متوپرولول سوکسینات
متوپرولول سوکسینات دارویی از گروه مسدودکنندههای گیرندهٔ بتا (Beta-Blocker) با اثر انتخابی بر قلب است که با کاهش سرعت و شدت انقباض قلب، فشار خون و بار کاری قلب را کم میکند.
بیشترین کاربرد آن کنترل فشار خون بالا، پیشگیری از حملات آنژین صدری و کمک به درمان نارسایی مزمن قلبی است؛ گاهی برای کنترل ضربان قلب نامنظم نیز تجویز میشود.
این دارو معمولاً برای درمان طولانیمدت و روزی یکبار تجویز میشود؛ قطع ناگهانی آن بدون نظر پزشک میتواند خطرناک باشد و باید همیشه بهتدریج و زیر نظر پزشک کاهش یابد.
اگر ضربان قلبتان بسیار کند یا نامنظم شد، تنگینفس یا ورم پا تازه ظاهر شد، یا سابقهٔ آسم و مشکلات تنفسی دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
متوپرولول سوکسینات (Metoprolol Succinate) شکل آهستهرهشِ این دارو و عضوی از خانوادهٔ مسدودکنندههای گیرندهٔ بتا است که عمدتاً روی گیرندههای بتا-۱ قلب اثر انتخابی دارد؛ در ایران با نامهای تجاریای مانند بلاک زاک و متواکستند عرضه میشود. این دارو با کاهش اثر هورمونهای استرس مانند آدرنالین بر قلب، ضربان و نیروی انقباض آن را کم میکند و در نتیجه فشار خون و نیاز قلب به اکسیژن کاهش مییابد. به همین دلیل هم برای کنترل فشار خون بالا و هم برای کاهش دردهای آنژین صدریِ ناشی از تنگی عروق کرونر به کار میرود؛ در دوزهای مناسب و طبق تشخیص پزشک، بخشی از درمان استاندارد نارسایی مزمن قلبی نیز هست. فرم آهستهرهش آن طوری طراحی شده که دارو را در طول شبانهروز بهآرامی آزاد کند، به همین دلیل معمولاً فقط یکبار در روز مصرف میشود؛ برخلاف نوع فوریرهش (تارتارات) که ممکن است چند نوبت در روز تجویز شود. هدف اصلی درمان با این دارو، کنترل پایدار فشار خون، کاهش بار کاری قلب و کاهش خطر عوارض قلبیعروقی در بلندمدت است.
موارد مصرف
- کنترل فشار خون بالا
- پیشگیری از حملات آنژین صدری (درد قفسهٔ سینه ناشی از بیماری عروق کرونر)
- بخشی از درمان بلندمدت نارسایی مزمن قلبی، همراه با سایر داروهای قلبی و طبق تشخیص پزشک
- کنترل ضربان قلب در برخی آریتمیهای قلبی مانند فیبریلاسیون دهلیزی
- کاهش خطر عوارض قلبی و حمایت از قلب در برخی بیماران پس از سکتهٔ قلبی، طبق نظر پزشک
روش مصرف
متوپرولول سوکسینات را معمولاً یکبار در روز و در ساعتی ثابت، ترجیحاً صبحها و همراه یا کمی پس از غذا، مصرف میکنند تا جذب دارو یکنواختتر باشد. قرص آهستهرهش باید کامل بلعیده شود و هرگز نباید خرد یا جویده شود، چون این کار میتواند باعث آزادشدن یکبارهٔ دارو در بدن و افت شدید ضربان قلب یا فشار خون شود؛ دربارهٔ امکان نصفکردن قرص روی خط شکستگیِ آن، از داروساز خود بپرسید. اگر یک نوبت مصرف فراموش شد، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید مگر آنکه به نوبت بعدی نزدیک باشید، که در این صورت نباید دو دوز را با هم جبران کرد. نکتهٔ بسیار مهم دربارهٔ این دارو، قطعنکردنِ ناگهانیِ آن است؛ چون توقف یکبارهٔ بتابلوکرها میتواند ضربان قلب و فشار خون را بهطور ناگهانی بالا ببرد و آنژین صدری را بازگرداند یا تشدید کند. اگر پزشک تصمیم به قطع دارو بگیرد، معمولاً آن را طی چند روز تا چند هفته بهتدریج کاهش میدهد. مقدار مصرف و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساس شرایط شما تعیین میکند و هر تغییری باید با هماهنگی او یا داروساز انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پرفشاری خون
با یا بدون غذا، ترجیحاً صبح مصرف شود؛ افزایش دوز معمولاً با فاصلهٔ حداقل ۱ هفته انجام میشود. مصرف در کودکان کمتر از ۶ سال توصیه نمیشود.
آنژین صدری پایدار
درمان معمولاً طولانیمدت است. قطع ناگهانی میتواند آنژین را تشدید کند.
