پولاتوزوماب ودوتین
پولاتوزوماب ودوتین یک داروی ضدسرطان هدفمند از نوع پادتن-دارو است که به سلولهای بی سرطانی متصل میشود و مادهای را برای از بین بردن آنها وارد سلول میکند. این دارو بهصورت انفوزیون و همراه داروهای ضدسرطان دیگر داده میشود.
بیشتر برای درمان بزرگسالان مبتلا به لنفوم منتشر سلول بزرگ بی، در شروع درمان برخی بیماران یا در بیماری عودکرده و مقاوم، بهکار میرود. ترکیب دارویی همراه آن بر اساس وضعیت بیماری و نظر متخصص انتخاب میشود.
کاهش گلبولهای خون، عفونت، آسیب عصبی و واکنش حین انفوزیون میتواند جدی باشد؛ آزمایش خون و پایش علائم در طول درمان اهمیت دارد. این دارو باید در مرکز درمانی و زیر نظر تیم درمان سرطان تزریق شود.
پیش از هر نوبت، تب یا عفونت، بیحسی و ضعف جدید، بیماری کبدی، حساسیت دارویی، برنامه واکسیناسیون، یا بارداری و شیردهی را مطرح کنید. تنگی نفس، خونریزی غیرعادی یا گیجی و اختلال تازه در راهرفتن نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پولاتوزوماب ودوتین یک داروی ضدسرطان هدفمند از گروه پادتنهای متصل به دارو و مهارکنندهٔ تقسیم سلولی است. بخش پادتن به نشانگر «سیدی ۷۹ب» روی بسیاری از سلولهای بی، ازجمله سلولهای سرطانی، میچسبد؛ سپس مادهٔ سمیِ متصل به آن درون سلول آزاد میشود و تقسیم سلول را متوقف میکند. این دارو با نام تجاری پولیوی نیز عرضه میشود و به شکل پودر لیوفیلیزه برای تهیه محلول انفوزیون در ویالهای ۳۰ و ۱۴۰ میلیگرمی وجود دارد. کاربرد آن در لنفومهای مشخص، همیشه در قالب یک رژیم ترکیبی و تحت پایش متخصص خون و سرطان است.
موارد مصرف
- درمان اولیهٔ بزرگسالان مبتلا به لنفوم منتشر سلول بزرگ بی، همراه ریتوکسیماب، سیکلوفسفامید، دوکسوروبیسین و پردنیزون.
- درمان برخی بزرگسالان مبتلا به لنفوم سلول بی با درجه بالا، در صورت واجد شرایط بودن برای رژیم ترکیبی مورد نظر متخصص.
- درمان لنفوم منتشر سلول بزرگ بی عودکرده یا مقاوم، در بیمارانی که کاندید پیوند سلولهای بنیادی نیستند، همراه بنداموستین و ریتوکسیماب.
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست و فقط پس از بازسازی و رقیقسازی توسط کارکنان درمانی، بهصورت انفوزیون داخل وریدی داده میشود؛ تزریق عضلانی، زیرجلدی یا تزریق سریع مستقیم مناسب نیست. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و تعداد دورهها بر اساس نسخه، وزن، آزمایش خون، عملکرد کبد و پاسخ بدن تعیین میشود و ممکن است بهعلت عوارض تغییر کند. پیش از انفوزیون معمولاً برای کاهش واکنشها داروی ضدحساسیت و تببر داده میشود و در حین و مدتی پس از آن تحت نظر میمانید. اگر نوبت مراجعه از دست رفت، با مرکز درمانی تماس بگیرید؛ درمان را خودسرانه قطع یا جبران نکنید. چون دارو وریدی است، زمان غذا خوردن اثر مستقیمی بر دریافت آن ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به پولاتوزوماب ودوتین، داروهای پادتندار یا مواد تشکیلدهنده، بهویژه پلیسوربات، را اعلام کنید.
- اگر تب، عفونت فعال، عفونتهای مکرر، تبخال یا سابقه عفونت طولانیمدت دارید، پیش از نوبت اطلاع دهید؛ در عفونت شدید معمولاً تزریق انجام نمیشود.
- سابقه بیحسی، گزگز، سوزش، ضعف اندامها، مشکل تعادل، اختلال حافظه یا بینایی را مطرح کنید؛ این دارو میتواند آسیب عصبی موجود را بدتر کند.
- بیماری کبدی، زردی، افزایش آنزیمهای کبدی یا بیماری کلیوی شدید را بگویید؛ در نارسایی متوسط یا شدید کبدی معمولاً از این دارو پرهیز میشود و درباره نارسایی شدید کلیه دادههای کافی وجود ندارد.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای ضدقارچ و ضدویروس، داروهای صرع، آنتیبیوتیکها، گیاهان دارویی و مکملها را همراه داشته باشید؛ زمانبندی واکسنها را هم اطلاع دهید.
