کلستیرامین
کلستیرامین رزینی تبادلیونی خوراکی از دستهٔ داروهای کاهندهٔ چربی خون است که در روده به اسیدهای صفراوی متصل میشود و کلسترول بد را کاهش میدهد.
بیشتر برای کاهش کلسترول بالا و همچنین تسکین خارش پوستی ناشی از تجمع اسیدهای صفراوی در برخی بیماریهای کبدی و صفراوی به کار میرود.
این دارو میتواند جذب بسیاری از داروهای دیگر را در روده کاهش دهد، پس باید همیشه با فاصلهٔ زمانی مشخص از سایر داروها مصرف شود.
اگر یبوست شدید، درد غیرمعمول شکمی، یا نشانههای خونریزی و کبودیِ غیرعادی دیدید، یا داروی دیگری همزمان مصرف میکنید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلستیرامین یک رزینِ تبادلیونیِ خوراکی است که در دستهٔ داروهای متصلشونده به اسیدهای صفراوی (Bile Acid Sequestrant) قرار میگیرد. این دارو در رودهٔ کوچک هرگز جذب خون نمیشود؛ بلکه به اسیدهای صفراوی میچسبد و مانع بازجذب آنها میشود، در نتیجه بدن برای ساختنِ اسید صفراوی تازه، کلسترول بیشتری از خون برمیدارد و سطح کلسترول بد کاهش مییابد. همین اتصال به اسیدهای صفراوی باعث میشود کلستیرامین در کاهشِ خارشِ ناشی از تجمعِ صفرا نیز مؤثر باشد. چون این دارو در روده باقی میماند و وارد جریان خون نمیشود، اثرش موضعی است و عوارض سیستمیک آن معمولاً محدود است.
موارد مصرف
- کاهش کلسترول بد خون در افراد مبتلا به چربی خون بالا، معمولاً در کنار رژیم غذاییِ مناسب یا سایر داروهای کاهندهٔ چربی
- تسکین خارش پوستی ناشی از تجمع اسیدهای صفراوی در بیماریهای همراه با انسداد نسبیِ مجاری صفراوی (کلستاز)
- کمک به کنترل اسهالِ ناشی از بازجذب نامناسب اسیدهای صفراوی، مثلاً پس از برخی جراحیها یا بیماریهای رودهٔ کوچک
- بخشی از برنامهٔ درمانیِ بلندمدت برای کاهش خطرهای قلبی-عروقیِ مرتبط با کلسترول بالا
روش مصرف
کلستیرامین به شکل پودر است و هرگز نباید بهصورت خشک مصرف شود؛ هر دوز باید طبق راهنماییِ پزشک یا داروساز در مقدار مناسبی آب، آبمیوه یا مایعِ دیگر حل و کاملاً مخلوط شود تا سوسپانسیونی یکدست بهدست آید، سپس بلافاصله نوشیده شود. معمولاً پیش از وعدههای غذایی و همراه با غذا مصرف میشود تا اثرش بر جذب چربی و کلسترول بیشتر باشد. فاصلهٔ زمانیِ میان مصرف کلستیرامین و سایر داروهای خوراکی—که پزشک یا داروساز تعیین میکند—باید بهدقت رعایت شود، چون این دارو میتواند جذب داروهای دیگر را کاهش دهد. برای حفظِ اثرِ کاهندهٔ کلسترول، مصرف باید منظم و پیوسته باشد و هرگونه تغییر یا قطعِ آن فقط باید با نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش کلسترول بد خون در چربی خون بالا
همراه رژیم غذایی مصرف میشود. پودر را خشک نخورید و در آب یا نوشیدنی غیرگازدار حل کنید؛ داروهای خوراکی دیگر را حداقل ۱ ساعت قبل یا ۴ تا ۶ ساعت بعد مصرف کنید.
خارش ناشی از کلستاز در انسداد نسبی مجاری صفراوی
در انسداد کامل مجاری صفراوی کاربرد ندارد. با داروهای دیگر، بهویژه داروهای صفراوی، حداقل ۴ تا ۶ ساعت فاصله داشته باشد.
اسهال ناشی از بازجذب نامناسب اسیدهای صفراوی
پودر را خشک مصرف نکنید. معمولاً پاسخ طی ۳ روز مشخص میشود؛ پس از کنترل اسهال، کمترین دوز مؤثر یا مصرف گهگاهی استفاده میشود.
