تاکرولیموس
تاکرولیموس یک پماد غیراستروییدی از گروه مهارکنندههای کلسینورین است که با آرامکردن واکنش بیشازحد سیستم ایمنی در پوست، التهاب را کاهش میدهد.
این پماد بیشتر برای درمان اگزمای متوسط تا شدید (درماتیت آتوپیک) بهکار میرود، بهویژه در نواحی حساس پوستی مانند صورت، پلکها و گردن.
این پماد برای استفادهٔ پیوسته و طولانیمدت در نظر گرفته نشده است؛ الگو و مدت درمان را پزشک بر اساس شدت اگزما تعیین میکند.
اگر پس از چند هفته بهبودی حس نکردید، محل مصرف نشانههای عفونت نشان داد یا سوزشی شدید و پایدار داشتید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تاکرولیموس موضعی، که در ایران با نامهای تجاری مانند پروتوپیک نیز شناخته میشود، دارویی غیراستروییدی از خانوادهٔ مهارکنندههای کلسینورین است که برای کنترل بیماریهای التهابی پوست، بهویژه اگزما، بهکار میرود. این دارو با مهار آنزیم کلسینورین در سلولهای ایمنی پوست، از تولید مواد پیشبرندهٔ التهاب جلوگیری میکند و در نتیجه قرمزی، خارش و التهاب پوست را کاهش میدهد. برخلاف کورتیکواستروییدهای موضعی، این دارو معمولاً باعث نازکشدن پوست نمیشود و به همین دلیل برای نواحی حساسی مانند صورت، پلکها، گردن و چینهای پوستی مناسبتر شناخته میشود. غلظت ۰٫۰۳ درصد آن معمولاً هم در کودکان و هم در بزرگسالان بهکار میرود. هدف اصلی درمان، کنترل التهاب و کاهش دفعات عود اگزما در درازمدت است.
موارد مصرف
- کنترل التهاب و خارش پوست در اگزمای متوسط تا شدید (درماتیت آتوپیک)
- درمان اگزما در نواحی حساس پوستی مانند صورت، پلکها، گردن و نواحی تناسلی
- درمان نگهدارنده و متناوب برای کاهش دفعات عود اگزما در نواحی مستعد
- جایگزینی برای کورتیکواستروییدهای موضعی در مواردی که مصرف طولانیمدت آنها توصیه نمیشود
روش مصرف
این پماد را طبق دستور پزشک، معمولاً بهصورت یک لایهٔ نازک، روی نواحی آسیبدیدهٔ پوست بمالید و بهآرامی ماساژ دهید تا جذب شود. پیش و پس از مصرف دستهایتان را بشویید، مگر آنکه دستها خود محل درمان باشند. از پوشاندن محل مصرف با باند یا پانسمان بسته خودداری کنید، چون جذب دارو را افزایش میدهد. پس از بهبود علائم، پزشک ممکن است دفعات مصرف را کم کند یا برنامهای نگهدارنده برای پیشگیری از عود تجویز کند؛ درمان را بدون نظر پزشک قطع یا تغییر ندهید، حتی اگر پوست بهبودیافته بهنظر برسد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اگزمای متوسط تا شدید (درماتیت آتوپیک)
فقط روی پوست درگیر استفاده شود؛ اگر طی ۶ هفته بهبودی حاصل نشد، تشخیص و درمان باید بازبینی شود.
اگزما در نواحی حساس پوست مانند صورت، پلکها، گردن و نواحی تناسلی
از تماس پماد با چشم، داخل بینی، دهان و سایر مخاطها جلوگیری شود؛ روی پلک فقط سطح پوست استفاده شود.
درمان نگهدارنده و متناوب برای کاهش عود اگزما
این روش فقط پس از پاسخ مناسب به درمان روزی ۲ بار و در نواحی مستعد عود انجام میشود؛ با شروع عود، درمان روزی ۲ بار از سر گرفته میشود.
جایگزینی کورتیکواستروئید موضعی در موارد نامناسب بودن مصرف طولانیمدت آن
مصرف مداوم و طولانیمدت توصیه نمیشود و پماد نباید زیر پانسمان بسته یا روی پوست عفونی استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به تاکرولیموس یا هر یک از اجزای این پماد حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- وجود هرگونه عفونت پوستی در محل مصرف، از جمله تبخال یا آبلهمرغان، را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سیستم ایمنی ضعیفشده دارید، سابقهٔ سرطان پوست دارید یا ضایعهٔ پوستی مشکوکی مشاهده میکنید، پزشک را مطلع کنید.
- پزشک را از تمام داروها، پمادهای دیگر و مکملهایی که مصرف میکنید آگاه کنید.
- مصرف این پماد در کودکان زیر ۲ سال معمولاً توصیه نمیشود و در سایر کودکان نیز باید فقط با نظر و پیگیری پزشک باشد.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا خارش گذرا در محل مصرف، بهویژه در روزهای نخست درمان
- قرمزی یا احساس گرما در پوست محل مصرف
- گرگرفتگی پوست پس از نوشیدن الکل
- افزایش حساسیت پوست به نور آفتاب
- جوش سر مو (فولیکولیت) در محل مصرف
- نشانههای عفونت پوستی مانند قرمزی فزاینده، تورم، گرمای شدید یا ترشح چرکی در محل مصرف — در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- تاولهای دردناک یا زخمهای پوستی شبیه تبخال که ممکن است نشانهٔ عفونت ویروسی باشد — به پزشک اطلاع دهید.
- تورم پایدار و بیدلیل غدد لنفاوی در گردن، زیربغل یا کشالهران — نیازمند بررسی پزشک است.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لبها یا گلو و دشواری تنفس — در این صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- هرگونه خال جدید یا تغییر غیرعادی در ظاهر پوست — باید توسط پزشک بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تاکرولیموس موضعی عمدتاً بهصورت موضعی اثر میکند و جذب سیستمیک آن معمولاً محدود است، اما نوشیدن الکل همزمان با مصرف این پماد ممکن است باعث گرگرفتگی یا قرمزی خفیف پوست شود. مصرف همزمان کورتیکواستروییدهای موضعی، دیگر فرآوردههای پوستی روی همان ناحیه، یا داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی باید فقط با هماهنگی پزشک باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخل احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی دربارهٔ مصرف این پماد در دوران بارداری در دسترس است و جذب سیستمیک آن معمولاً اندک اما غیرصفر است. در دوران شیردهی، بهتر است از مالیدن این پماد روی یا نزدیک ناحیهٔ سینه خودداری شود تا از تماس دهان نوزاد با دارو جلوگیری شود. تصمیم نهایی دربارهٔ مصرف در این دو دوره باید با مشورت پزشک و با در نظر گرفتن سود و خطر احتمالی گرفته شود.
نگهداری
این پماد را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت زیاد نگهداری کنید و از منجمدکردن آن خودداری کنید. درب تیوب را پس از هر بار استفاده کاملاً ببندید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و پماد باقیمانده، تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبق توصیهٔ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پماد | 0.03 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تاکرولیموس همان کورتیکواستروئید پوستی است؟
۰۲چرا هنگام اولین استفاده پوستم میسوزد؟
۰۳آیا مصرف این پماد اجازهٔ رفتن زیر آفتاب را میدهد؟
۰۴آیا مصرف طولانیمدت این پماد با خطر سرطان همراه است؟
۰۵آیا میتوان همراه با مرطوبکننده از این پماد استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.