مایکوفنولات موفتیل
مایکوفنولات موفتیل دارویی سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی است که با کاهش تکثیر لنفوسیتها از پسزدن عضو پیوندی جلوگیری میکند. این دارو معمولاً همراه با یک یا دو دارویِ سرکوبکنندهٔ ایمنی دیگر مصرف میشود.
بیشترین کاربرد آن پیشگیری از پسزدن پیوند کلیه، کبد یا قلب در افرادی است که پیوند عضو انجام دادهاند. گاهی نیز در برخی بیماریهای خودایمنی مانند نفریت لوپوسی زیر نظر متخصص تجویز میشود.
این دارو هرگز نباید بدون نظر پزشک متخصص پیوند قطع یا کموزیاد شود، چون خطر پسزدن عضو پیوندی را بالا میبرد. مصرف آن در بارداری بسیار خطرناک است و نیازمند پیشگیری مطمئن از بارداری است.
در صورت بروز تب، لرز، گلودرد شدید، کبودی یا خونریزی غیرعادی، یا اسهال شدید و مداوم، حتماً و سریع با پزشک تماس بگیرید. پیش از هرگونه برنامهریزی برای بارداری نیز باید با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مایکوفنولات موفتیل از دستهٔ داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی است. این دارو در بدن به مادهٔ فعال اسید مایکوفنولیک تبدیل میشود که آنزیمی به نام اینوزین مونوفسفات دهیدروژناز (IMPDH) را مهار میکند؛ آنزیمی که لنفوسیتها، یعنی گلبولهای سفید کلیدی در پاسخ ایمنی، برای تکثیر و تقسیمشدن بهشدت به آن وابستهاند. با مهار این مسیر، تکثیر لنفوسیتها بهطور نسبتاً اختصاصی کاهش مییابد و پاسخ ایمنی بدن علیه عضو پیوندی ضعیفتر میشود. به همین دلیل این دارو معمولاً همراه با سیکلوسپورین یا تاکرولیموس و یک کورتیکواستروئید، در رژیمهای پیشگیری از پسزدن پیوند عضو به کار میرود. نامهای تجاری شناختهشدهٔ آن در ایران سلسپت و سپتمد هستند.
موارد مصرف
- پیشگیری از پسزدن پیوند کلیه، همراه با سیکلوسپورین یا تاکرولیموس و کورتیکواستروئید
- پیشگیری از پسزدن پیوند کبد، در ترکیب با سایر داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی
- پیشگیری از پسزدن پیوند قلب
- کنترل نفریت لوپوسی (التهاب کلیهٔ ناشی از لوپوس) زیر نظر متخصص روماتولوژی یا نفرولوژی
روش مصرف
مصرف مایکوفنولات موفتیل باید دقیقاً طبق برنامهٔ زمانیای باشد که پزشک پیوند تعیین کرده است؛ معمولاً در فواصل منظم و هر روز در ساعات مشخص. کپسول یا قرص را کامل و با یک لیوان آب بخورید و از باز کردن کپسول، خرد کردن یا نصف کردن قرص خودداری کنید، چون تماس با پودر داخل آن میتواند مضر باشد. پزشک ممکن است مصرف آن را با معدهٔ خالی یا همراه غذا توصیه کند؛ هر روش که تجویز شده را ثابت نگه دارید تا جذب دارو یکنواخت بماند. مهمترین نکته این است که این دارو هرگز نباید بدون هماهنگی با پزشک پیوند قطع شود و بهتر است هیچ نوبتی از آن جا نیفتد، چون جاافتادن مکرر دارو میتواند خطر پسزدن عضو پیوندی را افزایش دهد؛ در صورت فراموشیِ یک نوبت، دربارهٔ نحوهٔ جبران آن از داروساز یا پزشک بپرسید. شکل تزریقیِ این دارو فقط در بیمارستان و توسط کادر درمان تجویز و تزریق میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به مایکوفنولات موفتیل، اسید مایکوفنولیک یا هر یک از اجزای دارو حساسیت دارید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- وجود بیماریهای گوارشی فعال مانند زخم معده یا بیماری التهابی روده را با پزشک در میان بگذارید، چون این دارو میتواند خطر خونریزی یا زخم گوارشی را بیشتر کند.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع دارو حتماً با پزشک مشورت کنید؛ روش پیشگیری مطمئن از بارداری معمولاً پیش، حین و مدتی پس از قطع دارو لازم است.
