پگآسپارژاز
پگآسپارژاز یک داروی ضدسرطان از خانوادهٔ آسپارژیناز است. با کمکردن آسپارژینِ موجود در خون، رشد برخی سلولهای لوسمی را مهار میکند.
این دارو بیشتر در کنار چند داروی شیمیدرمانی، برای درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد در کودکان و بزرگسالان بهکار میرود؛ بهویژه زمانی که بیمار به برخی انواع معمول آسپارژیناز حساسیت دارد.
مهمترین خطرهای پگآسپارژاز شامل حساسیت شدید، التهاب لوزالمعده، لخته یا خونریزی، آسیب کبدی و افزایش قند خون است. تزریق باید در مرکز درمانی و همراه با پایش انجام شود.
اگر پیش از نوبت تب، درد شکم، کبودی یا خونریزی غیرعادی دارید، به تیم درمان اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، درد شدید شکم، زردی، سردرد شدید یا تغییر هوشیاری نیازمند اقدام فوری است؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پگآسپارژاز شکل اصلاحشده و طولانیاثرِ آنزیم آسپارژیناز و یک داروی ضدسرطان است. این آنزیم آسپارژین را به مواد دیگری تبدیل میکند و سطح آن را در خون پایین میآورد؛ برخی سلولهای لوسمی توانایی ساخت کافیِ این ماده را ندارند و در نتیجه رشدشان مهار میشود. این دارو معمولاً در کنار چند داروی دیگر، در برنامهٔ درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد قرار میگیرد. بهدلیل احتمال عوارض مربوط به حساسیت، کبد، لوزالمعده، قند خون و انعقاد، در طول درمان به معاینه و آزمایشهای منظم نیاز است.
موارد مصرف
- درمان ترکیبیِ لوسمی لنفوبلاستیک حاد در کودکان
- درمان ترکیبیِ لوسمی لنفوبلاستیک حاد در بزرگسالان
- بهکارگیری در برنامهٔ درمانی بیماران مبتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد که به شکلهای معمول آسپارژیناز حساسیت دارند
روش مصرف
پگآسپارژاز فقط توسط کادر درمان و در مرکز مجهز، بهصورت تزریق در عضله یا تزریق آهسته در رگ تجویز میشود؛ آن را در خانه تزریق نکنید. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان را متخصص بر اساس برنامهٔ شیمیدرمانی، سن، وضعیت کبد و آزمایشهای انعقاد تعیین میکند. ممکن است پیش از تزریق برای کاهش احتمال واکنش حساسیتی داروهای پیشگیرانه داده شود و پس از تزریق نیز مدتی تحت نظر بمانید. در طول درمان، آزمایشهای کبد، قند خون، انعقاد و در صورت نیاز لوزالمعده انجام میشود؛ اگر نوبتی به تعویق افتاد، زمان نوبت بعدی را خودسرانه تغییر ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به پگآسپارژاز، آسپارژیناز یا هر فرآوردهٔ مشابهی حساسیت شدید داشتهاید، حتماً اطلاع دهید.
- سابقهٔ التهاب لوزالمعده، لختهٔ خون، خونریزی شدید پس از درمان با آسپارژیناز یا اختلال انعقاد را با پزشک در میان بگذارید.
- هرگونه بیماری کبدی یا کلیوی، زردی، دیابت یا قند خون بالا و چربی خون بالا را بگویید؛ نارسایی شدید کبدی ممکن است مانع دریافت دارو شود.
- همهٔ داروهای شیمیدرمانی، کورتونها، رقیقکنندههای خون، مسکنهای ضدالتهابی، داروهای بدون نسخه و مکملها را اعلام کنید.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد، قصد بارداری دارید یا شیرده هستید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان اطلاع دهید.
- اگر پیش از تزریق تب، عفونت، درد شکم، کبودی یا خونریزی دارید، تیم درمان باید پیش از انجام نوبت از آن آگاه باشد.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا کاهش اشتها
- خستگی، ضعف یا سردرد
- درد عضله یا مفصل
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق یا واکنش خفیف هنگام تزریق
- افزایش قند خون، گاهی همراه با تشنگی
- بالا رفتن آنزیمهای کبدی یا تغییرات دیگر در آزمایش خون
- حساسیت شدید: کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا افت فشار؛ هنگام تزریق فوراً به کادر درمان خبر دهید و اگر بعد از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب لوزالمعده: درد شدید و مداوم بالای شکم که ممکن است به پشت بزند، بهویژه همراه با تهوع یا استفراغ؛ فوراً به تیم درمان اطلاع دهید و برای ارزیابی فوری مراجعه کنید.
- لختهٔ خون: درد یا تورم یکطرفهٔ پا یا دست، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، سردرد شدید، اختلال دید یا گفتار، ضعف یکطرفه یا تشنج؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی شدید: خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده، خون در ادرار، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدت خونریزی به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب شدید کبد: زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت راست بالای شکم، افزایش سریع وزن یا ورم شکم؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و برای ارزیابی مراجعه کنید.
- افزایش شدید قند خون: تشنگی شدید، ادرار زیاد، ضعف، تهوع، تنفس غیرعادی یا گیجی؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت گیجی یا بدحالشدن به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پگآسپارژاز در کنار کورتونهای درمانی مانند دگزامتازون یا پردنیزولون میتواند خطر بعضی عوارض، بهویژه آسیب استخوانی، را بیشتر کند. چون این دارو عوامل انعقاد خون را تغییر میدهد، رقیقکنندههایی مانند وارفارین و هپارین، آسپرین و مسکنهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن ممکن است خطر خونریزی را بالا ببرند. داروهای شیمیدرمانی همزمان، داروهای آسیبرسان به کبد و واکسنهای زنده نیز باید با تیم درمان هماهنگ شوند. برای این فرآورده تداخل غذایی مشخصی مطرح نیست؛ در طول درمان از الکل پرهیز کنید تا فشار اضافی بر کبد وارد نشود. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پگآسپارژاز میتواند به جنین آسیب بزند و در بارداری معمولاً استفاده نمیشود، مگر آنکه متخصص خون و سرطان ضرورت درمان را در برابر خطرها بسنجد. احتمال بارداری یا قصد آن را پیش از شروع درمان بگویید و دربارهٔ پیشگیری غیرهورمونی مؤثر در زمان درمان و مدتی پس از آخرین نوبت راهنمایی بگیرید. اطلاعات کافی دربارهٔ ورود دارو به شیر و ایمنی آن برای نوزاد وجود ندارد؛ در طول درمان و مدتی پس از آن شیردهی توصیه نمیشود.
نگهداری
ویال معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در جعبه و دور از نور نگهداری میشود. آن را یخ نزنید، تکان شدید ندهید و اگر محلول کدر است یا ذرات قابل مشاهده دارد، استفاده نکنید. فرآوردهٔ آمادهشده یا رقیقشده باید طبق دستور همان فرآورده و در مرکز درمانی مصرف شود؛ تاریخ انقضا و شرایط نگهداری روی جعبه را بررسی کنید و دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پگآسپارژاز همان آسپارژیناز معمولی است؟
۰۲چرا پیش از نوبتهای پگآسپارژاز آزمایش انجام میشود؟
۰۳آیا درد شکم پس از تزریق پگآسپارژاز طبیعی است؟
۰۴آیا بعد از تزریق باید در مرکز درمانی بمانم؟
۰۵آیا میتوانم برای درد یا تب، ایبوپروفن یا آسپرین مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۸ سازنده، در گروه L01XX24. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.