دوکسوروبیسین
دوکسوروبیسین دارویی شیمیدرمانی از خانوادهٔ آنتراسایکلینها (Anthracycline) است که با آسیبرساندن به مادهٔ ژنتیکیِ سلولهایِ سرطانی، از رشد و تقسیمِ آنها جلوگیری میکند.
این دارو در درمانِ طیفِ گستردهای از سرطانها از جمله سرطانِ پستان، لنفوم، لوسمیِ حاد و برخی تومورهایِ کودکان بهکار میرود.
دوکسوروبیسین میتواند رویِ قلب و مغزِ استخوان اثر بگذارد، به همین دلیل در طولِ درمان با آزمایشِ خون و بررسیِ قلب زیرِ نظرِ دقیقِ تیمِ انکولوژی هستید.
اگر تب، لرز، خونریزیِ غیرعادی، تنگیِ نفس یا تورمِ پا داشتید، یا در محلِ تزریق درد و سوزشِ غیرمعمول حس کردید، باید فوراً به تیمِ درمانیِ خود اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دوکسوروبیسین داروی شیمیدرمانیِ تزریقی از دستهٔ آنتیبیوتیکهایِ ضدتومور و خانوادهٔ آنتراسایکلینهاست که سالهاست در درمانِ انواعِ سرطان بهکار میرود. این دارو به مادهٔ ژنتیکیِ سلولهایِ سرطانی آسیب میزند و مانعِ تقسیم و تکثیرِ آنها میشود، به همین دلیل رشدِ تومور کند یا متوقف میشود. این دارو به دو شکلِ معمول و لیپوزومی (با اثرگذاری و عوارضِ کمی متفاوت) موجود است و پزشک بر اساسِ نوعِ سرطان و شرایطِ بیمار یکی از این دو را انتخاب میکند. تزریقِ دوکسوروبیسین همیشه بهصورتِ وریدی و در بیمارستان یا کلینیکِ شیمیدرمانی، زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ انکولوژی انجام میشود و برنامهٔ دقیقِ درمان را فقط همین تیم بر اساسِ شرایطِ شما مشخص میکند.
موارد مصرف
- سرطانِ پستان
- لنفومِ هوچکین و غیرهوچکین
- لوسمیِ حادِ لنفوبلاستیک
- سارکومِ بافتِ نرم و استخوان
- سرطانِ تخمدان (بهویژه شکلِ لیپوزومیِ دارو)
- برخی تومورهایِ کودکان مانندِ تومورِ ویلمز و نوروبلاستوما
روش مصرف
دوکسوروبیسین را خودتان مصرف نمیکنید؛ این دارو را پرستار یا تیمِ انکولوژی بهصورتِ تزریق یا سرمِ وریدی، طیِ زمانبندی و برنامهای که پزشکِ معالج بر اساسِ نوعِ سرطان و پروتکلِ درمانی مشخص میکند، به شما میدهد. پیش از هر نوبت معمولاً آزمایشِ خون گرفته میشود تا از آمادگیِ بدن برایِ دریافتِ دارو مطمئن شوند. اگر در طولِ تزریق در محلِ سوزن درد، سوزش، تورم یا قرمزیِ غیرعادی حس کردید، باید بلافاصله به پرستار یا پزشکِ بالینِ خود اطلاع دهید، زیرا نشتِ این دارو از رگ میتواند به بافتِ اطرافِ آن آسیب برساند. تعدادِ نوبتها، فاصلهٔ میانِ آنها و ادامه یا توقفِ درمان را فقط پزشکِ متخصص بر اساسِ پاسخِ بدن و نتیجهٔ آزمایشها تعیین میکند، پس بدونِ هماهنگی با تیمِ درمانی جلساتِ خود را حذف یا بهتعویق نیندازید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به دوکسوروبیسین یا سایرِ داروهایِ آنتراسایکلین
- سابقهٔ بیماریِ قلبی یا آریتمی، و هرگونه درمانِ پیشین با آنتراسایکلینها یا پرتودرمانیِ قفسهٔ سینه (بهدلیلِ اثرِ تجمعیِ این دارو رویِ قلب)
- هرگونه بیماری یا اختلال در عملکردِ کبد
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری در آینده
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و واکسنهایِ اخیر
- هرگونه عفونتِ فعال یا تبِ اخیر
عوارض احتمالی
- ریزشِ مو
- حالتِ تهوع و استفراغ
- زخم و التهابِ دهان (موکوزیت)
- خستگی و کاهشِ اشتها
- قرمز یا نارنجیشدنِ موقتِ رنگِ ادرار (بیخطر)
- تب، لرز یا نشانههایِ عفونت بهدلیلِ کاهشِ گلبولهایِ سفید — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی بهدلیلِ کاهشِ پلاکتها — سریع به پزشک اطلاع دهید.