کاهش خطرهای قلبیعروقی مرتبط با کلسترول بالا
در کنار رژیم غذایی ادامه مییابد و سطح کلسترول و تریگلیسرید باید بهطور دورهای پایش شود؛ پودر را پیش از مصرف در مایع حل کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به کلستیرامین یا هر یک از اجزای فرآورده حساسیت دارید، پیش از مصرف به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- در صورت داشتنِ انسدادِ کاملِ مجاری صفراوی، انسداد روده یا یبوستِ شدید و مزمن، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و ویتامینهایی که مصرف میکنید—بهویژه داروهای قلبی، تیروئید و رقیقکنندهٔ خون—را به پزشک یا داروساز بگویید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- در صورت ابتلا به اختلالاتِ گوارشیِ مزمن، بواسیر یا اختلالِ انعقاد خون، پزشک را مطلع کنید.
- در تجویز برای کودکان و سالمندان، احتیاطِ بیشتر و نظارتِ مستقیمِ پزشک لازم است.
عوارض احتمالی
- یبوست (شایعترین عارضه)
- نفخ و گاز شکمی
- دلپیچه یا ناراحتیِ خفیفِ شکمی
- تهوع یا سوءهاضمه
- طعم یا بافتِ نامطلوبِ دارو هنگام مصرف
- یبوستِ شدید یا نشانههای انسدادِ رودهای: در صورتِ دردِ شدیدِ شکمی، عدمِ دفعِ مدفوع برای چند روز یا نفخِ شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای خونریزی یا کبودیِ غیرعادی که میتواند در مصرفِ طولانیمدت نشانهٔ کمبودِ ویتامین K باشد؛ در این حالت با پزشک تماس بگیرید.
- دردِ استخوان یا نشانههای احتمالیِ کمبودِ ویتامین D در مصرفِ بسیار طولانی؛ این موضوع را در ویزیتهای بعدی با پزشک مطرح کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلستیرامین به دلیل ماهیتِ رزینیاش میتواند جذب بسیاری از داروهای خوراکیِ دیگر را در روده کاهش دهد؛ از جمله داروهای قلبی-عروقی، هورمونهای تیروئید، داروهای رقیقکنندهٔ خون از خانوادهٔ وارفارین، برخی ادرارآورها و ویتامینهای محلول در چربی بههمراه اسید فولیک. به همین دلیل باید فاصلهٔ زمانیِ مشخصی—طبق تعیینِ پزشک یا داروساز—میان مصرف کلستیرامین و سایر داروهای خوراکی رعایت شود، چون مصرفِ همزمان و بدونِ این فاصله میتواند اثربخشیِ داروهای دیگر را بهطور محسوسی کاهش دهد. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا زمانبندیِ مصرف بهدرستی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
چون کلستیرامین در روده باقی میماند و عملاً وارد جریانِ خونِ مادر نمیشود، نسبت به برخی داروهای دیگرِ کاهندهٔ چربیِ خون، پروفایلِ ایمنیِ ملایمتری در بارداری دارد؛ با این حال چون میتواند جذبِ ویتامینهای محلول در چربی و اسید فولیک را در مادر کاهش دهد، ممکن است پزشک مکملهای اضافی تجویز کند. مصرف در دورانِ بارداری و شیردهی باید فقط با تشخیص و نظارتِ مستقیمِ پزشک باشد و خوددرمانی توصیه نمیشود.
نگهداری
کلستیرامین را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. درِ ظرف را کاملاً بسته نگه دارید و همیشه آن را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و دارویِ تاریخگذشته یا دچار تغییرِ رنگ و بو را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 4 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلستیرامین را میتوان بهصورت خشک یا با غذای جامد مصرف کرد؟
۰۲چرا باید کلستیرامین را با فاصله از داروهای دیگرم مصرف کنم؟
۰۳یبوستِ ناشی از کلستیرامین را چطور میتوان کاهش داد؟
۰۴کلستیرامین چه مدت طول میکشد تا اثرش را روی کلسترول نشان دهد؟
۰۵آیا مصرفِ کلستیرامین را میتوان ناگهان قطع کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه C10AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.