پتاسیم کلراید
پتاسیم کلراید نوعی مکملِ الکترولیتی از گروهِ داروهای گوارش و سوختوساز است که کمبودِ پتاسیمِ بدن را جبران میکند.
بیشترین کاربردِ آن پیشگیری و درمانِ افتِ پتاسیمِ خون (هیپوکالمی) است، بهویژه در کسانی که داروهای ادرارآورِ دفعکنندهٔ پتاسیم مصرف میکنند.
بالا رفتنِ بیشازحدِ پتاسیمِ خون (هیپرکالمی) میتواند خطرناک باشد؛ به همین دلیل دوز و پایشِ این دارو باید دقیقاً طبقِ نظرِ پزشک انجام شود.
اگر پس از مصرف، ضعفِ عضلانی، گزگزِ دست و پا، تپشِ نامنظمِ قلب یا دردِ شدیدِ معده احساس کردید، حتماً و بدونِ تأخیر با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتاسیم کلراید ترکیبی از دو یونِ پتاسیم و کلر است که در گروهِ داروییِ مکملهای پتاسیم جای میگیرد. پتاسیم یکی از الکترولیتهای اصلیِ بدن است و در عملکردِ طبیعیِ سلولهای عصبی و عضلانی — از جمله عضلهٔ قلب — و در حفظِ تعادلِ اسید و بازِ بدن نقشِ اساسی دارد. این دارو زمانی تجویز میشود که سطحِ پتاسیمِ خون به دلایلِ مختلف، مانندِ مصرفِ برخی داروهای ادرارآور، اسهال و استفراغِ شدید یا رژیمِ غذاییِ ناکافی، پایینتر از حدِ طبیعی افتاده یا در معرضِ افتِ بیشتر باشد. شکلهای آهستهرهشِ آن — کپسول و قرص — طوری طراحی شدهاند که پتاسیم را بهتدریج در طولِ روز آزاد کنند تا هم اثربخشیِ درمان حفظ شود و هم فشارِ ناگهانی به معده کاهش یابد.
موارد مصرف
- پیشگیری از کمبودِ پتاسیم در بیمارانی که داروهای ادرارآورِ دفعکنندهٔ پتاسیم مصرف میکنند
- درمانِ هیپوکالمی (افتِ پتاسیمِ خون) تشخیصدادهشده توسطِ پزشک
- جبرانِ کمبودِ پتاسیم ناشی از اسهال یا استفراغِ شدید و طولانیمدت
- پیشگیری از افتِ پتاسیم در بیمارانی که همزمان داروهای قلبیِ حساس به سطحِ پتاسیم، مانندِ دیگوکسین، مصرف میکنند
- کمک به بازگرداندنِ تعادلِ پتاسیم در بیمارانی که دفعِ ادراریِ پتاسیمشان بیش از حدِ معمول است
روش مصرف
این دارو معمولاً باید همراهِ غذا و با یک لیوانِ کاملِ آب میل شود تا احتمالِ تحریکِ معده و مری کاهش یابد؛ بهتر است پس از مصرف نیز بلافاصله دراز نکشید. کپسول یا قرصِ آهستهرهش را باید کامل و بدونِ خرد کردن، جویدن یا حل کردن در آب بلعید، مگر پزشک یا داروساز دستورِ دیگری داده باشد. دوز، تعدادِ نوبتهای مصرف در روز و طولِ مدتِ درمان را فقط پزشک بر اساسِ سطحِ پتاسیمِ خونِ شما تعیین میکند و نباید بدونِ مشورت تغییر کند یا زودتر از موعدِ گفتهشده قطع شود. اگر یک نوبت از مصرف فراموش شد، دربارهٔ نحوهٔ جبرانِ آن از پزشک یا داروساز بپرسید و هرگز برای جبران، دو نوبت را همزمان مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از کمبود پتاسیم ناشی از مدرهای دفعکنندهٔ پتاسیم
سطح پتاسیم باید بهطور دورهای بررسی شود. قرص یا کپسول آهستهرهش را همراه غذا و آب کافی، کامل ببلعید و خرد یا جویده نکنید.
درمان هیپوکالمی (افت پتاسیم خون)
در کمبود شدید، تداوم دفع یا ناتوانی در مصرف خوراکی، ارزیابی فوری و گاهی جایگزینی وریدی لازم است.
جبران کمبود پتاسیم ناشی از اسهال یا استفراغ شدید و طولانیمدت
جبران مایعات و درمان علت اسهال یا استفراغ نیز ضروری است؛ در استفراغ مداوم یا کمآبی شدید، مراجعهٔ فوری لازم است.
