پوساکونازول
پوساکونازول یک داروی ضدقارچ سیستمیک از گروه تریآزول است که ساخت غشای سلول قارچ را مختل میکند. بیشتر برای عفونتهای قارچی مهاجم یا پیشگیری از آنها در افراد با نقص ایمنی شدید به کار میرود.
برای درمان آسپرژیلوز تهاجمی و برخی عفونتهای قارچی مهاجم مقاوم، و نیز پیشگیری از عفونتهای مهاجم آسپرژیلوس و کاندیدا در افراد پرخطر تجویز میشود. سوسپانسیون خوراکی در برخی موارد کاندیدیاز دهان و حلق مقاوم نیز کاربرد دارد.
سوسپانسیون خوراکی و قرص طولانیرهش جذب و برنامهٔ مصرف یکسانی ندارند و جایگزین مستقیم هم نیستند. پوساکونازول همچنین تداخلهای مهمی دارد و میتواند بر کبد، پتاسیم خون و ریتم قلب اثر بگذارد.
اگر بیماری کبد یا کلیه، سابقهٔ بینظمی ضربان قلب، فشارخون بالا یا کمبود پتاسیم دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. مصرف همزمان داروهای پیوند، سرطان، صرع، قلب، چربی خون، میگرن یا آرامبخشها نیاز به بررسی دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پوساکونازول یک داروی ضدقارچ سیستمیک از خانوادهٔ تریآزول است. با مهار ساخت ارگوسترول، جزء مهم غشای سلول قارچ، رشد و بقای بسیاری از قارچها را مختل میکند. این دارو به شکل سوسپانسیون، قرص طولانیرهش و محلول غلیظ برای تزریق وریدی عرضه میشود. هدف اصلی آن درمان یا پیشگیری از عفونتهای قارچی مهاجم، بهویژه در افراد با نقص ایمنی شدید، است.
موارد مصرف
- درمان آسپرژیلوز تهاجمی
- پیشگیری از عفونتهای قارچی مهاجم ناشی از آسپرژیلوس و کاندیدا در افراد با نقص ایمنی شدید
- درمان کاندیدیاز دهان و حلق، بهویژه در مواردی که به درمانهای معمول پاسخ نداده است، در برخی فرآوردههای خوراکی
- درمان نجاتبخش برخی عفونتهای قارچی مهاجم مقاوم یا همراه با عدم تحمل درمانهای دیگر، مانند فوزاریوز و موکورمایکوز
- درمان برخی عفونتهای نادر قارچی مقاوم، مانند کروموبلاستومایکوز، میستوم و کوکسیدیوئیدومایکوز
روش مصرف
مقدار، تعداد دفعات و طول درمان را نسخه تعیین میکند. شکلهای دارویی پوساکونازول قابل جایگزینی خودسرانه نیستند: قرص طولانیرهش را کامل ببلعید و آن را خرد، نصف یا نجویید؛ سوسپانسیون را پیش از هر بار مصرف خوب تکان دهید، با وسیلهٔ اندازهگیری همراه آن بسنجید و همراه یک وعدهٔ کامل غذا مصرف کنید. اگر نمیتوانید غذای کامل بخورید یا دچار استفراغ و اسهال شدید هستید، پیش از تغییر شکل دارو اطلاع دهید. فرم تزریقی فقط پس از رقیقسازی و به صورت تزریق وریدی توسط کادر درمان استفاده میشود. دارو را در زمانهای منظم و تا پایان دورهٔ تجویزشده مصرف کنید، خودسرانه قطع نکنید و برای جبران نوبت فراموششده مقدار دوبرابر نخورید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آسپرژیلوز تهاجمی
سوسپانسیون حین یا بلافاصله پس از وعدهٔ کامل غذایی مصرف شود. فرم تزریقی باید آهسته وریدی، طی حدود ۹۰ دقیقه، تجویز شود؛ فرآوردهها قابل جایگزینی مستقیم نیستند.
پیشگیری از عفونتهای قارچی مهاجم آسپرژیلوسی و کاندیدیایی در نقص ایمنی شدید
سوسپانسیون با غذا یا مکمل غذایی مصرف شود؛ قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد. طول دوره بر اساس زمان رفع نوتروپنی یا سرکوب ایمنی تعیین میشود.
کاندیدیاز دهان و حلق، شامل موارد مقاوم به درمان معمول
فقط از سوسپانسیون خوراکی استفاده شود؛ پیش از مصرف خوب تکان داده شود و هر نوبت حین یا بلافاصله پس از غذا یا مکمل غذایی مصرف شود.
فوزاریوز مقاوم یا همراه با عدم تحمل آمفوتریسین ب
تنها در صورت عدم پاسخ یا عدم تحمل درمان خط اول استفاده میشود؛ سوسپانسیون باید همراه غذا مصرف شود و با قرص قابل جایگزینی مستقیم نیست.
موکورمایکوز مقاوم یا همراه با عدم تحمل درمان خط اول
درمان نجاتبخش عفونت مقاوم است و انتخاب فرآورده و طول درمان باید بر پایهٔ پاسخ بالینی انجام شود.
کروموبلاستومایکوز مقاوم یا همراه با عدم تحمل ایتراکونازول
فقط در بیماری مقاوم یا عدم تحمل ایتراکونازول استفاده شود؛ پایش پاسخ درمانی در دورههای طولانی ضروری است.
میستوم مقاوم یا همراه با عدم تحمل ایتراکونازول
فقط در بیماری مقاوم یا عدم تحمل ایتراکونازول استفاده شود؛ سوسپانسیون باید همراه غذا مصرف شود.
