مایکوفنولیک اسید
مایکوفنولیک اسید دارویی از گروه سرکوبکنندههای سیستم ایمنی است که فعالیت گلبولهای سفید را کاهش میدهد. هدف اصلی آن جلوگیری از پسزدن عضو پیوندی توسط بدن است.
این دارو بیشتر در افرادی که پیوند کلیه انجام دادهاند، همراه با داروهای دیگر برای پیشگیری از رد پیوند تجویز میشود.
مصرف این دارو در دوران بارداری خطر جدی سقط و ناهنجاری جنینی دارد؛ زنان باید پیش، حین و پس از قطع دارو از یک روش پیشگیری مطمئن استفاده کنند.
در صورت بروز تب، نشانههای عفونت، کبودی یا خونریزی غیرعادی، یا اطلاع از بارداری، باید فوراً با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مایکوفنولیک اسید یکی از داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی (Immunosuppressant) از زیرگروه ضدمتابولیتهاست که عمدتاً در پزشکی پیوند عضو کاربرد دارد. این دارو با مهار آنزیمی که لنفوسیتها (یعنی گلبولهای سفید مسئول واکنش ایمنی) برای تکثیر سریع خود به آن وابستهاند، از افزایش این سلولها جلوگیری میکند. با کاهش فعالیت لنفوسیتها، احتمال حملهٔ سیستم ایمنی بدن به عضو پیوندی کاهش مییابد. این دارو تقریباً همیشه همراه با داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی دیگر مانند سیکلوسپورین یا تاکرولیموس و کورتیکواستروئیدها تجویز میشود، نه بهتنهایی.
موارد مصرف
- پیشگیری از رد پیوند کلیه در بزرگسالان
- بخشی از یک درمان ترکیبی همراه با سیکلوسپورین یا تاکرولیموس و کورتیکواستروئید
- پیشگیری از رد پیوند در پیوند قلب یا کبد، در موارد خاص و به تشخیص متخصص پیوند
- در برخی بیماریهای خودایمنی کلیه مانند نفریت لوپوسی، به تشخیص متخصص کلیه یا روماتولوژی
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت قرص طولانیرهش، با معدهٔ خالی و همراه با یک لیوان آب میل میشود، مگر پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. قرص را کامل ببلعید و هرگز آن را نشکنید، خرد نکنید یا نجوید، زیرا پوشش مخصوص آن مانع آزاد شدن زودهنگام دارو در معده میشود. مصرف این دارو باید در ساعتهای مشخص و منظم هر روز انجام شود تا سطح دارو در خون یکنواخت بماند. حتی اگر احساس بهتری داشتید، بدون هماهنگی با پزشک، دارو را قطع یا دوز آن را تغییر ندهید، زیرا قطع ناگهانی میتواند خطر رد پیوند را افزایش دهد. مقدار دقیق و زمانبندی مصرف را فقط پزشک یا داروساز، بر اساس نسخه، تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به مایکوفنولیک اسید، مایکوفنولات موفتیل یا سایر اجزای دارو
- بارداری، قصد بارداری، یا شیردهی
- سابقهٔ بیماریهای گوارشی مانند زخم معده یا بیماریهای التهابی روده
- سابقهٔ اختلالات خونی مانند کمخونی یا کاهش گلبولهای سفید و پلاکت
- هرگونه عفونت فعال یا سابقهٔ عفونتهای مکرر
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده
عوارض احتمالی
- اسهال و درد شکم
- تهوع و استفراغ
- سردرد
- فشار خون بالا
- خستگی
- لرز یا نشانههای شبیه سرماخوردگی
- تب، گلودرد شدید یا نشانههای عفونت — میتواند نشانهٔ کاهش گلبولهای سفید باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی — میتواند نشانهٔ کاهش پلاکت باشد؛ در اسرع وقت با پزشک تماس بگیرید.
- رنگپریدگی شدید و خستگی غیرعادی — ممکن است نشانهٔ کمخونی باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- اسهال شدید و مداوم یا نشانههای کمآبی بدن — نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
- تورم صورت و لبها، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده — نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خون در ادرار یا مدفوع، یا زخمهای گوارشی مکرر — باید سریع به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم، و همچنین کلستیرامین، میتوانند جذب مایکوفنولیک اسید را کم کنند؛ بهتر است اینها با فاصلهٔ زمانی از این دارو مصرف شوند. مصرف همزمان با آزاتیوپرین معمولاً توصیه نمیشود، چون هر دو دارو بر مغز استخوان اثر میگذارند و خطر کاهش شدید گلبولهای خونی را بالا میبرند. برخی داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر و گانسیکلوویر نیز میتوانند غلظت خونی این دارو یا خودشان را تحت تأثیر قرار دهند. واکسنهای زنده در دوران مصرف این دارو معمولاً توصیه نمیشوند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، حتی داروهای بدون نسخه و گیاهی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف مایکوفنولیک اسید در دوران بارداری با خطر قابلتوجه سقط جنین در سهماههٔ اول و بروز ناهنجاریهای مادرزادی همراه است؛ به همین دلیل این دارو در بارداری توصیه نمیشود. زنانی که توان بارداری دارند باید پیش از شروع، در طول درمان و مدتی پس از قطع آن، از یک روش پیشگیری مطمئن و مورد تأیید پزشک استفاده کنند. مردانی که این دارو را مصرف میکنند نیز باید دربارهٔ پیشگیری از بارداری با پزشک مشورت کنند. ورود دارو به شیر مادر و اثر آن بر نوزاد بهروشنی مشخص نیست، بنابراین شیردهی در دوران مصرف این دارو باید فقط با نظر و تأیید پزشک باشد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید، ترجیحاً در بستهٔ اصلی خود. قرصها را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، زیرا این دارو برای کودکان بسیار خطرناک است. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زباله یا فاضلاب خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص طولانیرهش | 360 mg |
| قرص طولانیرهش | 180 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف مایکوفنولیک اسید را میتوان خودسرانه قطع کرد؟
۰۲چرا این دارو باید با معدهٔ خالی مصرف شود؟
۰۳آیا مصرف مایکوفنولیک اسید خطر ابتلا به سرطان را بالا میبرد؟
۰۴آیا قرص را میتوان نصف کرد یا خرد کرد؟
۰۵در دوران مصرف این دارو واکسن زدن چه وضعیتی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۹ سازنده، در گروه L04AA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.