پیشگیری از افت پتاسیم هنگام مصرف داروهای قلبی حساس به سطح پتاسیم، مانند دیگوکسین
در مصرف همزمان دیگوکسین، سطح پتاسیم و عملکرد کلیه باید با دقت پایش شود؛ هم کمبود و هم افزایش پتاسیم میتواند آریتمی ایجاد کند.
جبران کمبود پتاسیم ناشی از دفع ادراری بیش از حد پتاسیم
علت دفع پتاسیم، وضعیت منیزیم و تعادل اسید ـ باز باید همزمان ارزیابی و اصلاح شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به پتاسیم کلراید یا هر یک از اجزای این دارو
- بیماریِ کلیوی، نارساییِ کلیه یا هرگونه مشکل در دفعِ ادرار
- مصرفِ داروهای ادرارآورِ نگهدارندهٔ پتاسیم، داروهای فشارِ خونِ ردهٔ ACE یا ARB، یا هر مکمل و جایگزینِ نمکِ حاویِ پتاسیمِ دیگر
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- سابقهٔ زخمِ معده، بیماریهای گوارشی یا کندیِ حرکتِ رودهٔ باریک
- کمآبیِ شدیدِ بدن یا بیماریِ آدیسونِ درماننشده
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع
- دلِدرد یا ناراحتیِ خفیفِ معده
- نفخ و گازِ معده
- اسهالِ خفیف
- آروغزدن یا سوءهاضمهٔ خفیف
- ضعفِ عضلانی، گزگزِ دست و پا و لبها یا سنگینیِ غیرعادیِ اندامها — نشانهٔ احتمالیِ بالارفتنِ پتاسیمِ خون است؛ در صورتِ بروز فوراً به پزشک مراجعه کنید
- تپشِ نامنظم، آهسته یا ضعیفِ قلب همراه با گیجی یا ضعفِ شدید — نشانهای جدی است و نیازِ فوری به مراقبتِ پزشکی دارد
- دردِ شدید و مداومِ معده، استفراغِ خونی یا مدفوعِ سیاه و قیریرنگ — با اورژانس تماس بگیرید
- تنگیِ نفس یا احساسِ سنگینیِ ناگهانی در قفسهٔ سینه — نیازمندِ مراجعهٔ فوری است
- تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیر یا دشواری در تنفس (نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پتاسیم کلراید با داروهای ادرارآورِ نگهدارندهٔ پتاسیم (مانندِ اسپیرونولاکتون، آمیلوراید یا تریامترن)، مهارکنندههای آنزیمِ تبدیلکنندهٔ آنژیوتانسین (ACE Inhibitor)، مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین (ARB) و برخی داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی (NSAID) تداخلِ مهم دارد؛ مصرفِ همزمانِ آنها میتواند خطرِ بالا رفتنِ بیشازحدِ پتاسیمِ خون را افزایش دهد. جایگزینهای نمکِ رژیمیِ حاویِ پتاسیم نیز باید فقط با نظرِ پزشک و با احتیاط مصرف شوند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و حتی جایگزینهای نمکی که مصرف میکنید را به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پتاسیم یکی از املاحِ طبیعیِ بدن است که در دورانِ بارداری و شیردهی نیز، در صورتِ نیازِ واقعی، قابلِ مصرف است. با اینهمه، تجویز، تعیینِ دوز و پایشِ سطحِ پتاسیمِ خون در این دوران باید حتماً توسطِ پزشک انجام شود و هرگز نباید بدونِ مشورتِ پزشک آغاز، تغییر یا قطع گردد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و درِ ظرفِ آن را همیشه محکم بسته نگه دارید. آن را دور از دیدِ و دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص آهستهرهش | 600 mg |
| قرص آهستهرهش | 500 mg |
| کپسول آهستهرهش | 600 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید کپسول یا قرصِ پتاسیم کلراید را خرد یا جویده کنم؟
۰۲آیا مصرفِ نمکِ رژیمی یا جایگزینِ نمک همراه با این دارو مشکلی دارد؟
۰۳اگر پس از مصرفِ این دارو دلِدرد یا تهوعِ خفیف داشته باشم، باید نگران باشم؟
۰۴آیا میتوانم مصرفِ این دارو را خودم قطع کنم چون حالم بهتر شده؟
۰۵چرا پزشک برایم آزمایشِ خون تجویز میکند در حالی که این دارو را مصرف میکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۳ سازنده، در گروه A12BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.