- بارداری یا احتمال آن، قصد بارداری، شیردهی و نگرانی درباره باروری را پیش از شروع درمان مطرح کنید؛ در افراد دارای امکان بارداری معمولاً بررسی وضعیت بارداری انجام میشود.
عوارض احتمالی
- تهوع و کاهش اشتها
- اسهال، یبوست یا استفراغ
- خستگی، ضعف یا سرگیجه
- بیحسی، گزگز، سوزش یا درد دستوپا
- زخم یا التهاب دهان
- ریزش مو
- تب، لرز، سرفه، گلودرد، سوزش ادرار، تنگی نفس یا ضعف شدید: میتواند نشانه عفونت جدی یا کاهش گلبول سفید باشد؛ همان روز به تیم درمان اطلاع دهید و در حالت شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خوندماغ مکرر، مدفوع سیاه یا رنگپریدگی و سرگیجه شدید: احتمال کاهش پلاکت یا کمخونی مطرح است؛ مصرف بعدی باید فقط پس از ارزیابی تیم درمان انجام شود.
- تنگی نفس، خسخس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، افت فشار یا سرگیجه شدید هنگام انفوزیون یا تا یک شبانهروز پس از آن: میتواند واکنش شدید باشد؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و در علائم شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی، گزگز، سوزش، درد یا ضعف رو به افزایش، افتادن اشیا از دست یا دشواری راهرفتن: نشانه آسیب عصبی مهم است؛ سریع به تیم درمان اطلاع دهید تا ادامه یا تغییر درمان ارزیابی شود.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت بالای راست شکم یا خستگی غیرمعمول: میتواند نشانه آسیب کبدی باشد؛ همان روز ارزیابی پزشکی و آزمایش کبد لازم است.
- سوزش، درد، تورم یا قرمزی در محل رگ حین انفوزیون یا پس از آن: احتمال نشت دارو به بافت وجود دارد؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و محل را خودسرانه ماساژ ندهید. تغییر تازه در حافظه، گفتار، بینایی، رفتار یا تعادل، یا تهوع و استفراغ شدید همراه با بیحالی و کاهش ادرار نیز نیازمند مراجعه فوری است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهم با داروهایی دارد که فعالیت آنزیمهای کبدیِ تجزیهکننده دارو را بهشدت کم یا زیاد میکنند؛ برای نمونه کلاریترومایسین، ایتراکونازول، وریکونازول، پوزاکونازول، ریتوناویر یا کوبیسیستات ممکن است سمیت را بیشتر کنند و ریفامپین، کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال یا علف چای ممکن است اثر جزء فعال را تغییر دهند. واکسنهای زنده یا زندهضعیفشده در طول درمان نباید بدون هماهنگی داده شوند. برای غذا تداخل مستقیم شناختهشدهای مطرح نیست؛ دربارهٔ الکل نیز تداخل مستقیم مشخصی ثابت نشده، اما بهدلیل احتمال آسیب کبدی، تهوع و مصرف همزمان چند داروی ضدسرطان، بهتر است در دوره درمان مصرف نشود. داروهای همراه مانند ریتوکسیماب، بنداموستین، سیکلوفسفامید و دوکسوروبیسین میتوانند عوارض مشترک، بهویژه افت سلولهای خون و عفونت، را بیشتر کنند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پولاتوزوماب ودوتین در بارداری توصیه نمیشود و میتواند به جنین آسیب بزند؛ پیش از شروع درمان وضعیت بارداری بررسی میشود. زنان دارای امکان بارداری باید هنگام درمان و دستکم ۹ ماه پس از آخرین نوبت، و مردان دارای شریک دارای امکان بارداری هنگام درمان و دستکم ۶ ماه پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند. شیردهی در طول درمان و دستکم ۳ ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود. احتمال کاهش باروری، بهویژه در مردان، مطرح است.
نگهداری
ویال پودر را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبهٔ اصلی و دور از نور نگهداری میکنند؛ یخزدگی و تکاندادن آن ممنوع است. این دارو معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی نگهداری، آماده و تزریق میشود و محلول آمادهشده نباید برای مصرف خانگی نگه داشته شود. تاریخ انقضا و سالمبودن ویال را بررسی کنید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 30 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 140 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پولاتوزوماب ودوتین بهتنهایی تزریق میشود؟
۰۲آیا بیحسی و گزگز دستوپا طبیعی است؟
۰۳اگر قبل از نوبت درمان تب داشتم، به مرکز مراجعه کنم؟
۰۴آیا در زمان درمان میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوان از این دارو استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه L01XC. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.