- تنگیِ نفس، تپشِ قلب، تورمِ پا یا خستگیِ شدید که میتواند نشانهٔ اثرِ دارو رویِ قلب باشد — به پزشک اطلاع دهید.
- درد، سوزش یا تاول در محلِ تزریق در حینِ یا پس از تزریق — بلافاصله به پرستار یا پزشک بگویید.
- تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس بهعنوانِ نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دوکسوروبیسین میتواند با برخی داروهایِ دیگر تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمان یا پیدرپیِ آن با سایرِ داروهایِ آنتراسایکلین یا داروهایِ خاصِ سرطانِ پستان مانندِ تراستوزوماب، خطرِ آسیبِ دارو به قلب را افزایش میدهد؛ به همین دلیل پزشک معمولاً بینِ مصرفِ این داروها فاصلهٔ زمانی در نظر میگیرد و پایشِ قلبی را دقیقتر انجام میدهد. بیماری یا داروهایی که عملکردِ کبد را مختل میکنند نیز میتوانند دفعِ دوکسوروبیسین را کند و اثرِ آن را بیشتر کنند. تزریقِ واکسنهایِ زنده در طولِ درمان با این دارو، بهدلیلِ ضعفِ موقتِ سیستمِ ایمنی، معمولاً توصیه نمیشود. برایِ جلوگیری از هرگونه تداخلِ ناخواسته، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهایِ گیاهیِ مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دوکسوروبیسین میتواند به جنین آسیب برساند، به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری تنها در شرایطِ بسیار خاص و با ارزیابیِ دقیقِ پزشکِ متخصص انجام میشود. زنان و مردانی که تحتِ درمان با این دارو هستند باید در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن از بارداری استفاده کنند. این دارو به شیرِ مادر نیز منتقل میشود، به همین دلیل شیردهی در دورانِ درمان با دوکسوروبیسین توصیه نمیشود؛ در این باره حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
دوکسوروبیسین را معمولاً داروخانهٔ بیمارستان یا کلینیکِ شیمیدرمانی تهیه، نگهداری و در همانجا تزریق میکند، بنابراین شما معمولاً نیازی به نگهداریِ آن در منزل نخواهید داشت. اگر به هر دلیل شکل یا وسیلهٔ خاصی از این دارو به شما تحویل داده شد، آن را دقیقاً طبقِ راهنماییِ داروساز، دور از نورِ مستقیم و دسترسِ کودکان نگه دارید و هرگز از دارویی که تاریخِ انقضایش گذشته یا رنگ و ظاهرش تغییر کرده، استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 2 mg / 1mL |
| تزریقی برای محلول | 2 mg / 1mL |
| تزریقی برای محلول | 50 mg |
| تزریقی برای محلول | 10 mg |
| Injectable, Liposomal | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۷ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از تزریقِ دوکسوروبیسین رنگِ ادرارم قرمز یا نارنجی میشود؟
۰۲آیا حتماً موهایم میریزد؟
۰۳آیا میتوانم این دارو را بهصورتِ قرص در منزل مصرف کنم؟
۰۴چرا پیش از و در طولِ درمان مرتب قلبم را بررسی میکنند؟
۰۵اگر در طولِ تزریق در دستم احساسِ سوزش یا درد کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۷ برند از ۲۴ سازنده، در گروه L01DB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.