نارسایی مزمن قلبی پایدار با کاهش عملکرد سیستولیک بطن چپ
فقط پس از پایدار شدن نارسایی و تثبیت درمان پایه آغاز شود؛ در صورت بدتر شدن تنگینفس، ورم یا افت فشار، افزایش دوز متوقف شود.
کنترل ضربان قلب در آریتمیهایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی
برای کنترل ضربان بطنی است؛ پایش منظم ضربان قلب و فشارخون ضروری است.
درمان نگهدارنده پس از سکتهٔ قلبی برای کاهش خطر عوارض قلبی و سکتهٔ مجدد
برای شروع خودسرانه در سکتهٔ قلبی حاد یا درد قفسهٔ سینهٔ جدید مناسب نیست و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به متوپرولول یا سایر بتابلوکرها حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ آسم، برونشیت مزمن یا سایر بیماریهای تنفسی همراه با تنگی راه هوایی را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- اگر ضربان قلب پایین، بلوک قلبی یا نارسایی حاد قلبی دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- ابتلا به دیابت را بگویید، چون این دارو میتواند برخی نشانههای افت قند خون مانند تپش قلب را پنهان کند.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه داروهای قلبی و فشار خون دیگر، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- احساس خستگی یا کاهش انرژی
- سرگیجهٔ خفیف، بهویژه هنگام بلندشدن ناگهانی
- سردی دستها و پاها
- کندشدن خفیف ضربان قلب
- ناراحتی گوارشی خفیف مانند تهوع یا اسهال
- اختلال خواب یا خوابهای آشفته
- ضربان قلب بسیار کند یا نامنظم همراه با سرگیجهٔ شدید یا غش؛ نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
- نشانههای تشدید نارسایی قلبی مانند تنگینفس تازه یا بدتر، ورم پا و افزایش وزن ناگهانی؛ سریع به پزشک اطلاع دهید.
- خسخس سینه یا دشواری در تنفس، بهویژه در افراد با سابقهٔ آسم؛ به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- افت فشار خون شدید همراه با تاری دید یا ضعف شدید؛ نیازمند مراجعهٔ سریع است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
متوپرولول سوکسینات میتواند با چند دستهٔ دارویی تداخل مهم داشته باشد. مصرف همزمان با برخی مسدودکنندههای کانال کلسیم مانند وراپامیل یا دیلتیازم میتواند ضربان قلب را بیشازحد کند و خطر بلوک قلبی یا افت شدید فشار خون را بالا ببرد. داروهایی که مسیر خاصی از متابولیسم کبدی (CYP2D6) این دارو را مهار میکنند، مانند برخی داروهای ضدافسردگی، ممکن است سطح خونی متوپرولول را افزایش دهند. مصرف همزمان با کلونیدین نیازمند احتیاط ویژه در زمان قطع دارو است، چون توقف همزمان هر دو میتواند فشار خون را بهشدت بالا ببرد. این دارو همچنین میتواند نشانههای افت قند خون ناشی از انسولین یا داروهای خوراکی دیابت را کمرنگتر کند، و مصرف الکل ممکن است افت فشار و سرگیجه را تشدید کند. برای اطمینان از ایمنی، فهرست کاملِ داروها و مکملهای خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف متوپرولول در بارداری محدود است؛ بتابلوکرها گاهی در شرایط بالینی خاص، مانند فشار خون یا مشکلات جدی قلبی مادر، توسط پزشک تجویز میشوند، اما مصرف آنها بهخصوص نزدیک زمان زایمان با احتمال کندشدن ضربان قلب یا افت قند خون نوزاد همراه بوده است. هر تصمیمی دربارهٔ شروع، ادامه یا قطع این دارو در دوران بارداری باید فقط با نظر پزشک متخصص گرفته شود. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود؛ بسیاری از منابع مصرف آن را در دوران شیردهی قابلقبول میدانند، اما بهتر است نوزاد از نظر کندی ضربان قلب یا خوابآلودگی غیرعادی زیر نظر باشد و مصرف دارو با هماهنگی پزشک ادامه یابد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید و طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص آهستهرهش | 47.5 mg |
| قرص آهستهرهش | 190 mg |
| قرص آهستهرهش | 95 mg |
| قرص آهستهرهش | 23.75 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۰ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوت متوپرولول سوکسینات با متوپرولول تارتارات چیست؟
۰۲آیا میتوان مصرف این دارو را ناگهانی قطع کرد؟
۰۳آیا مصرف این دارو برای افراد مبتلا به آسم بیخطر است؟
۰۴چرا پزشک برای این دارو ضربان قلب مرا کنترل میکند؟
۰۵آیا قرص متوپرولول سوکسینات را میتوان نصف یا خرد کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۰ برند از ۱۹ سازنده، در گروه C07AB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.