گانسیکلوویر
گانسیکلوویر یک داروی ضدویروس است که تکثیر ویروس سیتومگالوویروس را مهار میکند. شکل موجود، پودر لیوفیلیزه برای تهیه محلول وریدی است.
بیشتر برای درمان التهاب شبکیه ناشی از سیتومگالوویروس در افراد دچار ضعف ایمنی و پیشگیری از بیماری سیتومگالوویروس پس از پیوند بهکار میرود.
این دارو میتواند گلبولهای سفید، قرمز و پلاکتها را بهطور خطرناک کاهش دهد و به کلیه آسیب بزند؛ آزمایش خون و بررسی عملکرد کلیه در طول درمان اهمیت دارد.
اگر بیماری کلیه، کاهش سلولهای خونی، پیوند عضو، درمان ضدسرطان یا مصرف داروهای تضعیفکننده مغز استخوان دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. تب، خونریزی غیرعادی، کاهش ادرار یا تغییر دید نیازمند پیگیری سریع است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گانسیکلوویر یک داروی ضدویروس از گروه مشابه نوکلئوزیدهاست و بهطور ویژه بر سیتومگالوویروس اثر میگذارد. این دارو پس از فعالشدن در سلول آلوده، ساخت ماده ژنتیکی ویروس را مختل میکند. فرآورده موجود به شکل پودر لیوفیلیزه در ویال ۵۰۰ میلیگرمی است و پس از آمادهسازی و رقیقسازی توسط کادر درمان، بهصورت انفوزیون وریدی داده میشود. هدف درمان، کنترل عفونت و پیشگیری از آسیب اندامهایی مانند شبکیه در بیماران پرخطر است.
موارد مصرف
- درمان التهاب شبکیه ناشی از سیتومگالوویروس در بزرگسالان دچار ضعف ایمنی
- پیشگیری از بیماری سیتومگالوویروس در بزرگسالان دریافتکننده پیوند که در معرض خطر هستند
- درمان برخی عفونتهای شدید سیتومگالوویروس خارج از چشم در بیماران دچار ضعف ایمنی، طبق تشخیص متخصص
روش مصرف
این فرآورده فقط توسط کادر درمان و از راه وریدی، بهصورت انفوزیون آهسته و با سرعت کنترلشده تزریق میشود؛ تزریق سریع، عضلانی یا زیرجلدی مناسب نیست. مقدار، فاصله نوبتها و طول درمان بر اساس نوع عفونت، وضعیت ایمنی، وزن و عملکرد کلیه تعیین میشود. چون دارو وریدی است، غذا زمانبندی آن را تغییر نمیدهد؛ دریافت مایعات کافی، در صورت نداشتن محدودیت قلبی یا کلیوی، و انجام منظم آزمایش خون و بررسی کلیه اهمیت دارد. درمان را خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید، زیرا ممکن است عفونت دوباره فعال شود یا مقاومت ویروسی ایجاد شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
التهاب شبکیهٔ ناشی از سیتومگالوویروس در بزرگسالان دچار ضعف ایمنی
فقط بهصورت انفوزیون وریدی آهسته؛ تزریق سریع، عضلانی یا زیرجلدی ممنوع است. پایش چشم، شمارش سلولهای خونی و عملکرد کلیه ضروری است.
پیشگیری از بیماری سیتومگالوویروس در بزرگسالان دریافتکنندهٔ پیوند و در معرض خطر
پایش منظم شمارش سلولهای خونی و عملکرد کلیه لازم است؛ همزمانی با داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان یا آسیبرسان به کلیه خطر سمیت را افزایش میدهد.
عفونت شدید سیتومگالوویروس خارج از چشم در بیماران دچار ضعف ایمنی
بهعلت خطر سرکوب مغز استخوان و آسیب کلیه، درمان فقط با پایش آزمایشگاهی و زیر نظر متخصص انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به گانسیکلوویر، والگانسیکلوویر یا هر جزء فرآورده را اطلاع دهید.
