پنیسیلین جی پروکائین
پنیسیلین جی پروکائین یک آنتیبیوتیک تزریقی از گروه پنیسیلینهاست که با از بین بردن دیوارهٔ سلولی باکتریها، رشد آنها را متوقف میکند.
این دارو بیشتر برای درمان عفونتهای باکتریایی متوسط ناشی از میکروبهای حساس به پنیسیلین، مانند برخی عفونتهای گلو و پوست، و نیز در درمان سفلیس به کار میرود.
این دارو فقط باید با تزریق عمیق عضلانی و توسط کادر درمان تزریق شود؛ تزریق آن در ورید میتواند واکنشهای خطرناک ایجاد کند.
اگر پس از تزریق علائمی مانند تورم صورت و گلو، تنگی نفس، کهیر گسترده یا احساس ترس و گیجی ناگهانی دیدید، فوراً به پزشک یا اورژانس اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پنیسیلین جی پروکائین ترکیبی از پنیسیلین جی طبیعی و پروکائین است که بهصورت تزریق عضلانی به کار میرود. پروکائین باعث میشود دارو بهآرامی و در طول چند روز از محل تزریق جذب خون شود، به همین دلیل به آن پنیسیلین «طولانیاثر» یا رهشآهسته نیز میگویند. این دارو از دستهٔ آنتیبیوتیکهای بتالاکتام (Beta-Lactam) است و با جلوگیری از ساختهشدن درست دیوارهٔ سلولی باکتری، آنها را از بین میبرد یا از رشدشان جلوگیری میکند. کاربرد اصلی آن درمان عفونتهای باکتریایی ناشی از میکروبهای حساس به پنیسیلین است، بهویژه در مواردی که تعداد تزریق کمتر یا اثرگذاری طولانیتر مدنظر باشد.
موارد مصرف
روش مصرف
این دارو بهصورت تزریق عمیق در یک عضلهٔ بزرگ (معمولاً نشیمنگاه) و تنها توسط پزشک یا پرستار تزریق میشود؛ هرگز نباید در ورید تزریق شود. فاصلهٔ زمانی تزریقها و تعداد نوبتهای درمان را پزشک بر اساس نوع عفونت مشخص میکند و رعایت دقیق همان برنامه برای اثرگذاری کامل درمان اهمیت دارد. حتی اگر پس از چند تزریق احساس بهبودی کردید، دورهٔ درمان را زودتر از موعد تعیینشده قطع نکنید، زیرا این کار میتواند به مقاومشدن باکتریها بینجامد. هرگونه درد، قرمزی یا تورم غیرعادی در محل تزریقهای قبلی را پیش از نوبت بعدی به تیم درمانی اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای استرپتوکوکی متوسط تا شدید، مانند گلودرد چرکی و عفونت پوست و بافت نرم
در عفونت همراه با باکتریمی یا نیازمند سطح خونی بالا مناسب نیست؛ هرگز وریدی یا داخل شریانی تزریق نشود.
ذاتالریهٔ پنوموکوکی خفیف تا متوسط و غیرپیچیده
در ذاتالریهٔ شدید یا پیچیده، آمپیم، باکتریمی، مننژیت یا پریکاردیت پنوموکوکی مناسب نیست و پنیسیلین جی محلول لازم است.
سفلیس
مرحلهٔ بیماری و بررسی مایع مغزینخاعی تعیینکننده است؛ در سفلیس عصبی، پنیسیلین جی وریدی معمولاً ترجیح دارد.
دیفتری
همراه پادزهر اختصاصی و مراقبت بیمارستانی انجام شود؛ آنتیبیوتیک جایگزین پادزهر نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به هر نوع پنیسیلین، سفالوسپورین یا سایر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام
- حساسیت شناختهشده به پروکائین یا بیحسکنندههای موضعی مشابه
- هرگونه بیماری کلیوی که ممکن است بر دفع دارو از بدن اثر بگذارد
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرف همزمان سایر داروها، بهویژه متوترکسات یا داروهای رقیقکنندهٔ خون
- سابقهٔ آسم یا واکنشهای آلرژیک شدید به داروهای دیگر در گذشته
عوارض احتمالی
- درد، سفتی یا تورم خفیف در محل تزریق
- کبودی یا سفتی موضعی که طی چند روز برطرف میشود
- بیحسی یا گزگز خفیف و گذرا در محل تزریق، بهدلیل اثر بیحسکنندگی پروکائین
- سردرد خفیف یا حالت تهوع گذرا
- طعم فلزی یا ناخوشایند موقت در دهان، بلافاصله پس از تزریق
- علائم آلرژی شدید مانند تورم صورت، لبها یا گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده در بدن؛ در این حالت بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید
- بروز ناگهانی ترس و اضطراب شدید، سرگیجه، توهم یا تشنج بلافاصله پس از تزریق؛ فوراً تیم درمانی را مطلع کنید یا به اورژانس مراجعه کنید
- اسهال شدید یا خونی، بهویژه اگر پس از پایان دورهٔ درمان هم ادامه یابد؛ در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید
- تب ناگهانی، لرز یا وخیمترشدن موقت علائم پس از اولین تزریق، بهویژه در درمان سفلیس؛ این را به پزشک خود اطلاع دهید
- بثورات گستردهٔ پوستی، تاول یا پوستهپوستهشدن پوست؛ نیازمند ویزیت فوری پزشک است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پنیسیلین جی پروکائین میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. برای نمونه، مصرف همزمان با متوترکسات ممکن است دفع آن از بدن را کم و خطر عوارضش را بیشتر کند، و داروهایی مانند پروبنسید میتوانند غلظت خونی این دارو را بالا ببرند. برخی آنتیبیوتیکهای دیگر، بهویژه از خانوادهٔ تتراسایکلینها، نیز در صورت مصرف همزمان ممکن است اثر باکتریکشی آن را کم کنند. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پنیسیلینها از جمله داروهایی هستند که سابقهٔ طولانی و نسبتاً ایمن در بارداری دارند و در برخی شرایط، مانند درمان سفلیس در دوران بارداری، حتی داروی ترجیحی و ضروری محسوب میشوند. مقدار کمی از این دارو ممکن است وارد شیر مادر شود که بهندرت میتواند در نوزاد باعث اسهال خفیف یا حساسیت پوستی شود. با این حال، مصرف این دارو در دوران بارداری و شیردهی باید همیشه با تجویز و زیر نظر پزشک باشد.
نگهداری
این دارو معمولاً باید در یخچال (نه فریزر) و دور از نور مستقیم نگهداری شود، مگر آنکه پزشک یا داروخانه دستور دیگری داده باشند. دارو را همیشه دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید؛ اگر محلول کدر یا رنگش تغییر کرده بود یا ذرات معلق در آن دیده میشد، از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو باید تزریق شود و نمیتوان بهجای آن قرص پنیسیلین خورد؟
۰۲آیا تزریق این دارو دردناک است؟
۰۳اگر به پنیسیلین حساسیت داشته باشم چه اتفاقی میافتد؟
۰۴بلافاصله بعد از تزریق دچار ترس و گیجی ناگهانی شدم؛ این طبیعی است؟
۰۵چرا پزشک گفته باید کل دورهٔ تزریق را کامل کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۵ سازنده، در گروه J01RA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.