کوکسیدیوئیدومایکوز مقاوم یا همراه با عدم تحمل درمانهای معمول
فقط پس از عدم پاسخ یا عدم تحمل آمفوتریسین ب، ایتراکونازول یا فلوکونازول استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به پوساکونازول یا داروهای ضدقارچ همخانوادهٔ آزولی حساسیت داشتهاید.
- اگر بیماری کبد، بیماری یا کاهش کارکرد کلیه، فشارخون بالا، نارسایی قلب، سابقهٔ تپش یا غش، یا پایین بودن پتاسیم، منیزیم یا کلسیم دارید؛ ممکن است آزمایش خون و نوار قلب لازم باشد.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای پیوند یا سرطان، ضدتشنج، قلب، چربی خون، میگرن، آرامبخشها، مکملها و گیاهان دارویی را ارائه دهید.
- اگر نمیتوانید وعدهٔ کامل غذا بخورید، سوءجذب دارید یا اسهال و استفراغ شدید دارید؛ این موضوع برای سوسپانسیون اهمیت بیشتری دارد.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی.
- اگر دارو برای کودک یا سالمند تجویز شده، یا نارسایی کلیه یا کبد وجود دارد، شکل دارویی و پایش باید اختصاصی تعیین شود. فرم تزریقی در نارسایی متوسط یا شدید کلیه بهعلت تجمع مادهٔ همراه، احتیاط ویژه دارد.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- اسهال
- سردرد
- تب
- سرفه
- کاهش پتاسیم خون؛ گاهی همراه با ضعف یا گرفتگی عضلات
- واکنش حساسیتی شدید مانند کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا صورت و تنگی نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای آسیب کبدی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خارش شدید، تهوع مداوم یا درد قسمت بالای راست شکم؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید و در صورت بدحالی شدید فوراً مراجعه کنید.
- تپش شدید یا نامنظم قلب، سرگیجه شدید، غش، درد قفسهٔ سینه یا تشنج؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افزایش تازه یا بدتر شدن فشارخون همراه با ضعف، گرفتگی عضلات، ورم یا سردرد شدید؛ برای بررسی فشارخون و املاح خون سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
- اسهال یا استفراغ شدید و مداوم، ناتوانی در خوردن یا نگهداشتن دارو، یا کاهش ادرار؛ همان روز اطلاع دهید، چون کمآبی و کاهش جذب میتواند عفونت قارچی را دوباره فعال کند.
- پس از فرم تزریقی، درد، قرمزی، سفتی یا تورم مسیر رگ، یا کاهش واضح ادرار و ورم ناگهانی؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پوساکونازول آنزیم اصلی تجزیهٔ بسیاری از داروها در کبد را مهار میکند و میتواند سطح تاکرولیموس، سیکلوسپورین و سیرولیموس، برخی داروهای چربی خون مانند آتورواستاتین، سیمواستاتین و لوواستاتین، دیگوکسین، بعضی داروهای فشارخون مانند وراپامیل و دیلتیازم، و آرامبخشهایی مانند میدازولام، آلپرازولام و تریازولام را بالا ببرد؛ سیرولیموس معمولاً نباید همزمان مصرف شود و برخی ترکیبها به تنظیم درمان و آزمایش نزدیک نیاز دارند. داروهای ضدسرطان مانند ونتوکلاکس و وینکریستین نیز میتوانند همراه پوساکونازول عوارض شدیدتری ایجاد کنند. فنیتوئین، ریفابوتین و افاویرنز ممکن است سطح پوساکونازول را کم کنند، و داروهای قلبی یا روانپزشکیِ طولانیکنندهٔ ریتم قلب و مشتقات ارگوت مانند ارگوتامین و دیهیدروارگوتامین میتوانند خطرهای جدی ایجاد کنند. در سوسپانسیون خوراکی، سیمتیدین، ازومپرازول و متوکلوپرامید ممکن است جذب را کاهش دهند؛ این نکته برای قرص طولانیرهش به همان شکل مطرح نیست. غذای کامل برای جذب سوسپانسیون مهم است؛ الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما با توجه به احتمال آسیب کبدی بهتر است مصرفش محدود شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ مصرف پوساکونازول در بارداری محدود است و در مطالعات حیوانی احتمال آسیب به جنین دیده شده است؛ بنابراین در بارداری یا هنگام برنامهریزی برای بارداری فقط با تصمیم متخصص مصرف شود. دربارهٔ ورود دارو به شیر انسان و اثر آن بر نوزاد اطلاعات کافی وجود ندارد؛ پزشک باید نیاز مادر و خطر احتمالی برای نوزاد را برای تصمیمگیری دربارهٔ شیردهی بسنجد.
نگهداری
قرص و سوسپانسیون را در بستهبندی اصلی، دور از نور و رطوبت و طبق دمای درجشده روی جعبه نگه دارید؛ سوسپانسیون را منجمد نکنید. فرم تزریقی معمولاً باید در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، نگهداری شود و آمادهسازی آن در مرکز درمانی انجام میشود. همهٔ فرآوردهها را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا و ظاهر دارو را بررسی کنید و فرآوردهٔ تاریخگذشته یا دارای ذرات و تغییر ظاهر غیرعادی را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| سوسپانسیون | 40 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 300 mg / 16.7mL |
| قرص طولانیرهش | 40 mg / 1mL |
| قرص طولانیرهش | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم قرص و سوسپانسیون پوساکونازول را به جای هم مصرف کنم؟
۰۲چرا باید سوسپانسیون را همراه غذای کامل مصرف کنم؟
۰۳آیا قرص طولانیرهش را میتوانم خرد یا نصف کنم؟
۰۴آیا پوساکونازول برای «قارچ سیاه» هم استفاده میشود؟
۰۵اگر بیماری کبد یا کلیه داشته باشم، آیا میتوانم پوساکونازول مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۳ سازنده، در گروه J02AC04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.