اوسیمرتینیب
اوسیمرتینیب یک داروی ضدسرطان هدفمند از گروه مهارکنندههای تیروزین کیناز است. این دارو گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمیِ جهشیافته را مهار میکند تا پیامهای رشد سلولهای سرطانی کاهش یابد.
بیشتر برای سرطان ریهٔ سلول غیرکوچک در بزرگسالانی به کار میرود که آزمایش مولکولی، جهش مناسب در گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی را نشان داده است. بسته به مرحلهٔ بیماری، ممکن است پس از جراحی، پس از شیمیپرتودرمانی یا برای بیماری پیشرفته و منتشر، بهتنهایی یا همراه شیمیدرمانی تجویز شود.
تنگی نفس، سرفه یا تب جدید یا رو به بدتر شدن را جدی بگیرید؛ این دارو میتواند التهاب شدید ریه ایجاد کند. تپش قلب، غش یا تاول و پوستهریزی گستردهٔ پوست نیز نیازمند ارزیابی فوری است.
اگر سابقهٔ بیماری قلبی یا ریوی، غش و نامنظمی ضربان، مشکل کبد یا کلیه، مشکلات چشمی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. فهرست همهٔ داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را نیز ارائه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اوسیمرتینیب یک داروی خوراکی ضدسرطان و مهارکنندهٔ نسبتاً انتخابیِ تیروزین کیناز گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی است. این دارو به برخی شکلهای جهشیافتهٔ این گیرنده، از جمله تی۷۹۰اِم و بعضی جهشهای حساسکننده، بهطور برگشتناپذیر متصل میشود و پیامهای رشد و تقسیم سلول توموری را کاهش میدهد. اثر آن به وجود جهش مناسب وابسته است؛ بنابراین پیش از شروع درمان باید نتیجهٔ آزمایش مولکولیِ تومور یا خون بررسی شود. این دارو به شکل قرصهای ۴۰ و ۸۰ میلیگرمی عرضه میشود و در ایران ممکن است با نامهای تجاری تاگریسو، اسیمرت، تاگومر یا اسیمرتینیب دیده شود.
موارد مصرف
- درمان نخستین سرطان ریهٔ سلول غیرکوچک پیشرفته یا منتشر با حذف اگزون ۱۹ یا جهش ال۸۵۸آر در اگزون ۲۱ گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی.
- درمان کمکی پس از برداشت کامل تومور در سرطان ریهٔ سلول غیرکوچک دارای همین جهشها، برای کاهش احتمال عود.
- درمان سرطان ریهٔ سلول غیرکوچک موضعیِ مرحلهٔ ۳ و غیرقابل جراحی، پس از شیمیپرتودرمانی پلاتینی، در صورتی که بیماری پیشرفت نکرده باشد و جهش لازم وجود داشته باشد.
- درمان سرطان ریهٔ سلول غیرکوچک منتشرِ دارای جهش تی۷۹۰اِم پس از پیشرفت بیماری حین یا پس از درمان قبلی با مهارکنندهٔ تیروزین کیناز.
- همراه با پمترکسد و شیمیدرمانی پلاتینی بهعنوان درمان نخستین سرطان ریهٔ سلول غیرکوچک موضعیِ پیشرفته یا منتشر با جهشهای مشخص.
روش مصرف
طبق نسخهٔ متخصص سرطان، قرص را هر روز تقریباً در یک زمان ثابت، با یا بدون غذا و با یک لیوان آب مصرف کنید؛ مقدار و مدت درمان بر اساس نوع جهش، مرحلهٔ بیماری، درمانهای همراه و عوارض تعیین میشود. قرص را نجوید یا خرد نکنید؛ اگر بلع آن دشوار است، روش پخشکردن آن در آب را فقط از داروساز یا تیم درمان یاد بگیرید. اگر یک نوبت فراموش شد، آن را جبران نکنید و نوبت بعدی را در زمان معمول مصرف کنید. خودسرانه درمان را قطع، دوبرابر یا کموزیاد نکنید؛ در صورت بروز عارضه، پزشک ممکن است موقتاً مصرف را متوقف یا مقدار را تغییر دهد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اوسیمرتینیب یا مواد تشکیلدهندهٔ قرص حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- نتیجهٔ آزمایش مولکولی تومور یا خون و نوع جهش باید برای انتخاب این درمان روشن باشد؛ اوسیمرتینیب برای هر نوع سرطان ریه مناسب نیست.
- سابقهٔ بیماری قلبی، نارسایی قلب، تپش یا نامنظمی ضربان، غش، طولانی بودن فاصلهٔ کیوتی در نوار قلب یا پایین بودن املاحی مانند پتاسیم و منیزیم را بگویید.
- سابقهٔ بیماری بینابینی ریه، التهاب ریه ناشی از دارو یا پرتو، شیمیپرتودرمانی پلاتینیِ اخیر، تنگی نفس یا سرفهٔ مداوم را مطرح کنید.