- سابقه بیماری کلیه، کمآبی بدن یا کاهش گلبول سفید، گلبول قرمز و پلاکت را مطرح کنید.
- اگر پیوند عضو داشتهاید یا به بیماریهایی مانند ایدز، سرطان، اختلال مغز استخوان یا تحت پرتودرمانی مبتلا هستید، پزشک باید بداند.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای پیوند، شیمیدرمانی، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری، قصد فرزندآوری یا نگرانی درباره باروری اطلاع دهید؛ گانسیکلوویر در دادههای حیوانی با آسیب جنینی، اثر بر باروری و احتمال آسیب ژنتیکی و سرطانزایی همراه بوده است.
- در کودکان، سالمندان و افراد دارای نارسایی کلیه، انتخاب مقدار و پایش درمان باید با دقت بیشتری انجام شود.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- اسهال
- سردرد
- خستگی و بیحالی
- کاهش اشتها
- درد یا التهاب محل تزریق
- تب، گلودرد، زخم دهان یا عفونتهای مکرر؛ ممکن است نشانه کاهش شدید گلبول سفید باشد و باید همان روز ارزیابی شود.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید.
- رنگپریدگی شدید، تنگی نفس، تپش قلب یا ضعف غیرمعمول؛ میتواند با کمخونی شدید مرتبط باشد و نیاز به مراجعه سریع دارد.
- کاهش واضح ادرار، ورم پاها یا گیجی؛ احتمال آسیب کلیه وجود دارد و باید سریع بررسی شود.
- تشنج، گیجی شدید، لرزش یا تغییر سطح هوشیاری؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- راش گسترده، تورم صورت یا گلو، خسخس سینه یا دشواری تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی با داروهای سرکوبکننده مغز استخوان، مانند برخی داروهای شیمیدرمانی و زیدوودین، یا داروهای آسیبزننده به کلیه، مانند آمفوتریسین ب، سیکلوسپورین و تاکرولیموس، میتواند خطر عوارض را بیشتر کند. دیدانوزین ممکن است خطر عوارضی مانند التهاب لوزالمعده را افزایش دهد؛ پروبنسید سطح گانسیکلوویر را بالا میبرد؛ و مصرف همزمان با ایمیپنم/سیلاستاتین بهدلیل گزارش تشنج باید اجتناب یا بسیار دقیق بررسی شود. برای نوع وریدی، تداخل غذایی مهمی شناخته نشده است و تداخل مستقیم مهمی با الکل گزارش نشده، اما در زمان بیماری شدید یا کمآبی بهتر است الکل مصرف نشود. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گانسیکلوویر میتواند به جنین آسیب برساند و در مطالعات حیوانی با مرگ جنینی و ناهنجاریهای مادرزادی همراه بوده است؛ در صورت بارداری یا احتمال آن، پیش از درمان اطلاع دهید. این دارو ممکن است بهطور موقت یا دائمی بر باروری زنان و مردان اثر بگذارد. اطلاعات کافی درباره ورود آن به شیر انسان وجود ندارد و شیردهی هنگام درمان توصیه نمیشود؛ تصمیم درباره ادامه یا توقف شیردهی باید با پزشک گرفته شود.
نگهداری
ویال پودر را طبق دستور روی بسته، معمولاً در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید و از یخزدگی محافظت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را بررسی کنید. محلول آمادهشده باید فقط طبق دستور مرکز درمانی مصرف یا نگهداری شود؛ از محلول تغییررنگداده، کدر یا دارای ذرات استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱گانسیکلوویر چگونه تزریق میشود؟
۰۲چرا هنگام درمان با گانسیکلوویر آزمایش خون و کلیه انجام میشود؟
۰۳آیا گانسیکلوویر برای سرماخوردگی یا هر عفونت ویروسی مناسب است؟
۰۴آیا گانسیکلوویر همان والگانسیکلوویر است؟
۰۵اگر هنگام درمان تاری دید پیدا کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۶ سازنده، در گروه J05AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.