آمیلوراید
آمیلوراید یک ادرارآورِ پتاسیم-نگهدار (Potassium-Sparing Diuretic) است که برخلافِ بسیاری از ادرارآورهای دیگر، باعثِ کاهشِ پتاسیمِ خون نمیشود.
این دارو بیشتر بههمراهِ ادرارآورهای دیگر برای درمانِ ادم (تجمعِ آب در بدن) ناشی از نارساییِ قلبی یا مشکلاتِ کبدی، و نیز برای کنترلِ فشار خونِ بالا و پیشگیری از افتِ پتاسیم به کار میرود.
مهمترین خطرِ آمیلوراید، بالا رفتنِ بیشازحدِ پتاسیمِ خون (هایپرکالمی) است؛ به همین دلیل مصرفِ همزمانِ مکملهای پتاسیم یا نمکِ جایگزینِ حاویِ پتاسیم بدونِ نظرِ پزشک ممنوع است.
اگر ضعفِ عضلانی، بینظمیِ ضربانِ قلب، گزگزِ دست و پا یا کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار احساس کردید، یا بیماریِ کلیوی و دیابت دارید، پیش از ادامهٔ مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آمیلوراید داروییست از ردهٔ ادرارآورهای پتاسیم-نگهدار که در گروهِ درمانیِ قلب و عروق قرار میگیرد. این دارو با مسدود کردنِ کانالهای سدیمیِ اپیتلیالی (ENaC) در بخشِ انتهاییِ لولهٔ کلیوی، از بازجذبِ سدیم جلوگیری میکند و در نتیجه دفعِ پتاسیم و هیدروژن را نیز کاهش میدهد. برخلافِ ادرارآورهای تیازیدی یا لوپ، اثرِ ادرارآوریِ آمیلوراید بهتنهایی ملایم است و بیشتر برای جبرانِ افتِ پتاسیمِ ناشی از سایر ادرارآورها به کار میرود. به همین دلیل آمیلوراید معمولاً بهتنهایی یا در ترکیب با ادرارآورهای دیگر برای کنترلِ ادم و فشار خونِ بالا تجویز میشود.
موارد مصرف
- کنترلِ ادم (تجمعِ مایعات) در نارساییِ احتقانیِ قلب
- درمانِ ادمِ ناشی از سیروزِ کبدی همراه با آسیت
- پیشگیری و درمانِ افتِ پتاسیمِ خون (هیپوکالمی) ناشی از مصرفِ ادرارآورهای تیازیدی یا لوپ
- کمک به کنترلِ فشار خونِ بالا، معمولاً بههمراهِ داروهای دیگر
روش مصرف
آمیلوراید را دقیقاً طبقِ زمانبندی و مقداری که پزشک یا داروساز تعیین کرده مصرف کنید و بدونِ مشورت با آنها، دوز یا زمانِ مصرف را تغییر ندهید. برای کاهشِ احتمالِ ناراحتیِ گوارشی، معمولاً بهتر است این دارو را همراه با غذا میل کنید. از آنجا که آمیلوراید ادرارآور است، مصرفِ آن در ساعاتِ ابتداییِ روز میتواند از بیدار شدنِ مکرر برای دفعِ ادرار در طولِ شب جلوگیری کند؛ برای زمانبندیِ دقیق از پزشک یا داروساز بپرسید. اگر این دارو برای فشار خون یا نارساییِ قلبی مصرف میشود، حتی با بهبودِ علائم، بدونِ نظرِ پزشک مصرف را قطع نکنید، چون قطعِ ناگهانی میتواند به بازگشتِ ادم یا افزایشِ فشار خون بینجامد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ادم (تجمع مایعات) ناشی از نارسایی احتقانی قلب
پس از ایجاد ادرارآوری اولیه، نیاز به ادامهٔ دارو و دوز نگهدارنده باید بازبینی شود؛ دوز نگهدارنده گاهی کمتر یا بهصورت متناوب است.
ادم ناشی از سیروز کبدی همراه با آسیت (تجمع مایع در شکم)
کاهش وزن باید تدریجی باشد و مقدار ادرار، پتاسیم و عملکرد کلیه پایش شود؛ پس از تثبیت وزن، دوز نگهدارنده ممکن است کاهش یابد.
