پردنیزولون
پردنیزولون یک کورتیکواستروئید صناعی است که در بدن اثری مشابه هورمون طبیعی کورتیزول دارد و التهاب و فعالیت بیشازحد سیستم ایمنی را کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترل بیماریهای التهابی و آلرژیک مانند آسم، آرتریت روماتوئید و بیماریهای خودایمنی، و نیز برخی بیماریهای پوستی، چشمی و گوارشی تجویز میشود.
در مصرف طولانیمدت هرگز نباید این دارو را ناگهانی قطع کرد؛ قطع آن باید همیشه تدریجی و طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند انجام شود.
در صورت بروز علائم عفونت، تغییرات شدید روانی، خونریزی گوارشی یا هر نشانه غیرمعمول دیگر، و همچنین پیش از هرگونه تغییر در نحوه مصرف، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پردنیزولون یک گلوکوکورتیکوئید صناعی است که در بدن اثری مشابه هورمون طبیعی کورتیزول دارد. این دارو با کاهش فعالیت سیستم ایمنی و مهار موادی که باعث التهاب میشوند، به فروکشکردن واکنشهای التهابی و ایمنی بیشازحد بدن کمک میکند. به همین دلیل در طیف گستردهای از بیماریهای التهابی، آلرژیک و خودایمنی تجویز میشود. هدف اصلی از مصرف آن، کاهش التهاب، تورم و درد، و در برخی بیماریها سرکوب واکنش نامناسب سیستم ایمنی بدن است. با این حال، نوع بیماری، شدت آن و مدت درمان تعیینکننده نحوه دقیق مصرف است که فقط پزشک میتواند مشخص کند.
موارد مصرف
- آسم و تشدید بیماریهای انسدادی ریه
- واکنشهای آلرژیک شدید
- بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس
- بیماریهای التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و کرون
- بیماریهای التهابی پوست و چشم
- کمک درمانی در برخی سرطانهای خونی مانند لوسمی و لنفوم
روش مصرف
پردنیزولون را معمولاً باید همراه غذا یا کمی شیر مصرف کرد تا احتمال ناراحتی معده کمتر شود. در بسیاری از موارد پزشک مصرف صبحگاهی را توصیه میکند، چون این زمانبندی به ریتم طبیعی ترشح کورتیزول در بدن نزدیکتر است و معمولاً بیخوابی ناشی از دارو را کم میکند. نکته بسیار مهم این است که در مصرفهای طولانیمدت هرگز نباید دارو را ناگهانی قطع کرد، چون ممکن است بدن ترشح طبیعی کورتیزول خودش را کم کرده باشد؛ قطع مصرف باید همیشه تدریجی و طبق برنامهای باشد که پزشک تعیین میکند. مقدار مصرف و طول دوره درمان کاملاً به نوع و شدت بیماری بستگی دارد، پس فقط طبق نسخه و دستور پزشک مصرف کنید و بدون هماهنگی با او دوز یا زمانبندی را تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تشدید آسم
در دورههای کوتاه معمولاً کاهش تدریجی لازم نیست؛ در حملهٔ شدید یا ناتوانی در مصرف خوراکی، ارزیابی فوری لازم است.
تشدید بیماری انسدادی مزمن ریه
دورهٔ کوتاه استاندارد است؛ تداوم علائم یا نیاز به درمان طولانیتر باید دوباره ارزیابی شود.
واکنش آلرژیک شدید، مانند کهیر یا آنژیوادم شدید
در آنافیلاکسی، آدرنالین عضلانی درمان اصلی است و پردنیزولون فقط درمان کمکی محسوب میشود.
آرتریت روماتوئید
معمولاً بهصورت درمان کوتاهمدت کمکی یا پل درمانی استفاده میشود و درمان پایهٔ بیماری را جایگزین نمیکند.
لوپوس اریتماتوز سیستمیک
درگیری کلیه، مغز، ریه یا سایر اندامهای حیاتی به ارزیابی و درمان تخصصی نیاز دارد.
کولیت اولسراتیو
برای القای فروکش بیماری است و برای درمان نگهدارنده توصیه نمیشود.
بیماری کرون
برای القای فروکش بیماری است، نه نگهداری؛ در بیماری شدید، انسداد یا عوارض شکمی ارزیابی تخصصی لازم است.
بیماریهای التهابی شدید پوست
درمان طولانیمدت باید با کمترین دوز مؤثر و پایش عوارض انجام شود.