- بیماری کبد یا کلیه، کاهش سلولهای خونی، کبودی یا خونریزی بیدلیل و مشکلات چشمی را اطلاع دهید؛ ایمنی و اثربخشی دارو در کودکان و نوجوانان ثابت نشده و سالمندان ممکن است به پایش نزدیکتری نیاز داشته باشند.
- اگر باردارید، احتمال بارداری یا قصد آن را دارید، یا شیر میدهید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید و فهرست کامل داروها، ویتامینها و مکملهایتان را همراه ببرید.
عوارض احتمالی
- اسهال
- بثورات پوستی، جوش یا خارش
- خشکی پوست
- زخم یا التهاب دهان
- تغییرات ناخن و التهاب اطراف ناخن
- خستگی، کاهش اشتها یا تهوع
- تنگی نفس، سرفه یا تب جدید یا رو به بدترشدن، درد هنگام تنفس یا پایین آمدن سطح اکسیژن: میتواند نشانهٔ التهاب ریه باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و اگر نفسکشیدن دشوار است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش یا ضربان نامنظم، سرگیجه شدید، سبکی سر، غش، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس در حالت درازکش یا تورم پاها: این علائم میتوانند نشانهٔ اختلال ریتم یا آسیب عضلهٔ قلب باشند؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی لب، زبان یا صورت، خسخس، احساس بستهشدن گلو یا کهیر گسترده: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول یا پوستهریزی گستردهٔ پوست، زخم دردناک دهان، تب همراه با بثورات یا لکههای قرمز و بنفش که با فشار محو نمیشوند: احتمال واکنش پوستی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا قرمزی چشم، اشکریزش، حساسیت به نور یا تاری دید: احتمال التهاب قرنیه وجود دارد؛ همان روز برای معاینهٔ چشم اقدام کنید.
- تب مداوم، رنگپریدگی، ضعف شدید، کبودی یا خونریزی بیدلیل یا عفونتهای مکرر: احتمال افت شدید سلولهای خونی وجود دارد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و آزمایش خون انجام دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو. داروهای القاکنندهٔ قوی آنزیمهای کبدی، مانند ریفامپین، ریفابوتین، کاربامازپین، فنیتوئین و فنوباربیتال، و گیاه علف چای میتوانند اثر اوسیمرتینیب را کم کنند و نباید خودسرانه همراه آن مصرف شوند. برخی داروهای طولانیکنندهٔ فاصلهٔ کیوتی، از جمله بعضی داروهای ضدآریتمی، ضدعفونت و روانپزشکی، خطر بینظمی ضربان را بالا میبرند. اوسیمرتینیب میتواند سطح بعضی داروها مانند روزوواستاتین و فکسوفنادین را افزایش دهد و نیاز به پایش ایجاد کند. قرصهای ضدبارداری هورمونی را نیز حتماً مطرح کنید، چون ممکن است به روش پیشگیری پشتیبان نیاز باشد. غذا و داروهای کاهندهٔ اسید معده معمولاً اثر مهمی بر جذب آن ندارند، اما تداخل مستقیم مشخصی با الکل مطرح نیست و الکل میتواند خستگی، سرگیجه، کمآبی و عوارض گوارشی را بدتر کند؛ بهتر است در طول درمان مصرف نشود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اوسیمرتینیب در بارداری میتواند به جنین آسیب بزند و دادهٔ کافی انسانی دربارهٔ آن وجود ندارد؛ اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان با متخصص سرطان صحبت کنید. افراد دارای امکان بارداری باید هنگام درمان و تا ۶ هفته پس از آخرین مصرف، و مردان دارای شریکِ دارای امکان بارداری تا ۴ ماه پس از آخرین مصرف، از پیشگیری مؤثر استفاده کنند. به دلیل احتمال آسیب جدی به شیرخوار، در طول درمان و تا ۲ هفته پس از آخرین مصرف شیردهی نکنید.
نگهداری
قرصها را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق حدود ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم و دور از دسترس کودکان نگه دارید؛ حمام و خودرو برای نگهداری مناسب نیستند. از مصرف قرصهای آسیبدیده یا تاریخگذشته خودداری کنید و دستور درجشده روی بستهٔ همان فرآورده را در اولویت قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 80 mg |
| قرص | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اوسیمرتینیب برای هر نوع سرطان ریه مناسب است؟
۰۲آیا میتوان اوسیمرتینیب را همراه غذا مصرف کرد؟
۰۳آیا جوش پوستی و اسهال با اوسیمرتینیب طبیعی است؟
۰۴چرا هنگام مصرف اوسیمرتینیب نوار قلب و آزمایش خون انجام میشود؟
۰۵اگر باردار شوم یا به نوزاد شیر بدهم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۰ سازنده، در گروه L01XE. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.