پیشگیری و درمان کاهش پتاسیم خون (هیپوکالمی) ناشی از ادرارآورهای تیازیدی یا حلقهای
تا اصلاح پتاسیم و بر پایهٔ آزمایشها ادامه مییابد؛ مکمل پتاسیم یا نمکهای حاوی پتاسیم را بدون دستور پزشک مصرف نکنید.
فشار خون بالا، بهعنوان درمان کمکی
اثر ضدفشارخونی آن بهتنهایی محدود است و معمولاً همراه داروهای دیگر مصرف میشود؛ فشار خون و الکترولیتها باید پایش شوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ حساسیت به آمیلوراید یا هر یک از اجزای دارو دارید
- اگر بیماریِ کلیوی، نارساییِ کلیه یا دیابت دارید، چون خطرِ بالا رفتنِ پتاسیمِ خون در این افراد بیشتر است
- اگر مکملهای پتاسیم، نمکِ جایگزینِ حاویِ پتاسیم، یا داروهایی مانندِ مهارکنندههای ACE، ARB یا سایر ادرارآورهای پتاسیم-نگهدار مصرف میکنید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید
- اگر سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کمآبیِ بدن دارید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع، دلِدرد یا اسهال
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- خشکیِ دهان
- گرفتگیِ عضلات
- خستگی یا احساسِ ضعف
- نشانههای هایپرکالمی مانندِ ضعفِ عضلانی، گزگزِ دست و پا یا ضربانِ نامنظمِ قلب؛ در صورتِ بروز فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ با اورژانس تماس بگیرید
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار یا قطعِ کاملِ دفعِ آن؛ سریعاً به پزشک اطلاع دهید
- نشانههای کمآبیِ شدیدِ بدن مانندِ سرگیجهٔ شدید، ضعفِ غیرِعادی یا افتِ فشار خون؛ با پزشک تماس بگیرید
- در بیمارانِ مبتلا به بیماریِ کبدی، بروزِ گیجی یا تغییرِ ناگهانیِ سطحِ هوشیاری؛ باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آمیلوراید بیشترین تداخل را با داروهایی دارد که خودشان باعثِ نگهداشتنِ پتاسیم در بدن میشوند؛ مصرفِ همزمان با مکملهای پتاسیم، نمکِ جایگزینِ حاویِ پتاسیم، مهارکنندههای آنزیمِ مبدلِ آنژیوتانسین (ACE Inhibitor)، مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین (ARB) یا سایر ادرارآورهای پتاسیم-نگهدار مانندِ اسپیرونولاکتون، خطرِ هایپرکالمی را افزایش میدهد. داروهای ضدِالتهابِ غیراستروئیدی (NSAID) نیز میتوانند اثرِ ادرارآوریِ این دارو را کم و فشار روی کلیه را بیشتر کنند. لیتیوم هم ممکن است در حضورِ آمیلوراید در بدن تجمع یابد و سمّی شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا این تداخلها بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ آمیلوراید در بارداری در دست نیست و ادرارآورها بهطورِ کلی در بارداری فقط در صورتِ ضرورتِ روشن و به تشخیصِ پزشک تجویز میشوند، چون میتوانند بر جریانِ خونِ رحم و جفت اثر بگذارند. دادهٔ روشنی هم دربارهٔ ترشحِ این دارو در شیرِ مادر در دست نیست؛ بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی باید حتماً با نظرِ پزشک و پس از سنجشِ فایده و خطرِ آن انجام شود.
نگهداری
آمیلوراید را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید، مگر آنکه روی بستهٔ دارو دستورِ دیگری نوشته شده باشد. آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگیِ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا آمیلوراید معمولاً همراه با ادرارآورهای دیگر تجویز میشود؟
۰۲آیا مصرفِ غذاهای بسیار غنی از پتاسیم یا نمکِ رژیمیِ حاویِ پتاسیم هنگامِ مصرفِ آمیلوراید مشکلساز است؟
۰۳آیا آمیلوراید مانندِ سایرِ ادرارآورها باعثِ دفعِ مکررِ ادرار میشود؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا لازم است در طولِ مصرفِ آمیلوراید آزمایشِ خون بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه C03DB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.