التهاب چشمی غیرعفونی
پیش از درمان باید عفونت چشمی، بهویژه عفونت هرپس، رد شود؛ پایش فشار داخل چشم ضروری است.
لوسمی و لنفوم
تغییر خودسرانهٔ مقدار یا زمان مصرف میتواند اثر درمان و خطر عوارض عفونی را تغییر دهد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به پردنیزولون یا سایر کورتیکواستروئیدها
- وجود عفونت فعال، بهخصوص سل، عفونت قارچی یا ویروسی
- ابتلا به دیابت، فشار خون بالا یا زخم معده
- سابقه پوکی استخوان، مشکلات چشمی مانند گلوکوم، یا بیماریهای روانی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرف همزمان داروهای دیگر (بهویژه ضدالتهابهای غیراستروئیدی، داروهای دیابت یا رقیقکننده خون) و واکسیناسیون اخیر یا برنامهریزیشده
عوارض احتمالی
- افزایش اشتها و افزایش وزن
- بیخوابی یا بیقراری، بهخصوص در مصرف عصرگاهی
- ناراحتی یا سوزش معده
- ورم خفیف دست و پا بهدلیل احتباس آب و نمک
- افزایش خفیف قند خون
- تغییرات خلقی خفیف مانند تحریکپذیری
- تب مداوم، گلودرد شدید یا زخمی که خوب نمیشود — چون این دارو میتواند نشانههای عفونت را بپوشاند، در صورت بروز این علائم سریع به پزشک مراجعه کنید.
- مدفوع سیاه یا استفراغ همراه با خون — نشانه احتمالی خونریزی گوارشی است و نیاز فوری به مراجعه پزشکی دارد.
- افسردگی شدید، تغییرات رفتاری ناگهانی یا افکار آسیب به خود — باید هرچه سریعتر به پزشک اطلاع داده شود.
- ضعف شدید، سرگیجه یا افت فشار خون، بهخصوص پس از کاهش یا قطع دارو — میتواند نشانه کمبود کورتیزول باشد و نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.
- تاری دید، درد چشم یا کاهش ناگهانی بینایی — باید هرچه زودتر توسط چشمپزشک بررسی شود.
- تورم صورت و لبها، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده — نشانه واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً با اورژانستماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پردنیزولون میتواند با داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، خطر تحریک و خونریزی گوارشی را افزایش میدهد. در افراد دیابتی ممکن است قند خون را بالا ببرد و نیاز به تنظیم دوباره دوز داروهای دیابت پیش بیاید. مصرف همزمان با برخی داروهای ادرارآور میتواند پتاسیم خون را کاهش دهد و با داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین ممکن است اثر آنها تغییر کند. برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدتشنج نیز میتوانند غلظت پردنیزولون در خون را کم یا زیاد کنند، و معمولاً در دوران مصرف این دارو از تزریق واکسنهای زنده خودداری میشود. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای را که مصرف میکنید حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پردنیزولون در میان کورتیکواستروئیدها یکی از گزینههایی است که پزشکان در دوران بارداری بیشتر در نظر میگیرند، چون بخش بزرگی از آن پیش از رسیدن به جنین در جفت غیرفعال میشود. با این حال، مصرف آن بهویژه در سهماهه اول بارداری یا در دوزهای بالا و طولانیمدت، باید فقط با تشخیص و زیر نظر مستقیم پزشک باشد. مقدار کمی از این دارو نیز وارد شیر مادر میشود؛ در بسیاری از موارد ادامه شیردهی هنگام مصرف دوزهای معمول امکانپذیر است، اما تصمیم نهایی و زمانبندی تغذیه نوزاد را حتماً با پزشک یا متخصص کودکان هماهنگ کنید.
نگهداری
پردنیزولون را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نور مستقیم آفتاب نگه دارید و در ظرف آن را همیشه بسته نگه دارید. دارو را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
| محلول | 25 mg / 5 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید مصرف پردنیزولون را ناگهانی قطع کنم؟
۰۲چرا پزشک گفته این دارو را صبحها مصرف کنم؟
۰۳آیا پردنیزولون باعث افزایش وزن میشود؟
۰۴آیا مصرف همزمان مسکنهایی مثل بروفن با پردنیزولون مشکلی دارد؟
۰۵اگر در دوران مصرف پردنیزولون سرما بخورم یا نیاز به واکسن داشته باشم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۴ سازنده، در گروه H02AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.