- هر عفونت فعال، سابقهٔ کاهش گلبول سفید یا سایر اختلالات خونی، و هر سابقهٔ بیماری کلیوی یا کبدی را به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده (بهویژه واکسنهای زنده) را به پزشک بگویید.
- اگر شما یا فرزندتان بیماری نادر ارثی به نام سندرم لش-نیهان یا کمبود مشابه آنزیمی دارید، این دارو معمولاً مناسب نیست؛ حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- اسهال، تهوع، استفراغ یا درد شکم
- یبوست یا نفخ
- سردرد
- خستگی و ضعف عمومی
- ورم خفیف دست و پا
- افزایش حساسیت به سرماخوردگی و عفونتهای خفیف تنفسی
- تب، لرز، گلودرد شدید یا هر نشانهٔ عفونت جدی — چون این دارو سیستم ایمنی را ضعیف میکند، در صورت بروز این علائم سریع با پزشک تماس بگیرید.
- کبودی غیرعادی، خونریزی، یا رنگپریدگی شدید — میتواند نشانهٔ کاهش گلبولهای سفید یا پلاکت خون باشد و نیاز به آزمایش خون فوری دارد.
- اسهال شدید و مداوم، استفراغ خونی یا مدفوع سیاهرنگ — نشانهٔ احتمالی آسیب یا خونریزی گوارشی است و باید سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا تنگی نفس — در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- ضعف جدید، سردرگمی، اختلال بینایی یا مشکل در هماهنگی حرکتی — هرچند نادر، این علائم میتواند نشانهٔ عفونت جدی سیستم عصبی ناشی از سرکوب شدید ایمنی باشد و نیازمند بررسی فوری پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان آنتیاسیدهای حاوی منیزیم و آلومینیوم، و نیز داروهایی مانند کلستیرامین، میتواند جذب مایکوفنولات موفتیل را بهطور قابلتوجهی کم کند؛ در صورت نیاز به این داروها، پزشک دربارهٔ فاصلهگذاری زمانی مصرف راهنمایی میکند. داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر، والآسیکلوویر، گانسیکلوویر و والگانسیکلوویر که در بیماران پیوندی برای پیشگیری از عفونت ویروسی رایجاند، میتوانند غلظت خونی این دارو یا خودشان را تغییر دهند و نیاز به پایش دقیقتر دارند. سایر داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی مانند سیکلوسپورین و تاکرولیموس نیز میتوانند سطح خونی مایکوفنولات را کم یا زیاد کنند، هرچند این ترکیب معمولاً عمداً و زیر نظر پزشک تجویز میشود. واکسنهای زنده معمولاً باید در دورهٔ مصرف این دارو با احتیاط و هماهنگی پزشک انجام شوند. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای را که مصرف میکنید حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف مایکوفنولات موفتیل در دوران بارداری خطر جدی سقط جنین و ناهنجاریهای مادرزادی (بهویژه ناهنجاری گوش، صورت و قلب) را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد؛ به همین دلیل زنانی که امکان بارداری دارند باید پیش از شروع، در حین مصرف و مدتی پس از قطع دارو از یک روش پیشگیری مطمئن و مطابق نظر پزشک استفاده کنند. در صورت بروز بارداریِ برنامهریزینشده در حین مصرف این دارو، باید فوراً و بدون قطع خودسرانهٔ دارو با پزشک تماس گرفت، چون تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع دارو نیازمند بررسی تخصصی است. از آنجا که این دارو در شیر مادر ترشح میشود و میتواند برای نوزاد مضر باشد، شیردهی در دوران مصرف آن معمولاً توصیه نمیشود؛ در این باره حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید و کپسول یا قرص را در بستهٔ اصلی خود نگه دارید تا از تماس مستقیم با پودر داخل آن جلوگیری شود. آن را کاملاً دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زباله یا سرویس بهداشتی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
| قرص | 250 mg |
| قرص | 1 g / 5mL |
| کپسول | 250 mg |
| کپسول | 500 mg |
| کپسول | 1 g / 5mL |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 1 g / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 1 g / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۰ برند از ۲۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم چون حالم خوب شده، مصرف مایکوفنولات موفتیل را خودم قطع کنم؟
۰۲چرا پزشک مرتب برایم آزمایش خون درخواست میدهد؟
۰۳آیا مصرف همزمان آنتیاسید با این دارو اشکالی دارد؟
۰۴اگر یک نوبت از دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا باز کردن کپسول یا خرد کردن قرص این دارو مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۰ برند از ۲۹ سازنده، در گروه L04AA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.