارید، حتماً بگویید؛ این دارو میتواند مخاطِ گوارش را تحریک کند
- فهرستِ کاملِ داروهای مصرفی، بهویژه ادرارآورها، مکملهای پتاسیم و داروهای فشارِ خون، را به پزشک و داروساز بگویید
- اگر بیماریِ قلبی، بیماریِ آدرنال مانندِ بیماریِ آدیسون، یا دیابت دارید، به پزشک اطلاع دهید
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- ناراحتیِ خفیفِ معده یا دلدرد
- تهوع
- اسهال یا شلشدنِ مدفوع
- نفخ یا احساسِ سنگینیِ شکم
- نشانههای بالا رفتنِ پتاسیمِ خون مانندِ ضعفِ عضلانی، بیحسی یا سوزنسوزنشدنِ دست و پا، یا تپشِ نامنظمِ قلب: در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای خونریزی یا زخمِ گوارشی مانندِ دردِ شدیدِ شکم، استفراغِ خونی یا مدفوعِ سیاه و قیرمانند: در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس: با اورژانس تماس بگیرید
- ضعفِ شدید، گیجی یا تنگیِ نفسِ ناگهانی که میتواند نشانِ اختلالِ جدیِ الکترولیتی باشد: به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پتاسیم سیترات با داروهای نگهدارندهٔ پتاسیم مانندِ اسپیرونولاکتون، آمیلوراید و تریامترن، و نیز با مهارکنندههای آنزیمِ مبدلِ آنژیوتانسین و مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین که برای فشارِ خون تجویز میشوند، تداخل دارد و میتواند خطرِ بالا رفتنِ پتاسیمِ خون را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با داروهای ضدِ التهابِ غیراستروئیدی نیز همین خطر را بیشتر میکند. آنتیاسیدهای حاویِ آلومینیوم میتوانند جذبِ آلومینیوم را در بدن افزایش دهند، بهویژه در نارساییِ کلیه. مصرفِ همزمان با نمکهای جایگزینِ حاویِ پتاسیم یا سایرِ مکملهای پتاسیمی نیز باید فقط زیرِ نظرِ پزشک باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را همیشه به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ اختصاصی دربارهٔ مصرفِ پتاسیم سیترات در بارداری و شیردهی محدود است. پتاسیم و سیترات از املاحِ طبیعیِ بدناند، اما هرگونه مکملِ پتاسیم در این دوران باید فقط در صورتِ نیازِ واقعی و زیرِ نظرِ پزشک، همراه با پایشِ دورهای، مصرف شود. پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف در بارداری یا شیردهی، حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و حرارتِ زیاد نگهداری کنید. درِ ظرفِ پودر را همیشه محکم ببندید تا رطوبت وارد نشود. آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و از مصرفِ داروهای تاریخگذشته خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پتاسیم سیترات فقط برای سنگ کلیه استفاده میشود؟
۰۲چرا باید همزمان با این دارو آبِ زیادی بنوشم؟
۰۳آیا این دارو میتواند پتاسیمِ خونم را بالا ببرد؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا در طولِ مصرفِ این دارو نیاز به آزمایشِ منظم دارم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.